IV SA/Po 319/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska As.sąd. Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Agata Tyll po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 listopada 2007 r. sprawy ze skargi R.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku na ekonomiczne usamodzielnienie uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] nr [...] /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ B. Popowska Decyzją z dnia [...] nr [...] Starosta na podstawie art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 2, ust 3 – 13, art. 19 pkt 6, art. 36 pkt 1f, art. 88 ust. 1 pkt 1, ust. 2, 3, 6 i 7, art. 89 ust. 1, ust. 5 pkt 2, ust. 7 pkt 3, art. 90 ust. 1, art. 98, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1, ust. 4 – 6, art. 154 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 z 2004 r. poz. 593 ze zm.), w związku z § 2 ust. 1 – 3, § 4, § 5 ust. 3, § 9 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz.U. Nr 6, poz. 45), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. Nr 135 poz. 950), art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. Nr 98 z 2000 r. poz. 1071 z późn. zm.) odmówił R.R. pomocy pieniężnej z tytułu usamodzielnienia. W uzasadnieniu podniesiono, że R.R. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego z dnia [...], sygn. akt [...] przebywał od 17 lutego 1986 roku do 23 czerwca 1992 roku, gdzie ukończył naukę na poziomie szkoły podstawowej, w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym– w momencie opuszczenia Ośrodka nie był osobą pełnoletnią, a tym samym nie nabył uprawnień do pomocy na usamodzielnienie. Od 19 października 1992 roku kontynuował naukę w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym. W maju 1993 roku został skreślony z listy uczniów, co automatycznie dyskwalifikowało go do otrzymania usamodzielnienia. O wypłatę jednorazowej pomocy pieniężnej zwrócił się w 2005 r. Zgodnie z art. 154 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64 z 2004 r. poz. 593 ze zm.), która zaczęła obowiązywać od 1 maja 2004 r., osoba, która z przyczyn od siebie niezależnych nie otrzymała pomocy pieniężnej na usamodzielnienie, może wystąpić do starosty właściwego ze względu na miejscu zamieszkania osoby usamodzielnianej przed skierowaniem do placówki z wnioskiem o przyznanie pomocy w terminie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Zgodnie z art. 89 ust. 5 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej pomoc pieniężna na usamodzielnienie przysługuje osobie usamodzielnianej w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza 200 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, organ I instancji ustalił, że R.R. jest osobą gospodarującą w rodzinie. Ustawowe kryterium dla osoby w rodzinie wynosi 351,00 zł, zaś jego 200 % - 702,00 zł. Dochód na osobę w rodzinie wynosi około 133,33 zł miesięcznie, a zatem jest o zł niższy od 200 % kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej osoba pełnoletnia opuszczająca specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, zwana dalej "osobą usamodzielnianą", zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą pieniężną na usamodzielnienie. Zgodnie z art. 88 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej pomoc pieniężna na usamodzielnienie przysługuje osobie, która przebywała w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym co najmniej rok. Zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomocy pieniężnej na usamodzielnienie udziela starosta powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki. Z przekazanej dokumentacji wynika, iż miejscem zamieszkania dziecka przed skierowaniem do placówki był powiat kolski. R.R. przerwał naukę w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym, co automatycznie dyskwalifikowało go do otrzymania usamodzielnienia. W myśl art. 154 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej, pomoc na usamodzielnienie może otrzymać tylko taka osoba, która z przyczyn od siebie niezależnych tej pomocy dotychczas nie otrzymała. R.R. od chwili opuszczenia Ośrodka Szkolno-Wychowawczego– maj 1993 roku nie podejmował jakichkolwiek działań w kierunku pozyskania pomocy na usamodzielnienie, przy czym nie potrafi wskazać przyczyny braku działań w tym kierunku; R.R. w okresie 13 lat od momentu opuszczenia placówki nie podjął kształcenia na poziomie ponadpodstawowym, nie podjął też pracy zawodowej/ obecnie posiada wykształcenie podstawowe. Zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia warunkiem przyznania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie jest pisemna deklaracja osoby usamodzielnianej, zawarta w indywidualnym programie usamodzielnienia, że pomoc ta będzie przeznaczona na zaspokojenie ważnej życiowej potrzeby osoby usamodzielnianej, w szczególności na: 1) polepszenie warunków mieszkaniowych, 2) stworzenie warunków do działalności zarobkowej, w tym podniesienie kwalifikacji zawodowych, 3) pokrycie wydatków związanych z nauką osoby usamodzielnianej, innych niż wydatki, o których mowa w art. 88 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zdaniem organu R.R. nie podjął żadnych działań w kierunku pozyskania pomocy na usamodzielnienie. R.R. odwołał się od tej decyzji podnosząc, że zaraz po opuszczeniu ośrodka otrzymał grupę inwalidzką, co świadczy o tym, że nie był w stanie samodzielnie zadbać o swoje interesy, a niepełnosprawność datuje się od urodzenia i jest trwała. Nadto stwierdził, że podjął pracę i obecnie jest zatrudniony w zakładzie pracy chronionej. Oświadczył także, że pomoc będzie przeznaczona na zaspokojenie ważnej potrzeby i określił dokładnie cel. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Podstawą wydania tej decyzji były przepisy art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tj. Dz.U. z 2001 roku, Nr 79, poz. 856, zm. Dz.U. z 2001 r. Nr 154, poz. 1799) i § 1 pkt 15 lit. b rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych /Dz.U. Nr 198, poz. 1925/ w związku z art. 17 pkt 1, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego /tj. Dz.U. 2000 r., Nr 98, poz. 1071/ w związku z art. 88 ust. 1 pkt 1; art. 154 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2005 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.),; art. 13 § 1 i 2; art. 50 § 1; art. 53 § 1 oraz art. 54 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270). W ocenie organu R.R. nie wykazał przyczyn uniemożliwiających mu wystąpienie z wnioskiem o przyznanie pomocy pieniężnej. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ustanawiają pomoc dla osób opuszczających instytucjonalne formy opieki funkcjonujące w systemie pomocy społecznej, w tym również pomoc na usamodzielnienie. Natomiast rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie określa warunki i tryb przyznawania między innymi pomocy pieniężnej na usamodzielnienie, wysokość tej pomocy; sposób przygotowania i realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia oraz zadania opiekuna usamodzielnienia, a także tryb zawieszania pomocy na usamodzielnienie . Stosownie do art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy osoba, która osiągnęła pełnoletniość w rodzinie zastępczej, oraz osoba pełnoletnia opuszczająca placówkę opiekuńczo-wychowawczą typu rodzinnego i socjalizacyjnego, dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy i młodzieżowy ośrodek wychowawczy zostaje objęta pomocą mająca na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą pieniężna na usamodzielnienie. Według art. 154 ust. 9 ustawy osoby, które z przyczyn od siebie niezależnych nie otrzymywały pomocy, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 mogą wystąpić do starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby usamodzielnianej przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej lub skierowaniem do placówki z wnioskiem o przyznanie pomocy w terminie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. W przedmiotowej sprawie R.R. w okresie od 17 lutego 1986 r. do czerwca 1992 r. przebywał w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym gdzie ukończył naukę na poziomie szkoły podstawowej. W chwili opuszczania Ośrodka był osobą niepełnoletnią i nie nabył uprawnień do pomocy na usamodzielnienie (pismo Dyrektora Zespołu Placówek Wspierania Rodzin z dnia [...], nr [...]). Następnie w roku szkolnym 1992/1993 pan R. był uczniem klasy I ZSZ w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym. W maju 1993 r. R.R. został skreślony z listy uczniów nie uzyskując pomocy pieniężnej na usamodzielnienie (zaświadczenie z dnia 30 września 2005r. oraz pismo Dyrektora Ośrodka Szkolno-Wychowawczego z dnia 14 listopada 2005r.). Po opuszczeniu Ośrodka R.R. nie