IV SA/Po 325/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie Sędzia WSA Maciej Dybowski Sędzia WSA Bożena Popowska (spr.) Protokolant referent - stażysta Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 02 lutego 2006 r. sprawy ze skargi L. K. na postanowienie Wielkopolskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania dyscyplinarnego; uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Komendanta Powiatowego Policji w [...] z [...] nr [...] /-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski /-/ M. Dybowski W dniu[...] Komendant Powiatowy Policji w [...], w wyniku przeprowadzonego postępowania dyscyplinarnego, uznał sierż. szt. L. K. winnym naruszenia dyscypliny służbowej i orzekł o ukaraniu go, wymierzając karę upomnienia. Strona nie wniosła odwołania od powyższego orzeczenia. Pismem z dnia[...] . mł. asp. L. K. wniósł do Komendanta Powiatowego Policji w [...] wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego i postępowania administracyjnego związanego z naruszeniem dyscypliny służbowej. Strona powołała się na art. 145a kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego o utracie mocy prawnej rozporządzenia MSWiA z 19. 12. 1997r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz. U 1998r, Nr 4, poz. 14). Strona dodała, że "(...) nowego przepisu prawa określającego naruszenie dyscypliny służbowej nie ma na dzień rozpatrywania wniosku. Świadczy to o depenalizacji prawa (...)". Komendant Powiatowy Policji w [...] pismem z[...] . wezwał Stronę do przedstawienia okoliczności i przesłanki faktycznej stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania dyscyplinarnego. Odpowiadając, L. K. wskazał podstawę jak we wniosku. Postanowieniem Nr [...] z[...] . Komendant Powiatowy Policji w [...] odmówił wznowienia postępowania dyscyplinarnego. Uzasadniając, organ powołał się na art.135r. ustawy o Policji w brzmieniu nadanym ustawą z 29. 10. 2003r. o zmianie ustawy o Policji ( Dz. U. Nr 192, poz. 1873). Przepis ten wymienia przesłanki postępowania dyscyplinarnego oraz wskazuje termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania dyscyplinarnego w sytuacji, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o utracie mocy prawnej przepisu, który był podstawą orzeczenia dyscyplinarnego; jest to termin jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Z uwagi na fakt, że strona uchybiła temu terminowi, orzeczono jak w sentencji. Pismem z[...] . L. K. wniósł zażalenie na w/w postanowienie, podnosząc, że w świetle przepisów ustawy o Policji " (...) na dzień złożenia wniosku o wznowienie postępowania dyscyplinarnego nie obowiązywał żaden termin do wznowienia postępowania." Nadto, Strona powołała się na art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, określający m.in. konsekwencje orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach. Zdaniem Strony, "(...) w sprawach dyscyplinarnych o naruszenie dyscypliny służbowej nastąpiła depenalizacja prawa co do odpowiedzialności za ten czyn (...)". Postanowieniem Nr [...] z [...]. Wielkopolski Komendant Wojewódzki Policji w [...] utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Jako podstawę materialnoprawną organ wskazał art. 135 ust.9 ustawy z 06. 04 1990r. o Policji (Dz.U. t.jedn, 2002r., Nr.7, poz.58 ze zm.). W uzasadnieniu organ przytoczył treść art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, odsyłającego- w zakresie trybu i zasad wznowienia postępowania- do przepisów właściwych dla danego postępowania. Takim przepisem do zastosowania w sytuacji L. K. był, zdaniem organu, art. 145a kodeksu postępowania administracyjnego. Wynika to stąd, że obowiązujące do dnia 30. 09 2003r. przepisy rozporządzenia MSWiA z 19.12.1997r., w zakresie w nim nieuregulowanym odsyłały do stosowania kpa. Z uwagi na fakt, że strona uchybiła wskazanemu w art. 145a kpa terminowi, orzeczono jak w sentencji. Pismem z [...]. L. K. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w[...], żądając uchylenia obu w/w postanowień. Poza argumentami podniesionymi wcześniej, Skarżący wskazał na art. 190 ust 3 Konstytucji RP oraz dotyczące go komentarze. Nadto stwierdził, że art. 145a kpa nie dotyczy wznowienia postępowania dyscyplinarnego; według Skarżącego, "(...) na dzień 30. 09. 2003r. nie obowiązywał żaden termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania dyscyplinarnego". W odpowiedzi na skargę organ powtórzył wcześniejsze argumenty oraz wniósł o oddalenie skargi. Sąd zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Rację ma Skarżący, poszukując argumentacji w przepisach Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zwłaszcza w art. 190, choć uzasadnienie żądania Skarżącego nie wynika wprost z brzmienia tego przepisu. Sąd, rozpatrując niniejszą sprawę, zgodnie z zasadą oficjalności, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 ustawy z dnia 30. 