IV SA/Po 337/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 06 listopada 2008 r. przy udziale sprawy ze skargi M. P. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej. uchyla zaskarżoną decyzję /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/B. Popowska W dniu [...] r. M. P. stawił się w Wojskowej Komendzie Uzupełnień w O. W. i oświadczył, że zrezygnował z nauki oraz zamierza kontynuować naukę w Zaocznym Liceum Ogólnokształcącym dla Dorosłych "C." w K. na dowód czego przedłożył zaświadczenie o złożeniu dokumentów i wpisaniu na listę słuchaczy. Tego samego dnia M. P. otrzymał kartę powołania (seria A nr [...]) do odbycia zasadniczej służby wojskowej z obowiązkiem stawienia się w jednostce wojskowej w S. w dniu [...] r. Dnia [...] r. M. P. złożył odwołanie od karty powołania wskazując, iż w dniu doręczenia karty powołania przedłożył zaświadczenie ze szkoły o kontynuowaniu nauki w liceum ogólnokształcącym. Skarżący wyjaśnił również, iż ze względu na chorobę ojca i konieczność sprawowania opieki nad nim musiał przerwać naukę w szkole dziennej. Ponadto w odwołaniu zawarł wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej ze względu na pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej na czas pobierania tej nauki. Decyzją nr [...] z dnia [...] r. Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podniesiono, iż zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 4-6 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz.U. z 2004 r., Nr 241, poz.2416 ze zm.) odroczenie służby wojskowej w tytułu pobierania nauki przysługuje studentom, uczniom szkół średnich i ponadgimnazjalnych uczęszczającym do odpowiedniego typu szkół. Organ odwoławczy wskazał również, iż poborowy obecnie nie jest ani studentem, ani uczniem żadnej szkoły ponieważ w [...] r. zrezygnował z nauki w Technikum nr [...] w O. W.., a dopiero od 1 września chce rozpocząć naukę w Zaocznym Liceum dla Dorosłych. Organ uznał, iż chęć rozpoczęcia nauki nie stanowi przesłanki do odroczenie zasadniczej służby wojskowej. Zdaniem organu tylko bycie uczniem (studentem) i czynne pobieranie nauki uzasadnia odroczenie służby wojskowej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. P. podnosząc, iż nie zgadza się ze stanowiskiem Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego o konieczności czynnego pobierania nauki. Zdaniem skarżącego wpisanie na listę uczniów oznacza, iż skarżący jako poborowy jest uczniem tej szkoły, a nauki nie pobiera z uwagi na okres wakacyjny. Konieczność czynnego pobierania nauki stanowi nadinterpretację wskazanego wyżej art. 39 ust 1 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej, bo według takiego rozumowania niemożliwe byłoby odroczenie wszystkich uczniów i studentów którzy wystąpili o odroczenie pomiędzy końcem starego roku szkolnego a początkiem nowego ponieważ zostali przyjęci w tym czasie lub w tym czasie zmienili szkołę czy uczelnię. W ocenie skarżącego organ administracji II instancji dopuścił się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązkiem organów administracji wynikającym z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Tymczasem w niniejszej sprawie w ocenie skarżącego istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności zostały wyjaśnione wadliwie, gdyż ustalenia organu w żadnym razie nie mają oparcia w zgromadzonych w sprawie dowodach, a rozumowanie zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest sprzeczne z zasadami logicznego rozumowania. Ponadto według skarżącego organ II instancji naruszył przepisy postępowania poprzez nie odróżnienie i przez to pomieszania trybów postępowania administracyjnego w sprawie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej i w sprawie udzielenia odroczenia od tej służby. Obowiązujące przepisy wyraźnie i jednoznacznie odróżniają oba te postępowania, co zostało zauważone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2007 r., II OSK 803/07). Skarżący wskazał, iż organ nie wyjaśnił, czy strona domaga się odroczenia zasadniczej służby wojskowej i nie wstrzymał się z wydaniem decyzji w przedmiocie powołania poborowego do odbycia tej służby do czasu wyjaśnienia sprawy odroczenia. Ponadto w decyzji swej nie wyjaśnił czy w sprawie zachodziły pozytywne przesłanki powołania skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej, ale - myląc dwa odrębne tryby postępowania - rozpatrzył sprawę odroczenia zasadniczej służby wojskowej, która nie była przedmiotem rozstrzygania przez organ I instancji. Skarżący wskazał również, iż występowanie z wnioskiem do Prezydenta Miasta jest niecelowe bowiem ojciec skarżącego mimo trudności z poruszaniem się w większości funkcji jest samodzielny tak więc brak jest przesłanek ustawowych do składania takiego wniosku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Zgodnie z treścią art. 39 ust. ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP można udzielić odroczenia zasadniczej służby wojskowej. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że sprawy dotyczące poboru do wojska należą do spraw o szczególnym ciężarze gatunkowym. To musi powodować szczególną troskę ustawodawcy, organów administracyjnych oraz sądów o to, by całość postępowania była opatrzona wyraźnymi i rzeczywiście przekonującymi gwarancjami, zmniejszającymi do minimum możliwość naruszeń praw obywatelskich w tej sferze (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 1994 r., III AZP 8/94, OSNP 1995, nr 7, poz. 82, wyrok NSA z dnia 2 października 1998r. - III SA 7225/98, niepubl.). Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron w uzasadnieniu rozstrzygnięcia o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw (art. 107 § 3 kpa). Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 kpa.), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi administracyjnemu, do którego kierowana jest niniejsza skarga przeprowadzenia kontroli legalności. Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem- zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. Motywy decyzji winny odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśnić tok rozumowania prowadzących do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej. Motywy decyzji powinny być tak ujęte, aby strona mogła zrozumieć i w miarę możliwości zaakceptować zasadność przesłanek faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy załatwianiu sprawy. Zgodnie z art. 7 kpa, w toku postępowania organy administracji obowiązane są podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy (w szczególności w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy - art. 77 § 1 kpa), mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Rozpatrując przedmiotową sprawę należało stwierdzić naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7 oraz 11, 77 § 1, oraz 107 § 3 kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wraz z odwołaniem w dniu [...] r. skarżący złożył wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej powołując się na art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Z treści przepisu art. 42 ust.1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wynika, że orzekanie o udzieleniu poborowym odroczeń zasadniczej służby wojskowej należy do wojskowych komendantów uzupełnień. Odmowa udzielenia odroczenia lub udzielenie odroczenia o treści innej niż żądanie poborowego określone w jego wniosku o udzielenie odroczenia następuje w drodze decyzji administracyjnej, którą doręcza się poborowemu na piśmie wraz z uzasadnieniem (art. 42 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). Właściwym do orzekania w tych sprawach jest wojskowy komendant uzupełnień, a od jego orzeczeń przysługuje poborowemu odwołanie do szefa wojewódzkiego sztabu wojskowego (art. 42 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony). Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący pomimo złożenia wniosku o odroczenie służby wojskowej nie otrzymał decyzji organu I instancji odmawiającej odroczenia zasadniczej służby wojskowej, nie miał więc również możliwości odwołania się od takiej decyzji do organu II instancji. Nie ulega wątpliwości, iż wyżej opisanej procedury nie może zastąpić odniesienie się do kwestii odroczenia zasadniczej służby wojskowej przez organ II instancji w uzasadnieniu decyzji wydanej na skutek rozpoznania odwołania od decyzji o powołaniu do odbycia zasadniczej służby wojskowej. W ocenie Sądu takie działanie stanowi naruszenie art. 42 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Rację ma strona skarżąca, iż organ nie rozróżnił trybów postępowania w sprawie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej i w sprawie udzielenia odroczenia od tej