kontynuował nauki oraz nie podjął pracy. W dniu 18 lipca 2005 r. R.R. złożył, skierowany do PCPR wniosek o "wypłacenie mi pomocy na usamodzielnienie, po pobycie w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym zgodnie z (Dz.U. Nr. 64 z 2004r. poz. 593 ze zm.)". Przesłuchany jako strona w dniu 29 września 2006 r. R.R. stwierdził, że od maja 1993 r. nie nawiązał kontaktu z placówkami, w których przebywał oraz nie składał żadnych wniosków o wypłatę pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Jedynym podaniem jaki złożył był wniosek z dnia 18 lipca 2005 r. Pan R.R. podnosi, że: "Przerwanie nauki było tylko i wyłącznie moim wyborem. W dalszym ciągu jestem osobą bezrobotną, gospodaruję wspólnie z matką – W.R.i bratem – M.R.". Powołany wyżej art. 154 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość wystąpienia z wnioskiem o przyznanie pomocy między innymi na usamodzielnienie osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie otrzymały takiej pomocy. Zdaniem Kolegium podnoszone przez R.R. zaliczenie Odwołującego się do III grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia (orzeczenie Komisji Lekarskiej Do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia nr 2 z dnia 17.11.1993 r.) nie jest okolicznością która uniemożliwiałaby wystąpienie z wnioskiem o przyznanie pomocy pieniężnej. Jednocześnie brak wiedzy o możliwości ubiegania się o taką pomoc pieniężną nie jest przyczyną niezależną, z powodu której R.R. wcześniej takiego wniosku nie mógł zgłosić, tym bardziej, że R.R. samodzielnie przerwał naukę umożliwiającą przygotowanie zawodowe (nie uzyskał w związku z tym pomocy pieniężnej) i nie podjął żadnych działań w celu kontynuowania nauki i podjęcia zatrudnienia. R.R. wniósł skargę na powyższą decyzję. Jego zadaniem jest ona dla niego krzywdząca. Skarżący pracuje w Zakładzie Pracy Chronionej w pełnym wymiarze czasowym i uważa, że pomoc na usamodzielnienie się – prawnie i faktycznie mu się należy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 153/02/1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. - dalej ppsa) ogranicza się do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na badaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi i zawartą w skardze argumentacją; obwiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Sąd administracyjny dokonał tej kontroli na podstawie akt sprawy i według stanu prawnego istniejącego w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Sąd uznał, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa). Przepisy ustawy o pomocy społecznej ustanawiają pomoc dla osób opuszczających instytucjonalne formy opieki funkcjonujące w systemie pomocy społecznej, w tym również pomoc na usamodzielnienie. Natomiast rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnienie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie określa warunki i tryb przyznawania między innymi pomocy pieniężnej na usamodzielnienie, wysokość tej pomocy, sposób przygotowania i realizacji indywidualnego programu usamodzielnienia oraz zadania opiekuna usamodzielnienia, a także tryb zawieszania pomocy na usamodzielnienie. Orzeczeniem z dnia [...], nr [...] Skarżący został zaliczony do osób niepełnosprawnych, a niepełnosprawność datuje się od urodzenia i jest trwała. Pomoc społeczna stanowi szczególny obszar działalności organów administracji publicznej. Jest ona nakierowana na aktywną działalność wśród tych osób i rodzin, które samodzielnie nie potrafią uporać się z trudnymi sytuacjami życiowymi oraz ich konsekwencjami (art. 2 ust. 1 ups). Udzielanie pomocy rodzinom i osobom niepełnosprawnym zostało wprost wskazane w Konstytucji, jako jeden z obowiązków władz publicznych (art. 69 i 71 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. Dz.U. 78/57/483, sprost. 28/01/319). Realizacja przez organy administracji publicznej obowiązków w zakresie pomocy społecznej winna uwzględniać fakt, iż działalność ta stanowi niezbędny element prawidłowego funkcjonowania konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji). Obowiązki Państwa w zakresie pomocy osobom potrzebującym wskazane zostały również w art. 13 i 14 Europejskiej Karty Społecznej (Dz. U. 8/99/67, w zakresie, w jakim RP jest tymi przepisami związana). Organy realizujące kompetencje w zakresie pomocy społecznej winny mieć zatem na względzie szczególną sytuację osób, które o taką pomoc się ubiegają. Wykładnia przepisów ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej nie może pomijać owych norm konstytucyjnych i prawa europejskiego. Stosownie do art. 88 ust. 1 pkt 1 ustawy osoba, która osiągnęła pełnoletniość w rodzinie zastępczej, oraz osoba pełnoletnia opuszczająca placówkę opiekuńczo-wychowawczą typu rodzinnego i socjalizacyjnego, dom pomocy społecznej dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnych intelektualnie, dom dla matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży oraz schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy i młodzieżowy ośrodek wychowawczy zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomocą pieniężną na usamodzielnienie. Według art. 154 ust. 9 ustawy osoby, które z przyczyn od siebie niezależnych nie otrzymywały pomocy, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 mogą wystąpić do starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby usamodzielnianej przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej lub skierowaniem do placówki z wnioskiem o przyznanie pomocy w terminie 3 lat od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Skarżący w okresie od 17 lutego 1986 r. do czerwca 1992 r. przebywał w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym gdzie ukończył naukę na poziomie szkoły podstawowej. W chwili opuszczania Ośrodka był osobą niepełnoletnią i nie nabył uprawnień do pomocy na usamodzielnienie. W roku szkolnym 1992/1993 Skarżący był uczniem klasy I ZSZ w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym. W maju 1993 r. Skarżący został skreślony z listy uczniów nie uzyskując pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Następnie w roku szkolnym 1992/1993 pan R. był uczniem klasy I ZSZ w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym. W maju 1993 r. R.R. został skreślony z listy uczniów nie uzyskując pomocy pieniężnej na usamodzielnienie (zaświadczenie z dnia 30 września 2005 r. oraz pismo Dyrektora Ośrodka Szkolno-Wychowawczego z dnia 14 listopada 2005 r.). Po opuszczeniu Ośrodka R.R. nie kontynuował nauki oraz nie podjął pracy. W dniu 18 lipca 2005 r. R.R. złożył skierowany do PCPR wniosek o "wypłacenie mi pomocy na usamodzielnienie, po pobycie w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym zgodnie z (Dz.U. Nr 64 z 2004 r. poz. 593 ze zm.)". Przesłuchany jako strona w dniu 29 września 2006 r. R.R. stwierdził, że od maja 1993 r. nie nawiązał kontaktu z placówkami, w których przebywał oraz nie składał żadnych wniosków o wypłatę pomocy pieniężnej na usamodzielnienie. Jedynym podaniem jaki złożył był wniosek z dnia 18 lipca 2005 r. Powołany wyżej art. 154 ust. 9 ustawy o pomocy społecznej przewiduje możliwość wystąpienia z wnioskiem o przyznanie pomocy między innymi na usamodzielnienie osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie otrzymały takiej pomocy. W ocenie Sądu organy administracyjne winny rozważyć czy, a jeżeli tak jaki wpływ na zachowanie Skarżącego ma jego inwalidztwo. Skarżący został zaliczony do III grupy inwalidzkiej z ogólnego stanu zdrowia. Jest on osobą nieporadną życiowo i pozostawioną bez opieki. Podkreślenia wymaga fakt, iż postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...], nr [...] rodzicom Skarżącego ograniczono władzę nad ich małoletnimi dziećmi. Postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia [...] nr [...] rodziców Skarżącego pozbawiono władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi. Skarżący będąc zatem niespełna dziesięcioletnim dzieckiem został pozbawiony opieki rodzicielskiej. Zdaniem Sądu okoliczności te winny być brane pod uwagę przy ocenie zachowania Skarżącego. Skarżący wielokrotnie podkreślał, iż wcześniej nie występował z wnioskiem o przyznanie pomocy pieniężnej ponieważ nie wiedział o tym. Zdaniem Sądu organy administracyjne nie wzięły pod uwagę szczególnej sytuacji Skarżącego. Znajduje się on w trudnej sytuacji bytowej i jak sam twierdzi jego stan psychiczny uniemożliwia mu podejmowanie właściwych decyzji. Organy nie uwzględniły, iż nieporadność życiowa skarżącego mogła uniemożliwić mu wystąpienie z wnioskiem o usamodzielnienie. W związku z tym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a orzekł jak w sentencji. /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/B. Popowska MZ