IV SA/Po 330/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) As.sąd Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 listopada 2007 r. przy udziale sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę 2. zasądza na rzecz adwokat J. K. od Skarbu Państwa ( Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) zł podwyższone o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa i 80/100) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 (dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/I.Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/D.Rzyminiak-Owczarczak Decyzją z dnia [...] r. nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 2, art. 7, art. 8, art. 11 ust. 2, art. 36 pkt 1c, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. nr 64, poz. 593 ze zm., dalej ustawa o pomocy społecznej) odmówił B. T. przyznania zasiłku celowego na zakup znaczków pocztowych na listy polecone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] i SKO w [...], żywności oraz dokonania opłaty sądowej w związku. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wnioskami z [...] r., [...] r., [...] i [...] 2007 r. B. T. zwrócił się o pomoc w formie znaczków na trzy listy polecone, zakup żywności oraz 100 złotych z przeznaczeniem na wniesienie skargi do Sądu Apelacyjnego w [...]. Powołując się na przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz przedłożone dokumenty organ wskazał, że B. T. nadal nie jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy (dalej PUP) oraz, że wnioskodawca utrzymuje się ze zbieractwa puszek, z czego uzyskuje dochód miesięczny w wysokości 12-15 zł. Wyjaśniono, iż pomimo wcześniejszych zobowiązań, strona nie przedłożyła niezbędnych dokumentów, w tym decyzji o wyrejestrowaniu działalności gospodarczej, a także, iż w wyniku podjętych przez Urząd działań w dniu [...] r. wnioskodawca skorzystał z pomocy PCK w [...] w postaci paczki żywnościowej. Powołując się na przedłożony wyrok Sądu Okręgowego w [...] zaznaczono, że B. T. jest zdolny do podjęcia pracy. Organ wyjaśnił, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej jest ona instytucją polityki społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Wskazano, że w ocenie organu uporczywe uchylanie się od wykazywania gotowości do podjęcia pracy jest faktycznym brakiem zainteresowania w jej podjęciu, co zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Oceniono, że strona przejawia postawę roszczeniową, przy ewidentnym braku chęci współpracy w poprawie swojej sytuacji oraz zaznaczono, że w trakcie przeprowadzania wywiadu wnioskodawca poinformował o wysłaniu jednego z listów, zatem wniosek z dnia [...] r. stał się bezprzedmiotowy. W odwołaniu B. T. wskazał, że odmowna decyzja pozbawia go możliwości rozwiązania tragicznej sytuacji życiowej, której sam w żaden sposób nie zawinił. Zarzucił organowi pomocowemu, że pisząc o jego zdolności do podjęcia pracy nie wskazuje, gdzie mógłby pracować. Wyjaśnił także, że decyzję o wyrejestrowaniu działalności gospodarczej zagubił i nie może odnaleźć. Argument organu I instancji, że gdyby był zarejestrowany w PUP to mógłby otrzymać pomoc, odwołujący się nazwał niedorzecznością wskazując, że także w czasie gdy był zarejestrowany w PUP, pomocy systematycznie mu odmawiano. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej kodeks postępowania administracyjnego) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że jedna z próśb wnioskodawcy dotyczyła przyznania pomocy na uiszczenie opłaty sądowej w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym. Kolegium wskazało, że przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) przewidują wypadki, w których strona nie ma obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zatem w tym zakresie odmowna decyzja organu I instancji jest zasadna, niezależnie od tego, czy odwołujący jest osobą bezrobotną i zarejestrowaną w PUP. Analizując wnioski o przyznanie pomocy finansowej na wysłanie listów poleconych Kolegium zestawiło koszt przesłania jednego listu poleconego z zawartą w wywiadzie środowiskowym informację, że wnioskodawca systematycznie uiszcza opłaty za telefon w kwocie 56,10 zł miesięcznie. Zaznaczając, że posiadanie telefonu i korzystanie z niego nie jest pierwszą i niezbędną potrzebą człowieka, Kolegium uznało zasadność decyzji organu I instancji również i w tej części. Zdaniem organu odwoławczego z akt sprawy wynika, że odwołujący się nie podejmuje żadnych działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia się oraz przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej znalazł się. Wskazano, że pobieranie w przeszłości renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową nie może przesadzać o konieczności udzielania mu pomocy w każdych okolicznościach. Kolegium wskazało, iż biegli lekarze sądowi stwierdzili, że stan jego zdrowia poprawił się i nie ma przeszkód aby podjął zatrudnienie w warunkach bez kontaktu z mąką. Organ II instancji wskazał również, że podziela argumenty co do odmowy przyznania pomocy na zakup żywności i pokrycie bieżących kosztów życia strony. Zaznaczono, że odwołujący nie podejmuje żadnych działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia oraz przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazł, a organ I instancji słusznie powołał się na brak współpracy strony z pracownikiem socjalnym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego B. T. powtórzył argumenty zawarte w odwołaniu. Napisał również, ze organ pomocowy, od początku [...] roku, kiedy to był zarejestrowany w PUP, uporczywie i systematycznie odmawia udzielenia jakiegokolwiek wsparcia. Działania organu I instancji określił jako urzędniczy mobbing, ponieważ stawiane są wymagania a nie ma nic w zamian. Wskazał, że prośba o pomoc finansową na pokrycie kosztów sądowych dotyczyła Sądu Apelacyjnego w [...] na przewlekłość postępowania, a nie sądu administracyjnego. Wyjaśnił, że telefon w dzisiejszych czasach nie jest luksusem lecz koniecznością tak jak opał w zimie, przy czym opłaty za telefon pokrywa rodzina. Zarzucił, że całe postępowanie organów administracji sprowadza się do tego aby nie miał środków na życie. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Zgodnie z tą zasadą sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją - zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd porównuje treść zastosowanych przez organ przepisów prawa z ustalonym przez ten organ stanem faktycznym. W myśl art. 145 § 1 ppsa sąd uchyla zaskarżaną decyzję wtedy, gdy stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z poszanowaniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego. W związku ze złożonymi przez skarżącego wnioskami o przyznanie pomocy społecznej zostały wszczęte postępowania administracyjne, w ramach których, dnia [...] r. został przeprowadzony wywiad środowiskowy (rodzinny). Pracownik socjalny sprawdził aktualną sytuację życiową skarżącego oraz dokonał oceny sytuacji. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że pomoc ta jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Jednym z warunków otrzymania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej jest legitymowanie się dochodem niższym od kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy, w dniu wydania zaskarżonej decyzji kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło 477 złotych. Jak wynika z formularza wywiadu środowiskowego łączny dochód samotnie gospodarującego skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o pomoc wynosił 12 złotych, przy czym skarżący podał, że utrzymuje się ze zbierania puszek. Zarazem stałe miesięczne wydatki zostały określone przez skarżącego w wywiadzie na kwotę 215,36 zł. miesięczne. Zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 tej ustawy). Zawarte w przepisie przykładowe wyliczenie przeznaczeń zasiłku celowego nakazuje uznać, iż nie wszystkie wnioskowane potrzeby osób spełniających kryteria można zaliczyć do w/w kategorii i przyznać żądany zasiłek celowy. Przywołany wyżej przepis pozwala organom administracji publicznej czynić samodzielne ustalenia, czy zgłaszana potrzeba stanowi dla wnioskodawcy niezbędną potrzebę bytową. Zatem w sytuacji, gdy w sprawie bezspornym jest, że skarży spełnia kryterium dochodowe do przyznania środków pomocowych, a pomoc w postaci zasiłku celowego na wskazany przez skarżącego cel nie zostaje przyznana, rozważenia wymaga, czy wydając decyzję w tym przedmiocie organy administracji publicznej dokonały prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Ponadto należy sprawdzić, czy samo postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy o pomocy społecznej oraz kodeksem postępowania administracyjnego. Wbrew zarzutom skarżącego stanowiska organów I i II instancji zawarte w zaskarżonych decyzjach znajdują umocowanie w zebranym materiale dowodowym i podstawach prawnych. Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ustaleń i argumentów zawartych w uzasadnieniach decyzji organów obu instancji, dlatego w pełni je podzielił. Ustawodawca wprowadził podział świadczeń z pomocy społecznej na obligatoryjne i fakultatywne, przy czym zasiłek celowy należy do świadczeń fakultatywnych. Organy obu instancji należycie wyjaśniły z jakich powodów nie przyznały skarżącemu pomocy finansowej na wnioskowane cele. W ocenie Sądu organ II instancji ocenił trafnie, że skarżący konsekwentne uchyla się od zarejestrowania się w PUP czy to jako osoba bezrobotna czy to jako osoba poszukująca pracy, co nie tylko pozbawia go dostępu do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych, ale również możliwości przekwalifikowania zawodowego i w konsekwencji znalezienia zatrudnienia poza wyuczonym zawodem. Ma rację Kolegium stwierdzając w zaskarżonej decyzji, że samo pobieranie w przeszłości przez skarżącego świadczenia rentowego z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, nie może przesądzać o konieczności udzielenia pomocy w każdych okolicznościach. Kolegium zestawiło wnioskowany przez skarżącego zasiłek celowy na przesłanie trzech listów poleconych, o koszcie 3,55 zł. za jeden list, z deklarowanymi w wywiadzie środowiskowym opłatami za telefon w wysokości 56,10 zł. Zasadnie organ II instancji uznał, że posiadanie telefonu i korzystanie z niego nie jest niezbędną potrzebą człowieka, który nie ma pracy i pieniędzy na zakup żywności. W ocenie Sądu organy obu instancji nie przekroczyły dopuszczalnych granic uznania administracyjnego Decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają szerszego uzasadnienia, niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania (E. Iserzon w: "Kpa - komentarz" W-wa 1970 s. 209), tym więcej, że organ administracji publicznej ograniczony jest w szczególności zasadą praworządności i zasadą uwzględniania z urzędu interesu państwowego i słusznego interesu obywateli (za Z. Janowicz "Kpa - komentarz" W. Pr. PWN 1999 s. 304). Organy administracji w niniejszej sprawie zadośćuczyniły ciążącemu na nich obowiązkowi należytego uzasadnienia swego stanowiska w sprawie. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej) przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych, rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę należało oddalić. O przyznaniu wynagrodzenia Sąd orzekł na podstawie art. 250 wymienionej ustawy w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ I. Kucznerowicz /-/ M. Dybowski /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak jf