IV SA/Po 33/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 marca 2018 r. sprawy ze skargi F. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [..] 2017 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę w całości Dnia [...] września 2017r. F. T. (dalej również jako: Skarżący) wystąpił z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego z tytułu niepełnosprawności. Do wniosku załączono orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] sierpnia 2017 r. wydane po rozpatrzeniu wniosku Skarżącego z dnia [...] czerwca 2017 r. W treści sprostowanego orzeczenia wskazano, że niepełnosprawność F. T. datuje się od [...] kwietnia 2010 r. Wójt Gminy [...] decyzją nr [...] [...] z dnia [...] października 2017r. działając na podstawie art. 16, art. 20, art. 23, art. 24, art. 26 ust. 1, art. 32 ust.1d ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016, poz. 1518 ze zm.) przyznał F. T. zasiłek pielęgnacyjny od dnia [...].06.2017r. do dnia [...].08.2022r. w kwocie 153,00 zł miesięcznie. Organ odstąpił od uzasadnienia decyzji, powołując się na brzmienie art. 107 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017, poz. 1257 – dalej jako: kpa) i wskazując, że decyzja w całości uwzględnia wniosek F. T.. Od powyższej decyzji F. T. złożył odwołanie nie zgadzając się z początkowym terminem przyznania świadczenia. W odwołaniu podkreślił, że jego orzeczenie o niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2010 r. i od tej daty powinien zostać przyznany mu wnioskowany zasiłek pielęgnacyjny. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko Kolegium wyjaśniło, że postępowanie w sprawie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego reguluje ustawa o świadczeniach rodzinnych. Wskazano, że według art. 16 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia osobie niepełnosprawnej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W dalszej kolejności, zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: niepełnosprawnemu dziecku (pkt 1); osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2); osobie, która ukończyła 75 lat (pkt 3). Podkreślono, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że w myśl art. 24 ust 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Podkreślono, że jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych). W następnej kolejności organ wyjaśnił, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia (art. 24 ust 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że F. T. orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] nr akt [...] z dnia [...] sierpnia 2017r. zaliczony został do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, a niepełnosprawność istnieje od 20-go roku życia. Wskazano, że z dokumentacji wynika, że wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego F. T. złożył w dniu [...] września 2017r, a więc w terminie wynikającym z art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W związku z tym prawidłowo przyznano Skarżącemu wnioskowane świadczenie od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności tj. od czerwca 2017r. Ustosunkowując się do argumentacji odwołania Kolegium wskazało, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego co do zasady ustala się począwszy od miesiąca w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Wyjątkiem jest sytuacja opisana przez ustawodawcę w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, kiedy to organ jest uprawniony do ustalenia prawa do żądanego świadczenia wstecz tj. od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności co miało miejsce w niniejszej sprawie. Kolegium wyjaśniło, ze w świetle obowiązujących przepisów prawa brak było podstawy prawnej do przyznania tego świadczenia za okres wsteczny tj. od 08. kwietnia 2010r., gdyż jak wynika z akt sprawy odwołujący się nie składał wcześniej wniosku o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. W przewidzianym ustawą terminie F. T. wniósł skargę do sądu administracyjnego, której żądanie uściślił na rozprawie w dniu [...] marca 2018 r. Skarżący wyjaśnił, że złożony [...] września 2017 r. wniosek o zasiłek pielęgnacyjny jest jego pierwszym wnioskiem. Skarżący podkreślił jednak, że został wprowadzony w błąd przez pracownika organu, w osobie A. P., która zasugerowała Skarżącemu aby nie występował o zasiłek pielęgnacyjny, ponieważ jego wniosek nie miałby szans powodzenia. Skarżący podkreślił że Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w 2010 r. pouczył go, że nie przysługuje mu wniosek o zasiłek pielęgnacyjny. Na rozprawie F. T. podkreślił, że nie podpisałby wniosku złożonego w niniejszej sprawie gdyby go wcześniej przeczytał i gdyby wiedział, że nie zawiera on w swej treści żądania o przyznanie świadczenia od roku 2010. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017, poz. 1369 – dalej jako: ppsa) sąd administracyjny uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b),inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej Sąd, nie dostrzegł nieprawidłowości, które uzasadniałyby uchylenie zaskarżonych orzeczeń. Istota sporu w okolicznościach badanej sprawy sprowadza się do zasadności żądania F. T. co do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na wniosek złożony [...] września 2017 r. - za okres wsteczny – tj. od [...] kwietnia 2010 r. Ustosunkowując się do argumentacji Skarżącego zaprezentowanej w obszernej skardze skierowanej do Sądu, jak również w piśmie sporządzonym dnia [...] stycznia 2017 r. należy wyjaśnić, że przedmiotem skargi badanej w niniejszej sprawie jest konkretna decyzja administracyjna. Skarżący wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2017 r. nr [...]. Postępowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją zostało zapoczątkowane wnioskiem złożonym przez Skarżącego w dniu [...] czerwca 2017 r. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie mogła być co do zasady tylko legalność zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz prawidłowość przebiegu postępowania zapoczątkowanego złożonym przez Skarżącego wnioskiem. Wyjaśnić należy, że kwestią której Sąd nie mógł badać w niniejszym postępowaniu były podnoszone przez Skarżącego okoliczności, które spowodowały, że Skarżący pomimo stwierdzonej niespornie od [...] kwietnia 2010 r. niepełnosprawności, po raz pierwszy z wnioskiem o zasiłek pielęgnacyjny wystąpił dopiero w dniu [...] września 2017 r. Odnosząc się do meritum sprawy należy wyjaśnić, że zasady i tryb przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego reguluje ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2016, poz. 1518 ze zm.). Ponieważ sama zasadność wniosku o przyznanie Skarżącemu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego nie rodzi wątpliwości stron (ponieważ zasiłek pielęgnacyjny od dnia 01 czerwca 2017 r., tj. od miesiąca w którym złożono wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności został Skarżącemu przyznany), a spór dotyczy jedynie okresu na jaki zasiłek ten może zostać przyznany, należy wyjaśnić, że słusznie wskazał organ, że zasadniczo – stosownie do treści - art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jednocześnie organ wskazał na pewien wyjątek od zasady, który został przewidziany w art. 24 ust. 2a tej ustawy, stosownie do treści którego - jeżeli w okresie trzech miesięcy - licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Wobec powołanego brzmienia przepisów, należy przede wszystkim podkreślić, że sprawa o przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego, a więc i zasiłku pielęgnacyjnego, nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej. Kwestią bezsporną pozostaje fakt, że F. T. z wnioskiem o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego zwrócił się tylko jeden raz i miało to miejsce [...] września 2017 r. Z woli ustawodawcy prawo do świadczeń co do zasady ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Jedynym odstępstwem od powyższego może być przyznanie świadczenia od dnia złożenia wniosku o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, przy spełnieniu wymogów, o których mowa w ustępie 2a art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. złożenia wniosku - w ciągu trzech miesięcy - od wydania orzeczenia w tym zakresie. Wyłącznie więc od daty prawidłowo złożonego wniosku może być przyznane prawo do zasiłku. Uregulowanie przewidziane w art. 24 ust.2a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyjątek od zasady i jako taki nie może być interpretowany w drodze wykładni rozszerzającej. Regulacja zawarta w art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadza wyłom w zasadzie ustalania prawa do świadczeń rodzinnych począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Rozwiązanie przewidziane w art. 24 ust.2a ustawy o świadczeniach rodzinnych umożliwia nabycie prawa do świadczenia za okres wsteczny, uwzględniający czas rozpatrywania sprawy przez organ właściwy do ustalania niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności. Jednak skorzystanie z dobrodziejstwa tego przepisu przez osobę niepełnosprawną obwarowane jest wystąpieniem przez nią ze stosownym wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności - w ściśle określonym terminie - tj. w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności (por. K.Sulińska-Małysa, A. Kawecka, J. Sapeta, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, Lex 2015, Wyd/el). Wyjaśnić również trzeba, że interpretacja tego przepisu nie pozwala na takie jego odczytanie, według którego - niezależnie od daty złożenia wniosku - prawo do zasiłku pielęgnacyjnego ustala się od daty orzeczenia o niepełnosprawności lub daty wskazanej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Prawidłowa wykładnia art. 24 ust. 2a ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzi do wniosku, że prawo do zasiłku pielęgnacyjnego przysługuje od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności, ale - tylko wtedy - gdy w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego (por. wyrok NSA z dnia [...] listopada 2017 r. sygn. I OSK [...], orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ulega wątpliwości, że Skarżący wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego złożył [...] września 2017 r. a więc w okresie trzech miesięcy od dnia wydania orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r. Dlatego też możliwe było przyznanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego od czerwca 2017 r., tj. od miesiąca w którym wpłynął wniosek Skarżącego w sprawie stopnia niepełnosprawności. Do jednoznacznych wniosków prowadzi również uzasadnienie projektu ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych, projekt Sejmu RP VI Kadencji, druk nr 473, www.sejm.gov.pl), w którym wskazano, że w przypadku zasiłku pielęgnacyjnego i innych świadczeń rodzinnych uzależnionych od niepełnosprawności uwzględniony został szczególny charakter tych świadczeń, których nabycie uzależnione jest od posiadania odpowiedniego orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności wydawanego przez powiatowe zespoły ds. orzekania o niepełnosprawności. Jeżeli więc strona nie złoży wniosku wraz z dokumentacją - ponieważ nie posiada - jeszcze odpowiedniego orzeczenia o niepełnosprawności, to może wniosek złożyć dopiero wtedy, gdy otrzyma orzeczenie, a zasiłek zostanie jej wypłacony za okres wsteczny. Podkreślić przy tym należy również, że nie stoi w sprzeczności z zasadą państwa prawnego wynikającą z art. 2 Konstytucji RP wymóg, by obywatel ubiegający się o świadczenie ze środków publicznych inicjował – we właściwym momencie – postępowanie zmierzające do przyznania mu tego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2018 r. sygn. I OSK 2314/17, orzeczenia.nsa.gov.pl). Reasumując, należy wskazać, że w świetle obowiązujących przepisów prawa brak było podstaw do przyznania Skarżącemu zasiłku pielęgnacyjnego za okres przed dniem [...] czerwca 2017 r., tj. od [...] kwietnia 2010 r., bowiem Skarżący pomimo istnienia takiej możliwości, przed dniem [...] września 2017 r. nie występował o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Podkreślić przy tym trzeba, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie pozostaje akcentowana przez Skarżącego na rozprawie okoliczność braku sformułowania we wniosku z dnia [...] września 2017 r. żądania przyznania zasiłku pielęgnacyjnego od dnia [...] kwietnia 2010 r. Sformułowanie takiego żądania we wniosku składanym w dniu [...] września 2017 r. nie miałoby wpływu na treść rozstrzygnięcia ponieważ przepisy prawa jednoznacznie określają zasady przyznawania zasiłku pielęgnacyjnego i w okolicznościach niniejszej sprawy zostały one prawidłowo zinterpretowane i zastosowane w jednoznacznie ustalonym stanie faktycznym. W tej sytuacji skarga złożona w niniejszej sprawie okazała się bezzasadna. Odnosząc się do argumentacji Skarżącego w zakresie nienależytego wykonywania zadań przez właściwe w sprawie organy wyjaśnić należy, że z uwagi na treść podniesionych zarzutów, nie mogły one odnieść skutku w postępowaniu zainicjowanym skargą złożoną w niniejszej sprawie. Mając zatem na uwadze, że zarzuty skargi nie mają uzasadnionych podstaw oraz, że Sąd nie dostrzegł z urzędu takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy - skargę należało oddalić. Wobec powyższego na podstawie art. 151 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, orzekł jak w sentencji.