IV SA/Po 33/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 marca 2011 r. wniosku W. U. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego i adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wojewody W. z dnia [...] listopada [...] r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej postanawia 1. umorzyć postępowanie w zakresie kosztów sądowych, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – ustanowienia adwokata bądź radcy prawnego Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2011 r. IV SA/Po 33/11 (dalej postanowienie z 18 stycznia 2011 r.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej WSA) odrzucił skargę W. U. na decyzję Wojewody W. z dnia [...] listopada 2010 r. nr PS.V-8.9113.450/10 w przedmiocie pozbawienia statusu osoby bezrobotnej, z uwagi na uchybienie Skarżącego terminowi do złożenia skargi (k. 8 akt sądowych). Wnioskiem nadanym w urzędzie pocztowym operatora publicznego dnia 22 stycznia 2011 r. Skarżący zwrócił się do WSA o przyznanie prawa pomocy przez: zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego, do sporządzenia skargi kasacyjnej od postanowienia z [...] stycznia 2011 r. Określając swój stan majątkowy i rodzinny Skarżący wskazał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną A.i czternastoletnią córką M. Pozostaje On właścicielem [...] – metrowego mieszkania. Jest On zadłużony na kwotę [...] zł. Miesięczny dochód brutto Skarżącego wynosi [...] zł, a na miesięczny dochód brutto małżonki składa się wynagrodzenie za pracę w kwocie [...] zł i renta w wysokości [...] zł (k. 15-16 akt sądowych). Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] lutego 2011 r. wezwano Skarżącego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez wykazanie za pomocą kserokopii dokumentów, jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenie wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez Skarżącego i jego żonę, i dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2008-09 – własnego i żony, nadesłania zaświadczeń z miejsca pracy własnego i żony o wysokości zarobków oraz ostatniego odcinka renty, wskazanie podstawy wykazanego we wniosku zadłużenia (k. 18-20 akt sądowych). W odpowiedzi na wezwanie, Skarżący pismem z [...] lutego 2011 r. przedłożył zaświadczenie o własnych zarobkach (średnie miesięczne wynagrodzenie za miesiące listopad i grudzień 2010 r. i styczeń 2011 r.: [...] zł netto, [...] zł brutto); kopię faktury za energię elektryczną na kwotę [...] zł, dowody wpłaty opłat do wspólnoty mieszkaniowej ([...] zł), za TV ([...] zł), druki przelewów opłaty za telefon ([...] zł) i gaz ([...] zł; k. 22-25 akt sądowych). Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. IV SA/Po 33/11 (dalej postanowienie z 15 lutego 2011 r.) referendarz sądowy WSA w P. odmówił Skarżącemu udzielenia prawa pomocy. W uzasadnieniu referendarz sądowy zwrócił uwagę na wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy, stanowiącej formę dotowania strony przez Państwo, przez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. W rozpoznawanej sprawie Skarżący nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył kopii zeznań podatkowych i wyciągów z kont bankowych, nie udokumentował wysokości dochodu żony, nie ujawnił dokumentacji dotyczącej wskazanego zadłużenia. Z przedłożonych dokumentów wynika, że żona Skarżącego prowadzi własną praktykę lekarską. Oznacza to, że ma możliwość uzyskiwania znacznego dochodu poza wynagrodzeniem za pracę (k. 27-28 akt sądowych). W sprzeciwie od postanowienia z [...] lutego 2011 r. Skarżący podniósł, że nie dysponuje innymi dochodami poza wymienionymi w oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu. Skarżący wniósł ponadto o rozpatrzenie jego sprawy z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...]. Do sprzeciwu Skarżący nie dołączył żadnych dokumentów (k. 33 akt sądowych). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Sprzeciw wniesiony przez Skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie. Wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, że traci ono moc, a wniosek strony skarżącej podlega ponownemu rozpatrzeniu (art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej ppsa). 