IV SA/Po 315/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk – Marciniak Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Tomasz Grossmann (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 01 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r. Wnioskiem z dnia [...] maja 2010 r. B. S. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki, E. N., urodzonej dnia 26 grudnia 1991 r. Wniosek ten został na pierwszej stronie opatrzony odręczną adnotacją (niewiadomego autorstwa) "okres zasiłkowy 10/09 – 09/10" (k. 63 akt adm. I inst.). Wnioskodawczyni złożyła do akt dokument pełnomocnictwa udzielonego jej przez córkę "do ubiegania się o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na moją osobę [E. N.], wszelkich czynności prawnych z tym związanych oraz odbioru świadczeń"(k. 32 akt adm. I inst.). Decyzją nr [...] z dnia[...] czerwca 2010 r. Prezydent Miasta [...] (dalej: "Prezydent Miasta") odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia z powodu przekroczenia kryterium dochodowego uprawniającego do jego przyznania. Na skutek odwołania wnioskodawczyni, decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "Kolegium") uchyliło zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania przez ten organ, wskazując, że organ I instancji powinien dokonać, w sposób nie budzący wątpliwości, wyliczenia dochodu rodziny wnioskodawczyni, przy czym ustalenia organu w tym zakresie powinny być jednoznaczne i zrozumiałe dla stron postępowania. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] sierpnia 2010 r., Prezydent Miasta – działając na podstawie art. 2 pkt 4, 5, 17 i 18, art. 9 ust. 2–4, art. 12, art. 15, art. 27 ust. 8 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.; dalej "ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów", w skrócie "u.p.u.a."), art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.; dalej "ustawa o świadczeniach rodzinnych", w skrócie "u.ś.r."), § 2, § 7, § 9 pkt 1, § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalanie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 123, poz. 836) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej w skrócie "k.p.a.") – postanowił "nie przyznać Pani [D. S.] prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na E. N. ur. 1991-12-26". Uzasadniając wskazał, że powodem odmowy jest niespełnienie warunków do przyznania świadczenia. Zgodnie bowiem z art. 9 ust. 2 u.p.u.a. świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 725 zł, tymczasem dochód w rodzinie wnioskodawczyni wyniósł 791,37 zł/os. Organ I instancji wskazał, że przy ustalaniu tego dochodu – opartego na roku bazowym 2008 – uwzględnił także dochód utracony z tytułu utraty przez wnioskodawczynię zatrudnienia w Spółdzielni [...] "[...]" oraz dochód uzyskany przez nią w roku 2009 z tytułu uzyskania prawa do renty. Zarazem podkreślił, że dochód uzyskany przez wnioskodawczynię w 2008 r. z tytułu świadczenia rehabilitacyjnego jest wprawdzie dochodem utraconym, lecz niezdefiniowanym w ustawie o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (w jej art. 2 pkt 17), wobec czego nie może zostać odjęty od dochodu rodziny. W odwołaniu od opisanej decyzji B. S. wskazała, że dochody za rok 2008 były zawyżone przez nieterminowe rozliczenia z pracodawcą, co zafałszowało jej rzeczywistą sytuację majątkową. Natomiast dochody w 2009 r. zostały zawyżone przez kwotę odprawy dotyczącej roku 2008. Nadto odwołująca podkreśliła fakt opóźnienia w załatwieniu sprawy z przyczyn leżących po stronie organu I instancji. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r., znak: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo wyliczył dochód rodziny odwołującej, uwzględniając w szczególności dochód przez nią utracony z powodu utraty zatrudnienia oraz dochód uzyskany z tytułu uzyskania prawa do renty. Ustalona kwota przekroczyła kryterium dochodowe uprawniające od otrzymania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W podsumowaniu organ odwoławczy uznał, że organ I instancji dokonał właściwego ustalenia stanu faktycznego i działał zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. W skardze od opisanej decyzji wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. S. wskazała, że zwraca się kolejny raz o wypłacenie świadczeń za rok 2009 w kwocie 4.000 zł. Zarzuciła, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest niekompletne, gdyż jest w nim "rozbierany" tylko rok 2008, a nieuwzględnione pozostają okresy, w których skarżąca, borykając się z własną chorobą i wychowaniem córki, zaciągała długi, by utrzymywać naukę dziecka i podołać zaspokojeniu najskromniejszego poziomu życia. Skarżąca podkreśliła fakt przyznania jej "możliwości poboru świadczeń od stycznia 2011 r.", co, w ocenie skarżącej, powinno być równoznaczne z uznaniem, że w identycznej sytuacji materialnej pozostawała w okresie, którego dotyczy niniejsza sprawa. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, przytaczając argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta nie mogą się ostać, aczkolwiek z innych przyczyn niż wskazane w skardze. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, Nr 1270 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), kontrola działalności publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Materialnoprawną podstawę decyzji wydanych w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 15 tej ustawy ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz ich wypłata następują na wniosek osoby uprawnionej lub jej przedstawiciela ustawowego. Ilekroć zaś w ustawie jest mowa o osobie uprawnionej, oznacza to osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11 u.p.u.a.). Bezsprzecznie w niniejszej sprawie osobą uprawnioną w przywołanym wyżej rozumieniu jest E. N., na rzecz której Sąd Wojewódzki w Kaliszu zasądził alimenty od ojca, P. N., a wyrok opatrzył klauzulą wykonalności (k. 56–57 akt adm. I inst.). Należy w tym miejscu podkreślić, iż E. N. jest osobą pełnoletnią (kopia aktu urodzenia – k. 50 akt adm. I inst.) i była nią już w dacie złożenia wniosku inicjującego niniejsze postępowanie, tj. w dniu 18 maja 2009 r. (k. 63 akt adm. I inst.). Wobec tego B. S. nie jest przedstawicielem ustawowym córki, a jedynie jej pełnomocnikiem w postępowaniu administracyjnym (kopia pełnomocnictwa – k. 32 akt adm. I inst.). W tym stanie rzeczy należało uznać, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Prezydenta Miasta obarczone są kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., przesądzającą o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego, bowiem osoba, do którego skierowano obie decyzje, tj. B. S., nie miała przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., a mimo to została przez organy administracji potraktowana jako strona tegoż postępowania. Tymczasem ustanowienie przez stronę pełnomocnika (art. 32 k.p.a.) nie oznacza, że wynikające dla niej z przepisów prawa materialnego uprawnienia bądź obowiązki dotyczą pełnomocnika. Skierowanie decyzji przez organ administracji obu instancji do ustanowionego w sprawie pełnomocnika strony (tu: do B. S.), zamiast do samej strony (tu: do E. N.), jest równoznaczne ze skierowaniem decyzji do osoby nie będącej stroną w sprawie, co w świetle art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. skutkuje nieważnością decyzji. Mając na uwadze powyższe, Sąd nie badał zaskarżonej decyzji pod kątem merytorycznej prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego, gdyż wobec jej nieważności byłoby to przedwczesne (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 340). W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższe uwagi i w sposób prawidłowy określi osobę, do której powinna zostać skierowana decyzja.