08. 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej ppsa). Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest możliwość wznowienia postępowania dyscyplinarnego, zakończonego wydaniem w dniu[...] orzeczenia o karze dyscyplinarnej, na wniosek policjanta - adresata w/w orzeczenia, wniesiony [...]. Konkretnie chodzi o ustalenie kwestii formalnoprawnych; czy wniesienie takiego wniosku nie ograniczał ustawowy termin. Zdaniem Sądu, okoliczność tę należy badać w świetle przepisów obowiązujących w dniu podejmowania przez właściwy organ rozstrzygnięcia w sprawie wznowienia postępowania. Powyższe ustalenie nie jest proste z uwagi na zmieniający się stan prawny. Orzeczenie o karze dyscyplinarnej wobec L. K. zostało wydane[...] na podstawie art. 139 ust. 2 i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 06. 04. 1990r o Policji (Dz.U. Nr. 30, poz. 179 ze zm.- dalej ustawa).Ten pierwszy przepis zawierał delegację ustawową dla Ministra Spraw Wewnętrznych do określenia szczegółowych zasad i trybu przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych, ten drugi- wymieniał katalog kar dyscyplinarnych. W wykonaniu w/w delegacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał rozporządzenie z dnia 19. 12. 1997r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania wyróżnień oraz przeprowadzania postępowania dyscyplinarnego w stosunku do policjantów (Dz. U 1998r, Nr 4, poz. 14- dalej rozporządzenie MSWiA z 1997r. W rozważanym tu zakresie obie podstawy prawne utraciły moc na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08. 10. 2002r. (ogłoszonego 23. 10. 2002r.; sygn. akt K. 36/00; Dz.U.Nr.176, poz.1457,.). Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 139 ust. 2 ustawy w części dotyczącej postępowania dyscyplinarnego oraz orzekł, że traci on w tej części moc z dniem 30. 09. 2003r., tak jak i rozporządzenie MSWiA z 1997r. Wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego został przez L. K. wniesiony 17.10.2003 r, a zatem po dniu 30. 09.2003r, w którym przestały obowiązywać art. 139 ustawy oraz rozporządzenie MSWiA z 1997r. Organ obowiązany był wniosek rozpatrzyć w świetle obowiązującego w tym dniu stanu prawa, słusznie zatem organ I instancji nie powoływał się na wymienione wyżej przepisy. Niezrozumiałe jest natomiast powołanie się na w/w przepisy przez organ II instancji. Organ ten, w uzasadnieniu swojego postanowienia wskazał, iż "Właściwymi dla wznowienia postępowań dyscyplinarnych prowadzonych w stosunku do policjantów były do dnia 30 września 2003r. przepisy Rozporządzenia MSWiA z dnia 19 grudnia 1997r.(...), które w zakresie nieuregulowanym w rozporządzeniu odsyłały do stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, wobec czego stwierdzenie wnioskującego, że nie funkcjonowały żadne przepisy umożliwiające wznowienie postępowania dyscyplinarnego jest bezpodstawne." Wobec faktu, że L. K. wniósł wniosek o wznowienie postępowania dyscyplinarnego w jego sprawie- pismem z dnia 17. 10. 2003r.,a więc po w/w dacie, trudno podzielić wyżej wyrażone stanowisko organu II instancji. Tym samym nie można zaakceptować rozstrzygnięcia tego organu, powołującego się na ograniczenie terminu do wniesienia wniosku o wznowienia postępowania, określone w art. 145a kpa. Zdaniem Sądu, nieskuteczne jest odesłanie nieobowiązującego rozporządzenia do innych przepisów prawa. Także i z tego względu należało uchylić zaskarżone postanowienie. Należy dodać, że w dniu wniesienia wniosku o wznowienie postępowania jeszcze nie weszły w życie przepisy ustawy z 29. 10. 2003r. o zmianie ustawy o Policji ( Dz.U.Nr 192, poz. 1873- dalej nowela). Ta ostatnio wymieniona ustawa na nowo normuje postępowanie dyscyplinarne, w tym instytucję jego wznowienia, nadając nową treść art.135r. ustawy o Policji. Art. 135r.ust.1 określa przesłanki postępowania dyscyplinarnego, ust.2 stanowi podstawę wznowienia postępowania, jeżeli w wyniku orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego stracił moc lub uległ zmianie przepis prawny będący podstawą wydania orzeczenia dyscyplinarnego, a ust.3 określa miesięczny termin do wniesienia wniosku o wznowienie postępowania z tej ostatnio wymienionej przyczyny. Nowela z 29.10.2003r weszła w życie 29. 11. 2003r., przy czym, zgodnie z jej art.2, mogła być stosowana do postępowań dyscyplinarnych nie zakończonych prawomocnym orzeczeniem do dnia wejścia jej w życie. Tym samym przepisy noweli nie mogły stanowić podstawy do wznowienia postępowania dyscyplinarnego w odpowiedzi na wniosek L. K. , ponieważ orzeczenie dyscyplinarne w jego sprawie stało się prawomocne przed wejściem w życie noweli. Błędne jest zatem zastosowanie przez organ I instancji- art. 135r.ust.2 i 3 ustawy o Policji w brzmieniu nadanym w/w nowelą. Wobec tego- postanowienie organu I instancji należało uchylić. W świetle powyższej oceny obu postanowień należy stwierdzić, że nie do zaakceptowania jest odmowa wznowienia postępowania dyscyplinarnego, z powołaniem się na upływ terminu do wniesienia przedmiotowego wniosku, wskazany bądź w art. 135r ust.3 ustawy o Policji w brzmieniu nadanym nowelą z 29.10.2003r. (postanowienie organu I instancji), bądź w art. 145a ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (postanowienie organu II instancji), skoro w dniach orzekania przez oba organy przepis wymieniony jako pierwszy nie znajdował zastosowania w danym stanie faktycznym, zaś do przepisów kpa odsyłał przepis nieobowiązujący. Wobec powyższego Skarżący słusznie wskazał przepisy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (ustawa z dnia 02. 04 1997r., Dz.U. Nr 78, poz.483, sprost. Dz.U. 2001, Nr 28, poz.319- dalej Konstytucja), jako podstawę wystąpienia z wnioskiem o takie wznowienie. Zdaniem Sądu , właściwym jest tu art. 190 ust.4 w związku z art. 190 ust.3 oraz art. 8 ust.2 Konstytucji. Art. 190 Konstytucji doczekał się wielu orzeczeń i komentarzy, także jego ust. 4-ty.W związku z rozpatrywaną sprawą, Sąd podkreśla, że odnośnie jego rozumienia wypowiedział się sam Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 14. 04. 2004r. ( sygn. akt 32/01 OTK-A 2004/4/35).Wyrażone tam, zdaniem Sądu, przekonywujące stanowisko, znalazło wyraz także w piśmiennictwie. Należy tu wskazać zwłaszcza publikację K. Gonery i E. Łętowskiej pt. "Artykuł 190 Konstytucji i jego konsekwencje w praktyce sądowej (PiP 2003r.Nr. 9). Sąd podziela opinię, że przepis ten wskazuje na wyraźną wolę ustrojodawcy, iż nie tylko jest dopuszczalne rozpatrzenie sprawy w nowym stanie prawnym, ukształtowanym w następstwie orzeczenia Trybunału o niekonstytucyjności, ale że możliwość taka jest ujęta jako podmiotowe, konstytucyjne prawo uprawnionego. Co najważniejsze zaś, z punktu widzenia praktyki to to, że znaczenie tego przepisu nie ogranicza się do odesłania do odrębnych przepisów normujących odpowiednie procedury wznowieniowe. "Wznowienie, o którym mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji , wydaje się mieć szerszy sens: obejmuje sobą bowiem wszelkie instrumenty proceduralne(...), stojące do dyspozycji stron i sądów, dzięki których wykorzystaniu możliwe jest przywrócenie stanu konstytucyjności." Jest to właśnie wyrazem "operacjonalizacji" art.8 ust.2 Konstytucji RP w odniesieniu do władzy publicznej. W tym stanie rzeczy, zdaniem Sądu, możliwość załatwienia sprawy - już rozpatrzonej na podstawie przepisu niekonstytucyjnego- w nowym stanie prawnym, daje bezpośrednio art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Nie do pogodzenia z zasadą państwa prawa byłaby bowiem sytuacja, w której organy- w związku ze stwierdzeniem niekonstytucyjności aktu normatywnego będącego podstawą orzeczenia- odmówiłyby restytucji stanu zgodnego z Konstytucją na tle jej art. 190 ust.4, z powodu braku odpowiednich przepisów proceduralnych. Wartością nadrzędną powinno być osiągnięcie stanu zgodnego z Konstytucją, jako najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej. W związku ze stwierdzeniami Skarżącego o depenalizacji jego czynu, Sąd zauważa, że z faktu orzeczenia o utracie mocy przepisów proceduralnych, normujących określone postępowanie dyscyplinarne, nie można wyprowadzać wniosku o uchyleniu odpowiedzialności za czyn oceniony w postępowaniu unormowanym tymi przepisami. Kwestie penalizacji czynów normują przepisy prawa materialnego. Orzekającemu składowi Sądu z urzędu znany jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2005r.(sygn. akt. II SA/Wa 2578/04 ). Sąd nie podziela jednak zawartej w tym wyroku argumentacji. Odnosząc problem do stanu faktycznego w niniejszej sprawie, należy zauważyć, że w dniu publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 08. 10. 2002r. i jego wejścia w życie, tj. 23. 10. 2003r. -obowiązywały niekonstytucyjne przepisy ustawy i rozporządzenia MSWiA z 1997r., w oparciu o które wydane zostało orzeczenie dyscyplinarne wobec Skarżącego. Tymczasem, zdaniem orzekającego w niniejszej sprawie Sądu, sens art. 190 ust.4 Konstytucji RP polega na tym, by właściwe organy orzekały w indywidualnych sprawach na podstawie przepisów zgodnych z Konstytucją RP. Rozpoznając ponownie sprawę, organ I instancji uwzględni zawarte w niniejszym uzasadnieniu wskazówki, tj. wznowi postępowanie i zastosuje obowiązujące w dniu orzekania przepisy normujące tryb i zasady postępowania dyscyplinarnego. Wobec powyższego, na podstawie art. 145 §1 pkt.1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji. W kwestii wykonalności zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 152 ppsa nie orzeczono, ze względu na jego treść. /-/ B. Popowska /-/ P. Miładowski /-/ M. Dybowski MK