IV SA/Po 316/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi M.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej, uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z [...] marca 2008 r. nr [...] /-/I. Kucznerowicz /-/B. Popowska /-/P. Miładowski [...] marca 2008 r. Decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. nr [...], działającego z upoważnienia Burmistrza B.., odmówiono M. N. umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych za okres od 1 września 2005 r. do 31 grudnia 2007 r. Organ stwierdził, iż zadłużenie strony wynosi 5.586 zł. Powstanie tego zadłużenia jest następstwem nie wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Fakt wypłaty przez państwo zaliczki alimentacyjnej na rzecz zasądzonych alimentów nie zwalniał strony z obowiązku alimentacji własnego dziecka. Skoro dłużnik nie wywiązywał się ze sowich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością jego zapłaty. Zdaniem Organu, fakt poprawy stosunków pomiędzy stroną a wierzycielką (A. R.) nie ma wpływu na obowiązek zapłacenia zadłużenia. M. N. oświadczył, że nie podejmuje pracy, z powodu zajęcia przez komornika 60 % wynagrodzenia na poczet zaległości alimentacyjnej. Organ umożliwił M. N. spłatę zadłużenia poprzez znalezienie zatrudnienia, lecz strona po kilku dniach zrezygnowała z pracy. Organ poinformował również stronę, że w przypadku trudnej sytuacji życiowej rodzina ma prawo skorzystać ze świadczeń pomocy społecznej. Od powyższej decyzji, 03 kwietnia 2008 r. M. N. wniósł odwołanie. Odwołujący się podniósł, że wbrew twierdzeniom Kierownika GOPS w B. nie argumentował wniosku o umorzenie zaliczki tylko porozumieniem pomiędzy nim a A. R. lecz także złą sytuacją finansową, w której się znajduje. Nieprawdą jest także stwierdzenie przez Panią Kierownik GOPS, jakoby nie chciał On podjąć zatrudnienia. Zdaniem Odwołującego, szuka On cały czas pracy, a zadłużenie powstało na skutek problemów ze znalezieniem pracy, która dałaby możliwość - z kwoty wolnej od potrąceń - żyć i ponieść koszty dojazdu. Z pracy zrezygnował, gdyż podjął lepiej płatną, niestety firma okazała się nieuczciwa i Mu nie zapłaciła. Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Zdaniem Organu, postanie zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania Strony, które polegało na nie wywiązywaniu się z obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, ustanowionego wyrokiem Sądu. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że M. N. mieszka razem ze swoją matką, oboje utrzymują się z emerytury i stypendium socjalnego, co daje łączną kwotę 885 zł. Dodatkowo Odwołujący zobowiązany jest do świadczenia alimentacyjnego w kwocie 190 zł na rzecz syna A. Z wywiadu wynika również, że M. N., mimo swojego młodego wieku i dobrego zdrowia bardzo mało pracował zawodowo, jest on zainteresowany pracą pod warunkiem godziwej gratyfikacji za jej wykonywanie (powyżej 3 tys. zł) Organ I instancji, jak wynika z akt sprawy, umożliwił stronie spłatę zadłużenia poprzez znalezienie zatrudnienia, jednakże nie był On nią zainteresowany. 26 czerwca 2008 r. M.N. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący nie zgodził się faktem, jakoby nie chciał podjąć pracy. Ponadto zarzucił MGOPS w B. szereg uchybień i poświadczenia nieprawdy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona, choć z innych przyczyn, aniżeli wskazano w jej treści. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze. Zaskarżona decyzja i decyzją ją poprzedzająca podjęte zostały na mocy art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych (Dz. U. Nr 86, poz. 732). W myśl tego przepisu, organ jest uprawniony do umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" osób ubiegających się o ulgę. Decyzje podejmowane na podstawie ww. przepisu mają charakter uznaniowy, o czym przesądza użyty zwrot: "organ właściwy wierzyciela może umorzyć". Sądowa kontrola legalności decyzji o charakterze uznania administracyjnego sprowadza się do oceny zgodności postępowania organu z przepisami prawa materialnego oraz postępowania administracyjnego. Przede wszystkim kontroli podlegają takie kwestie, jak wyjaśnienie i wzięcie pod uwagę wszystkich istotnych okoliczności sprawy, czy ustalony stan faktyczny został oceniony zgodnie z przepisami prawa materialnego , czy ustalenie tego stanu pozostaje w zgodności z wynikami postępowania dowodowego, a także czy stronie zapewniono należyty udział w postępowaniu, umożliwiając jej wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie decyzji i jego zgodności z art. 7, art. 10 § 1 ,art. 77 § 1 i art. 80 kpa., a w szczególności z treścią art. 107 § 1 i 3 k.p.a., gdyż uznanie administracyjne nakłada na organ administracji szczególny obowiązek uzasadnienia swego stanowiska przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i logiki. Powracając do rozstrzygnięć podejmowanych na podstawie art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych stwierdzić należy, że w granicach uznania administracyjnego organu wierzyciela mieści się uwzględnienie podania osoby zobowiązanej do zwrotu należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych. To, że decyzja ma charakter uznaniowy, nie oznacza jednak, że organ dysponuje w danym zakresie dowolnością. Decyzja odmawiająca uwzględnienia umorzenia powinna w spójny logiczny i w przekonujący sposób wskazywać motywy, jakie przesądziły o tym, że celowościowych przeszkód w przyznaniu umorzenia jest znacznie więcej, niż okoliczności za nim przemawiających. Argumentacja Organów powinna zatem koncentrować się na ustawowych kryteriach: sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego. Jedynie ustalenia w tym zakresie uzasadniać mogą – lub nie – podjęcie rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności z tytułu zwrotu zaliczki alimentacyjnej. Tymczasem, Organy mocno podkreślały w uzasadnieniu swych decyzji kwestie zasadności zwrotu należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej, także z uwzględnieniem aksjologii, oraz respektując wymogi zasad ogólnych postępowania administracyjnego, zawartych w przepisach art. 8 (zasada pogłębiania zaufania) oraz art. 11 (wyjaśnianie zasadności przesłanek). Zwrot należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej nie był jednak przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, tylko umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W efekcie Sąd nie może odnieść się niniejszym wyroku do meritum zaskarżonych orzeczeń, ponieważ brak wyjaśnienia ich motywów w kontekście art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych. A to właśnie ten przepis materialnoprawny wskazuje na granice uznania organów orzekających. Użyty - w art. 16 o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych - zwrot: "z uwzględnieniem" traktować należy jako nakaz wzięcia przez organ pod uwagę każdorazowo, wszelkich okoliczności związanych z dochodami i stanem rodzinnym strony. Organ powinien również brać pod uwagę inne okoliczności, które mogą skłaniać do uwzględnienia podania, np. wypadki losowe, klęski żywiołowe, szkody w majątku itd. ( Postępowanie wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczka alimentacyjna- Komentarz, C.H. Beck, str. 382-383) Sytuacja dochodowa to stan dochodowy członków rodziny zobowiązanego w rozumieniu art. 7 ust 2 i art. 18 ustawy w zw. z art. 3 pkt 1 i 16 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sytuacja rodzinna to zarówno skład osobowy rodziny zobowiązanego, jak i skład osobowy rodziny uprawnionej do zaliczki. Na sytuację rodzinną składają się również okoliczności związane z warunkami bytowymi rodziny, w tym z posiadanymi zasobami żywności, odzieży, mieszkania oraz niepieniężnych usług pomocy społecznej, poradnictwa zawodowego, psychologicznego, pośrednictwa pracy. Zdaniem Sądu, Organom umknęła istota treści przepisu zawartej w art. 16 ustawy o postępowaniu dłużników alimentacyjnych. Nie wyjaśniły one wystarczająco sytuacji dochodowej i rodzinnej Skarżącego. Ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej, jako ocena istotnych przesłanek pozwalających organowi na podjęcie właściwego rozstrzygnięcia, powinna uwzględniać szczegółowe okoliczności konkretnej sprawy. Ocena słusznego interesu strony, którym ze szczególnym podkreśleniem kieruje się organ w przypadku uznania administracyjnego, nie może przeto zamykać się wskazaniem wysokości uzyskiwanego przez nią dochodu i ustaleniem, że Skarżący nie wykorzystuje wszystkich możliwości podjęcia pracy. Przydatne natomiast wydaje się tu - ustalenie stanu zdrowia zobowiązanego i wpływu tej okoliczności na jego sytuację materialną, ustalenie szczegółowej analizy wydatków, zbadanie czy zachodzi możliwość uzyskiwania przez niego pomocy ze strony osób mu bliskich, czy też rozważenie ewentualnych możliwości dodatkowych źródeł utrzymania, których strona nie wykorzystuje, mimo potencjalnej możliwości. Istotną dla rozstrzygnięcia w kwestii umorzenia obowiązku zwrotu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych jest także ocena sytuacji materialnej i życiowej dłużnika alimentacyjnego, także z punktu widzenia jej trwałości. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcia, Organy nie przedstawiły w sposób pełny kolejnych, istotnych dla rozstrzygnięcia aspektów, tj. sytuacji materialnej i życiowej Skarżącego (brak jest wiadomości o jego wydatkach, kosztach utrzymania i leczenia, kwotach otrzymywanej pomocy od rodziny), tak aby jednoznacznie wskazać, czy Skarżącemu, po opłacaniu niezbędnych potrzeb życiowych, pozostają jakiekolwiek środki na życie. Powyższe okoliczności powinny być przeanalizowane i omówione w sposób nie budzący wątpliwości, szczególnie, że w omawianym przypadku, gdy decyzja dotyczy kwestii istotnych dla sfery elementarnych potrzeb człowieka - posiadania środków niezbędnych do przeżycia. Podsumowując, Sąd stwierdza, iż rozstrzygnięcia obu organów nastąpiły z naruszeniem art. 16 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, a także art. 6, art. 7, art. 77, i art. 107 § 3 k.p.a. Organy słusznie zwróciły uwagę na brak współpracy Skarżącego z MOPS w B. i niechęć podjęcia przez Niego zatrudnienia. Brak podjęcia przez Skarżącego właściwych działań w celu poprawy swojej sytuacji materialnej stanowią bezspornie istotne okoliczności dla oceny zasadności wniosku o umorzenie obowiązku zwrotu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. Jednakowoż rozpoznając ponownie sprawę, Organy muszą dokładnie zbadać całościowo stan faktyczny sprawy i rzetelnie uzasadnić swoją decyzję, pod kątem przesłanek ustawowych, tj. sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby ubiegającej się o ulgę. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c powołanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. /-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/B. Popowska MZ