1. Sprawa niniejsza dotyczy statusu bezrobotnego, a strona wytaczająca skargę w tej materii korzysta ze zwolnienia ustawowego (art. 239 pkt 1 lit. b ppsa), o czym prawidłowo pouczono Skarżącego pismem z dnia 17 lutego 2011 r. (k. 29, 31, 32; art. 6 ppsa). Zwolnienie od kosztów sądowych może wynikać bądź z ustawy, bądź z postanowienia Sądu. W niniejszej sprawie to ustawodawca zwolnił każdą stronę - w tym W. U. - od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego (art. 239 pkt 1 lit. b ppsa) – W. U. nie będzie musiał zatem uiszczać żadnych opłat sądowych w niniejszym postępowaniu. Nie było zatem konieczne indywidualne badanie, czy Skarżący winien być zwolniony z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych w trybie indywidualnego postępowania wpadkowego, kończącego się postanowieniem o zwolnieniu od kosztów sądowych. Z tej przyczyny postępowanie w tej części należało umorzyć, jako od początku bezprzedmiotowe (art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ppsa; postanowienie WSA w Gliwicach z 9.6.2008 r. IV SA/GL 282/08; punkt 1 postanowienia). W doktrynie trafnie wskazuje się, że wykładnią, czyli interpretacją tekstów prawnych nazywa się operację myślową w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów; w toku wykładni dokonuje się przyporządkowania różnokształtnym przepisom prawnym - norm postępowania rozumianych w jakiś jeden, dostatecznie określony sposób (Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002, s.230; M. Zieliński: "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM Poznań 1972, s.26 i n.; "Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki" W. Pr. 2002, s.47). Podstawą orzekania przez organy stosujące prawo nie jest przepis prawny, lecz norma prawna, w praktyce wywiedziona z szeregu przepisów prawnych. W punkcie V ppkcie 9 uzasadnienia wyroku z dnia 10 grudnia 2002 r.- sygn. P 6/02, Trybunał Konstytucyjny trafnie wskazał, że normę prawną rekonstruuje się zawsze z całokształtu obowiązujących przepisów prawnych. We współczesnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i w doktrynie po 1990 r. odstąpiono od poglądu, że dominujące znaczenie ma językowa metoda wykładni (w myśl zasady clara non sunt interpretanda), lecz kierować się należy zasadą interpretatio cessat in claris (interpretację należy zakończyć, gdy osiągnięto jej jednoznaczny rezultat) - porównując wyniki interpretacji dokonywanej różnymi metodami wykładni (A. Municzewski "Reguły wykładni w orzecznictwie Sądu Najwyższego 1990-2000." Szczecin 2004; E. Smoktunowicz "Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego- kpa" Białystok 1994 s. 18-51; J. P. Tarno "Naczelny Sąd Administracyjny a wykładnia prawa administracyjnego" W-wa 1999, s. 52-53; M. Zieliński- op. cit. s. 56). Przy wykładni ustawy procesowej nie sposób pominąć metodę wykładni historycznej, uwzględniającej dorobek polskiej kultury prawnej i wykładni systemowej powstałej na tle ustaw o podobnej konstrukcji (np. kpc). Jeśli postępowanie o indywidualne zwolnienie od kosztów sądowych było od początku bezprzedmiotowe (bo ustawodawca zwolnił strony tego rodzaju postępowań z mocy prawa), to w drodze analogii (art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ppsa) postępowanie w tym zakresie należało umorzyć. Zgodnie z art. 56 i art. 65 § 1 i 2 kc, oświadczenie woli zawarte we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, o ustanowienie radcy prawnego i adwokata (k. 15-16v) należy rozumieć w ten sposób, że wniosek ten wywołuje skutki w nim wyrażone i te które wynikają z ustawy (art. 56 kc i art. 239 pkt 1 lit. b ppsa) - jest zatem wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez ustanowienie radcy prawnego bądź adwokata (art. 245 § 1 i 3, art. 246 § 1 pkt 2 ppsa) a o zwolnieniu od kosztów sądowych nie wolno orzekać indywidualnym postanowieniem, skoro ustawodawca udzielił zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa. 2. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest – stosownie do treści art. 199 ppsa ponoszenie przez stronę kosztów postępowania związanych ze swym udziałem w sprawie. Natomiast instytucja prawa pomocy stanowi od niej wyjątek (J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" LexisNexis 201 s. 492 uw. 1) i przyznanie prawa pomocy następuje tylko w określonych w cytowanej ustawie przypadkach. Prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, że ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się winno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (postanowienie NSA z: 15.6.2010 r., I FZ 152/10, lex nr 643192; 11.6.2010 r., I GZ 154/10, lex nr 643256). Określenie "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Ubiegający się o prawo pomocy na koszt podatnika obowiązany jest dochować szczególnej staranności w wykazaniu, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W szczególności ubiegający się o prawo pomocy na koszt podatnika obowiązany jest lojalnie udostępnić Sądowi wszelkie dane, pozwalające ocenić spełnienie przesłanek przyznania prawa pomocy – czego Skarżący nie dopełnił. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę. Mając na uwadze powyższe, Sąd opierając się na przedstawionym przez Skarżącego materiale dowodowym przeanalizował jego sytuację majątkową dochodząc do przekonania, że złożony przezeń wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest niezasadny. Po pierwsze, zarówno Skarżący, jak i jego małżonka są osobami czynnymi zawodowo, w kwiecie sił (W. U. ma [...] lat, ma atrakcyjny zawód inżyniera mechanika, duże doświadczenie zawodowe – karta rejestracyjna PUP – w aktach administracyjnych, a Ś. leży w granicach dynamicznej gospodarczo aglomeracji poznańskiej; A. U. ma lat [...]), osiągając łącznie miesięczny dochód w wysokości ponad [...] zł brutto. Poza tym, z załączonych przez Skarżącego kserokopii rachunków wynika, ze jego małżonka jako lekarz prowadzi ogólną praktykę lekarską w Ś. (k. 15v, 23). Skarżący nie wskazał ani osiąganego z tego tytułu przez małżonkę dochodu, ani też okoliczności przeciwnej, że mianowicie małżonka nie prowadzi stałej praktyki lekarskiej, bądź też nie osiąga z tego tytułu dochodu. Należy w tym miejscu podkreślić, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej uzależnione jest w pierwszej kolejności od sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych wnioskodawcy, ale także i osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (postanowienie WSA w Kielcach z 02.7.2010 r., I SA/Ke 322/10, lex nr 686998). W rozpoznawanej sprawie sytuacja majątkowa małżonki Skarżącego miała zatem wpływ na określenie Jego sytuacji majątkowej w kontekście złożonego przezeń wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, że konieczność poniesienia przez niego kosztów fachowego zastępstwa procesowego w sporządzeniu skargi kasacyjnej (240 zł + 55,20 zł) wpłynie ujemnie na Jego dotychczasową sytuację majątkową, powodując uszczerbek koniecznego dla siebie i całej rodziny utrzymania. Wskazując na istniejące zadłużenie w kwocie [...] zł Skarżący nie udokumentował tej kwoty. Nie przedłożył on również kopii zeznań podatkowych i wyciągów z kont bankowych, nie udokumentował wysokości dochodu osiąganego przez Jego małżonkę. Zgodnie z poglądem wyrażonym w orzecznictwie sądowym, sąd może zwolnić stronę od kosztów sądowych nawet jeśli posiada znaczne oszczędności na koncie bankowym. Musi jednak wykazać, że mimo nich nie jest w stanie ponieść opłat (wyrok WSA w Białymstoku z 16.12.2010 r., I SA/Bk 605/10, Gazeta Prawna 2011/13/11). Wybiórcze przedstawienie przez Skarżącego sytuacji majątkowej własnej i najbliższych członków jego rodziny, nie poparte pełnym materiałem dowodowym w postaci kserokopii dokumentów obrazujących dochody i wydatki Skarżącego, stanu kont bankowych i tytułu zadłużenia, nie może zostać uznane za wykazane trudnej sytuacji majątkowej uzasadniającej skorzystanie z dobrodziejstwa, jakim jest przyznanie prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ppsa odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym.