IV SA/Po 327/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz – Frymus NSA Paweł Miładowski Protokolant Sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 21 października 2009 r. sprawy ze skargi A. S. przeciwko Starosta P. w przedmiocie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu 1. uchyla zaskarżoną czynność Starosty P. z dnia (...) r., nr (...) 2. zasądza od Starosty P. na rzecz A. S. kwotę (...) (...) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania /-/ E. Makosz-Frymus /-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski JH Pismem z dnia (...)r. A. S. wniósł do Starosty P. (dalej Starosta) o zwrot nadpłaty za wydanie karty pojazdu samochodu marki NISSAN 100 NX, nr nadwozia (...), który został zarejestrowany pod numerem rejestracyjnym (...) (...). Wnioskodawca ocenił nadpłatę na kwotę (...) zł i wyjaśnił, że jest to różnica między zapłaconą w kasie Starostwa kwotą (...) zł a aktualną opłatą za wydanie karty pojazdu – kwotą (...) złotych (k. 1 akt administracyjnych). W odpowiedzi na ów wniosek, pismem z dnia (...) r. nr (...) Starosta odpowiedział Wnioskodawcy, że zgodnie z art. 73 ust.1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j. Dz. U. 108/05/908 ze zm., dalej prawo o ruchu drogowym lub prd), starosta właściwy ze względu na miejsce zamieszkania właściciela pojazdu, na jego wniosek dokonuje rejestracji wydając dowód rejestracyjny, tablice rejestracyjne oraz nalepkę kontrolną. Wskazana ustawa nakazuje wydanie karty pojazdu przy pierwszej rejestracji na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, w przypadku gdy pojazd został indywidualnie sprowadzony przez właściciela. Wydanie karty pojazdu przez organy rejestrujące określa rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 27 września 2003 r. w sprawie szczegółowych czynności organów w sprawach związanych z dopuszczeniem pojazdu do ruchu oraz wzorów dokumentów w tych sprawach (Dz. U. 192/03/1878). Opłatę za kartę pojazdu regulowało wówczas rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. 137/03/1310, dalej rozporządzenie z 28 lipca 2003 r.). Powołując § 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. organ stwierdził, że opłata za kartę pojazdu wynosiła 500 zł i taką opłatę w obowiązującym stanie prawnym obowiązany był pobrać. Z dniem 15 kwietnia 2006 r. weszło w życie nowe rozporządzenie Ministra Transportu i Budownictwa z dnia 28 marca 2006 r. (Dz. U. 59/06/421) i obecnie opłata za kartę pojazdu wynosi 75 zł. Nadto poinformował Wnioskodawcę, że Sąd Rejonowy w P. I Wydział Cywilny wyrokiem z dnia (...) r. oddalił powództwo o zasądzenie od jednostki samorządu terytorialnego Starosty P. na rzecz powoda kwoty (...) zł z odsetkami od dnia wniesienia opłaty za wydanie karty pojazdu (k. 2-3 akt administracyjnych). Pismem z dnia (...) r. Wnioskodawca wezwał ostatecznie Starostę do zwrotu kwoty (...) zł nadpłaty za wydanie karty pojazdu dla przedmiotowego samochodu. Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 stycznia 2006 r. - U 6/04 orzekł, że opłata z tytułu wydania karty pojazdu przekraczająca 75 zł jest nienależna. Opata w wysokości 500 zł stanowi bowiem nie tylko zwrot kosztów wyprodukowania karty pojazdu oraz dystrybucji, co stanowiło intencję ustawodawcy, ale również pozaustawową daninę publiczną na pokrycie kosztów innych czynności organów administracji. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a kontrolowany przepis był niekonstytucyjny od momentu jego wydania (k. 5-7 akt administracyjnych). Pismem z dnia (...) r. nr (...) Starosta wskazał, że w odpowiedzi na wniosek z dnia (...) r. udzielono Wnioskodawcy wyjaśnień co do braku podstaw do zaniżenia wówczas obowiązującej opłaty i zwrotu kwoty nieprawnie pobranej. Wskazał, że Prokuratoria Generalna argumentuje, że z brzmienia art. 190 Konstytucji wynika, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego uznające przepis za niezgodny z Konstytucją, nie zmienia porządku prawnego przed wejściem w życie tego wyroku (k. 8 akt administracyjnych). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu A. S. opisał dotychczasowy przebieg zdarzeń, poszerzył i pogłębił argumenty zawarte we wcześniejszych pismach do Starosty. Wskazał nadto orzeczenie Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2007 r. sygn. C-134/07 (Lex nr 354541), potwierdzające - w ocenie Skarżącego - że opłata w wysokości wyższej niż 75 zł jest objęta zakazem zawartym w art. 90 Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą (k. 2-4 akt IV SA/Po 327/09). W odpowiedzi na skargę, działający z upoważnienia Starosty Wicestarosta wniósł o jej oddalanie wskazując, że brak jest podstaw do dokonania żądanego zwrotu (k. 5-6 akt IV SA/Po 327/09). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm., dalej ppsa) - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że skarga winna zostać uwzględniona, jeśli Sąd, niezależnie od zarzutów w niej podniesionych i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie naruszenie prawa materialnego lub procesowego, skutkujące koniecznością wzruszenia zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego było żądanie zwrotu zawyżonej opłaty za kartę pojazdu, pobranej na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., uznanego następnie za niekonstytucyjny wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 stycznia 2006r., U 6/04 (OTK-A 1/06/3, dalej wyrok TK - U 6/04), który orzekł, że: I. § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 28 lipca 2003 r. w sprawie wysokości opłat za kartę pojazdu (Dz. U. 137/03/1310) jest niezgodny : a) z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t. j. Dz. U. 108/05/908 ze zm.); b) z art. 92 ust. 1 i art. 217 Konstytucji RP; II. przepis rozporządzenia powołanego w części I traci moc obowiązującą z dniem 1 maja 2006 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchwałą składu siedmiu sędziów z dnia 4 lutego 2008 r. - I OPS 3/07, ONSAiWSA 2/08/21 (dalej uchwała I OPS 3/07) orzekł, że skierowane do organu żądanie zwrotu opłaty za wydanie karty pojazdu, uiszczonej na podstawie w/w przepisu jest sprawą administracyjną, którą organ załatwia w drodze aktu lub czynności, na które przysługuje skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ppsa. W uzasadnieniu uchwały I OPS 3/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że dopuszczalna jest również droga sądowa przed sądem powszechnym w zakresie dochodzenia roszczenia o zapłatę, którego podstawę stanowi nienależne pobranie opłaty za wydanie karty pojazdu. Stwierdzenie w postępowaniu sądowoadministracyjnym, że w oznaczonym zakresie powstaje uprawnienie strony, nie wyklucza dochodzenia przez stronę roszczenia o zapłatę, jeżeli organ nie wykona świadczenia. W niniejszej sprawie Sąd obowiązany jest do merytorycznego wypowiedzenia się w kwestii oceny, czy wobec wyroku TK - U 6/04, zakwestionowany przepis § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., którego utratę mocy obowiązującej wskazano na dzień 1 maja 2006 r., mógł stanowić podstawę do pobrania opłaty za kartę pojazdu w wysokości 500 zł przed dniem 1 maja 2006 r. Trybunał stwierdził niezgodność wskazanego przepisu z art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 prd, poprzez wykroczenie poza zakres upoważnienia zawartego w tych przepisach, polegające na zawyżeniu wysokości opłaty za wydanie karty pojazdu. Kwestionowany przepis rozporządzenia niezgodnie ze wskazaniami zawartymi w art. 77 ust. 4 pkt 2 i ust. 5 prd, w postaci nakazu uwzględnienia rzeczywistego znaczenia karty pojazdu dla rejestracji pojazdu oraz kosztów związanych z drukiem i dystrybucją karty, ustalił opłatę uwzględniającą dodatkowe koszty innych zadań administracji publicznej, których ustawodawca nie przewidział. Dlatego też Trybunał uznał, że przepis ten jest niezgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, który nakazuje wydawanie rozporządzeń w celu wykonania ustawy i wyklucza przejmowanie przez organ wydający rozporządzenia uprawnień ustawodawcy. Podwyższenie opłaty za wydanie karty pojazdu do wysokości 500 zł, nie pozostające w związku z kosztami świadczonej usługi, Trybunał uznał za sprzeczne z art. 217 Konstytucji. Rozwiązanie takie oznacza uregulowanie przez organ wydający akt wykonawczy materii zastrzeżonej do regulacji ustawowej. Skoro przedmiotowa opłata pobrana została na podstawie przepisu, co do którego Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność zarówno z ustawą jak i z Konstytucją, to mimo że utrata mocy obowiązującej tego przepisu została odroczona do dnia 1 maja 2006 r., stwierdzić należy, że był on niekonstytucyjny i sprzeczny z ustawą od samego początku jego obowiązywania. Z mocy art. 178 ust. 1 Konstytucji sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. Oznacza to, że gdy sąd orzekający stwierdzi niekonstytucyjność aktu niższej rangi niż ustawa może odmówić z tego powodu jego stosowania. Stanowisko takie prezentowane było przez sądy administracyjne (uchwała NSA z dnia 30 października 2000 r., OPK 13/00, ONSA 2/01/63; z 15 grudnia 2000 r., OPS 3/00, ONSA 4/00/136; wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., I OPS 4/05, niepub.). Konsekwencją stwierdzenia przez Sąd niekonstytucyjności przepisu, w dacie jego stosowania przez organ, jest ustalenie, że poddana kontroli sądowej czynność wydana została bez podstawy prawnej. Sąd rozpatrując niniejszą sprawę miał również na uwadze sprzeczność kwestionowanej regulacji z art. 90 TWE. Dnia 16 kwietnia 2003 r. Polska podpisała z Państwami Członkowskim Unii Europejskiej Traktat o przystąpieniu do Unii Europejskiej (Dz.U. 90/03/864). Od dnia 1 maja 2004 r. normy prawa wspólnotowego stały się częścią polskiego porządku prawnego. Zgodnie z powyższymi uregulowaniami, pierwszeństwo przed przepisami zawartymi w krajowym systemie prawa ma prawo wspólnotowe - w tym art. 90 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Z treści tego przepisu wynika, że Państwa członkowskie nie nakładają bezpośrednio lub pośrednio na towary z Państw Członkowskich jakichkolwiek podatków wewnętrznych wyższych od tych, które nakładają bezpośrednio lub pośrednio na podobne towary krajowe (zasada niedyskryminacji w ramach wspólnego rynku). Europejski Trybunał Sprawiedliwości w postanowieniu z dnia 10 grudnia 2007 r. w trybie prejudycjalnym w sprawie C-134/07 Piotr Kawala v. Gmina Miasta Jaworzna orzekł, że sporna opłata objęta jest zakazem z art. 90 akapit 1 TWE, co należy interpretować w ten sposób, że przepis ten sprzeciwia się opłacie takiej, jak przewidziana w § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003r., która to opłata jest nakładana w związku z pierwszą rejestracją używanego pojazdu samochodowego przywiezionego z innego państwa członkowskiego, lecz nie jest nakładana w związku z nabyciem w Polsce używanego pojazdu samochodowego, jeżeli jest on tam już zarejestrowany. Z uwagi na to, że § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r. wykracza poza obszar regulacji ustawowej i jest sprzeczny z art. 90 TWE, zasadna jest odmowa zastosowania tej regulacji w niniejszej sprawie. Organ rejestracyjny rozpoznając ponownie wniosek Skarżącego będzie obowiązany nie zastosować § 1 ust. 1 rozporządzenia z 28 lipca 2003 r., co oznacza, że będzie musiał ustalić kwotę nadpłaty owej opłaty za kartę pojazdu, uwzględniając koszty i nakłady poczynione przez organ na jej wydanie. W powyższym zakresie pomocne mogą okazać się ustalenia poczynione przez Trybunał Konstytucyjny i wyjaśnienia przytoczone w ramach sprawy przez Ministerstwo Infrastruktury, a zawarte w uzasadnieniu wyroku wyrok TK - U 6/04. Sąd zauważa również, że organ naruszył przepisy postępowania nie pouczając Skarżącego o ewentualnej drodze zaskarżenia pisma Starosty z dnia (...) r. do tutejszego Sądu. Pozostaje to w sprzeczności z zasadą informowania stron zawartą w art. 9 kpa. Jedynie na marginesie należy wskazać, że prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia (...) r. –(...) nie rozstrzygał o powództwie A. S. i nie miał wpływu na sytuację prawną Skarżącego (k. 19-21, 24-28 akt IV SA/Po 327/09; k. 2, 20-21 akt I C 27/07). Z tych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji wyroku (art. 146 § 1 ppsa). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa. /-/ E. Makosz-Frymus /-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski JH