służby. Obowiązujące przepisy wyraźnie i jednoznacznie odróżniają oba te postępowania, co zostało zauważone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2007 r., II OSK 803/07). Kwestia odroczenia odbywania przez skarżącego zasadniczej służby wojskowej jest zagadnieniem odrębnym od przedmiotu niniejszego postępowania, jakim jest powołanie poborowego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Zawarty zatem w odwołaniu wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej powinien być przedmiotem odrębnie przeprowadzonego postępowania administracyjnego. W przypadku więc, gdy po wszczęciu postępowania w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej, poborowy złoży wniosek o jej odroczenie, organ administracji publicznej powinien zawiesić postępowanie administracyjne toczące się w przedmiocie powołania do odbycia zasadniczej służby wojskowej do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie odroczenia zasadniczej służby wojskowej, poprzedzonego prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym w zakresie spełnienia przesłanek warunkujących nabycie prawa do odroczenia służby wojskowej, z zachowaniem dwuinstancyjności tego postępowania. Sąd stwierdza, że rozstrzygnięcie organu odwoławczego, jakie zapadło w niniejszej sprawie naruszyło podstawowe prawa i gwarancje procesowe skarżącego, pozbawiając go prawa do zaskarżenia rozstrzygnięcia o odmowie odroczenia odbycia zasadniczej służby wojskowej do organu administracji publicznej wyższego stopnia, naruszając tym samym zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 kpa. Ponadto w uzasadnieniu swojej decyzji organ II instancji, odnosząc się do argumentów strony dotyczących odroczenia zasadniczej służby wojskowej, wskazał art. 39 ust. 1 pkt 4-6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Z brzmienia przepisu art. 39 ust. 1 pkt 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wynika, że odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego wniosek ze względu na pobieranie nauki w szkole ponadgimnazjalnej, a do dnia 31 sierpnia 2008 r. także w szkole ponadpodstawowej - na czas pobierania tej nauki. Organ II instancji podkreślił, że skarżący w [...] r. zrezygnował z nauki zaś chęć rozpoczęcia nauki nie stanowi przesłanki prawnej do udzielenia poborowemu odroczenia zasadniczej służby wojskowej. Należy zauważyć, iż trafnie skarżący zarzuca organowi nienależyte wyjaśnienie stanu faktycznego oraz nie wskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji czy zachodziły pozytywne przesłanki powołania skarżącego do odbycia zasadniczej służby wojskowej. Wskazać należy, iż zgodnie z art. 39 ust. 6 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP tylko skreślenie z listy studentów, słuchaczy lub uczniów albo wydalenie ze szkoły wyższej, zakładu kształcenia nauczycieli lub szkoły ponadgimnazjalnej, a do dnia 31 sierpnia 2008 r. także szkoły ponadpodstawowej, a także niewywiązywanie się poborowego z umowy, o której mowa w art. 132a ust. 3, lub z obowiązku określonego w skierowaniu wskazanym w art. 132b ust. 2 powoduje utratę udzielonego odroczenia zasadniczej służby wojskowej z tytułu pobierania nauki. W niniejszej sprawie skarżący jedynie oświadczył, iż rezygnuje z nauki, a nie że został skreślony z listy uczniów czy też wydalony ze szkoły. Organ winien ustalić czy skarżący przed wydawaniem karty powołania utracił udzielone odroczenie tj. czy faktycznie został skreślony z listy uczniów Technikum nr [...] albo czy został wydalony z tej szkoły. Tylko jednoznaczne ustalenie czy skarżący utracił odroczenie zasadniczej służby wojskowej przyznane decyzją nr [...] Komendanta WKU w O. W.. pozwala na stwierdzenie czy karta powołania została wydana prawidłowo. Brak powyższych ustaleń oraz nie ustosunkowanie się do powyższych kwestii w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje na naruszenie przez organ odwoławczy art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzonych naruszeń przez organy przepisów postępowania administracyjnego, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art.145 §1 pkt 1lit. c Ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, organy administracji winny w pełni uwzględnić zasygnalizowane wyżej uwagi odnoszące się do prawidłowości postępowania. /-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/B. Popowska MZ