IV SA/Po 341/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie NSA Paweł Miładowski WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 08 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia [...] lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. zasądza na rzecz adwokata A. Ś-Ć. od Skarbu Państwa ( Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) wynagrodzenie w kwocie [...] ( [....] )zł podwyższone o kwotę [....] ([...] ) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie [....] ( [...] ) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ G.Radzicka /-/ P.Miładowski WSA/wyr.1-sentencja wyroku Decyzją z dnia [...] czerwca 2008r., nr [...] działający z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy [...] Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] (dalej MOPS), na podstawie art. 104 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000, Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej jako kpa, oraz art. 41 pkt 1 i art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) dalej jako ustawa o pomocy społecznej przyznał T.K. zasiłek celowy specjalny w wysokości 50,00 zł na pokrycie kosztów związanych z wymianą dowodu osobistego (opłata urzędowa 30,00 zł oraz zdjęcia 20,00 zł). W uzasadnieniu podano, iż w dniu 14 maja 2008r. do MOPS wpłynęło podanie T.K. o udzielenie pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z wymianą dowodu osobistego. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że strona prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, zajmując jednoizbowe pomieszczenie należące do siostrzeńca R.T. Dochód strony stanowi renta powypadkowa w wysokości 1278,71 zł, która znacznie przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Ponadto organ I instancji powołując przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 149, poz. 993 ze zm.) i stosowne akty wykonawcze tj. rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 listopada 2000r. w sprawie wzoru dowodu osobistego oraz trybu postępowania w sprawach wydawania dowodów osobistych, ich wymiany, zwrotu lub utraty (Dz. U. z 2000r. Nr 112, poz. 1182 ze zm.), rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000r. w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. z 2000r. Nr 105, poz. 1110 ze zm.) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 14 września 2004r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. z 2004r. Nr 209, poz. 2129), w którym zawarto zamknięty katalog podmiotów zwolnionych z obowiązku wniesienia opłaty za wydanie dowodu osobistego wskazał, iż wyjątkowa okoliczność sprawy i ograniczone możliwości finansowe strony wskazują na konieczność udzielenia pomocy finansowej w wysokości 50,00 zł na realizację ustawowego obowiązku wymiany dowodu osobistego (tj. 30.00 zł - opłata urzędowa, 20,00 zł – zdjęcia). Od powyższej decyzji odwołanie wniósł T.K. podnosząc, iż opieka społeczna odmawia mu zwrotu kosztów podróży, które poniósł w związku z wymianą dowodu osobistego. Dalej wskazał, że rentę, którą otrzymuje niemal w całości przekazuje na opłacenie podatków gruntowych i mieszkaniowych, opłacenie wody, prądu, kupna opału dla siostry, która jest inwalidką I grupy bez świadczenia rentowego, otrzymującą tylko zapomogę w wysokości 400,00 zł miesięcznie. Wskazał również na trudną sytuację materialną i zdrowotną swojej rodziny oraz podniósł, iż na dostarczenie dokumentów związanych z udzieleniem zasiłku na wymianę dowodu osobistego jak i na dostarczenie dokumentów związanych z wydaniem przedmiotowego dowodu wydał już 100,00 zł. W kolejnych pismach z dnia 17 i 18 czerwca 2009r. podniósł, iż kwota 50,00 zł, którą otrzymał na pokrycie kosztów związanych z wymianą dowodu osobistego jest nie do przyjęcia, ponieważ mieszka około 6 km od G. i w celu złożenia dokumentów i wypełnienia druków na potrzeby wymiany dowodu osobistego musi wielokrotnie jeździć do MOPS i Urzędu Gminy w G., co wiąże się ze znacznymi kosztami. Decyzją z dnia [...] lipca 2008r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., działając na podstawie art. 17 pkt 1, art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 1 i art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 135, poz. 950 ) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podano, iż dochód strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o udzielenie pomocy finansowej na wymianę dowodu osobistego stanowiło świadczenie rentowe wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w kwocie 1.278,71 zł, a kryterium dochodowe ustalone dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 477,00 zł. Analizując przepisy ustawy o pomocy społecznej tj. art. 8 ust. 1 dotyczący osób uprawnionych do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, art. 39 ust. 1 i 2 dotyczący zakresu podstawowych potrzeb bytowych oraz art. 41 pkt 1 i 2 dotyczący szczególnie uzasadnionych przypadków, w których może być przyznany osobie lub rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe, specjalny zasiłek celowy, zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, organ II instancji doszedł do przekonania, iż bezzwrotny specjalny zasiłek celowy w wysokości 50, 00 zł przyznany odwołującemu przez organ pomocy społecznej I instancji całkowicie pokrywa koszty związane z wymianą dowodu osobistego. Ponadto wskazał, iż wydatki na dojazdy związane z jego wymianą w kwocie 31, 20 zł, biorąc pod uwagę 6-krotny przejazd w celu wykonania zdjęć, pobrania wniosku na wymianę dowodu osobistego oraz jego odbioru (koszt biletu 5,20 zł wg informacji PKS K.) nie wpłyną w znaczny sposób na pogorszenie sytuacji materialnej strony. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lipca 2008r. oraz w pismach z dnia 23 lipca i 29 lipca 2009r. skarżący podniósł, iż na podróże w celu dostarczenia dokumentów związanych z wymianą dowodu osobistego stracił już 100,00 zł. Dalej opisał trudną sytuację materialną i zdrowotną swojej rodziny wnosząc o zwrot od MOPS kwoty 150,00 zł za poniesione koszty związane z wymianą dowodu osobistego. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) Sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a. wynika natomiast, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało miejsce bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd związany jest normą prawną odzwierciedlającą wolę ustawodawcy, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa, przy czym, z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a, kontroli legalności Sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami skargi. Podstawę materialno-prawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy o pomocy społecznej. Ocena zasadności rozstrzygnięcia w sprawie wymaga w pierwszej kolejności odwołania się do zasad ogólnych zawartych w ustawie o pomocy społecznej, w tym przede wszystkim do ustawowej definicji pomocy społecznej określonej w przepisie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z cytowanej definicji jednoznacznie wynika, że pomoc społeczna ma na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej, udzielane zaś świadczenia maja być adekwatne do sytuacji korzystających z pomocy, od których z kolei wymaga się współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy organ musi ponadto kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ustawy o pomocy społecznej, to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, o ile potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Z materiałów zgromadzonych w aktach administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zajmując jednoizbowe pomieszczenie, należące do siostrzeńca R.T.. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w K. z dnia [...] czerwca 2001r. uznany został za całkowicie niezdolnego do pracy i samodzielnej egzystencji na trwałe w związku z wypadkiem w drodze do pracy. Jego dochód w postaci świadczenia rentowego (z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o przyznanie pomocy finansowej na pokrycie kosztów związanych z wymianą dowodu osobistego) wynosił 1278, 71 zł. ( w tym dodatek pielęgnacyjny w kwocie 163,15 zł ). Zatem oczywistym jest, że w przypadku skarżącego organ miał do czynienia z przekroczeniem kryterium dochodowego ustalonego dla osoby samotnie gospodarującej, które zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1) ustawy o pomocy społecznej wynosi 477,00 zł Stosownie do treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany: 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty lub wydatków na pomoc społeczną. Z powyższego wynika, iż świadczenie w formie specjalnego zasiłku celowego przyznawane jest w razie zaistnienia kumulatywnie dwóch przesłanek, a mianowicie szczególnie uzasadnionego przypadku oraz dochodu przekraczającego ustawowe kryterium dochodowe. Oznacza to, że organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", co powoduje konieczność dokonania oceny w tym zakresie, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Użyty w art. 41 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zwrot "może być przyznany" wskazuje, że decyzja przyznająca zasiłek podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że samo spełnienie kryteriów ustawowych nie oznacza przyznania osobie zainteresowanej świadczenia. Uznanie administracyjne obejmuje ocenę warunków uzasadniających przyznanie pomocy, jak również ustalenie jej wysokości. Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny ograniczona jest do zbadania czy w toku podejmowania decyzji organ administracji nie przekroczył granic swobodnego uznania, a wiec czy zgodnie z art. 7, 77 § 1 i 80 kpa dokonano ustalenia stanu faktycznego a dokonana ocena tych ustaleń znajduje oparcie w materiale dowodowym i uzasadnieniu decyzji sporządzonym zgodnie z art. 107 kpa. Kontrolowane postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. Ocenie materiału dowodowego nie można postawić zarzutu dowolności. Organy dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych, a swe stanowisko przekonywująco umotywowały. Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie pozostawia wątpliwości co do jego zgodności z art. 107 § 3 kpa. Argumentacja podnoszona przez organ jest prawidłowa i zasługuje na aprobatę. Zdaniem Sądu organ pomocy społecznej przyznając specjalny zasiłek celowy wykazał, iż skarżący spełnia ustawowe przesłanki zawarte w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do jego otrzymania, bowiem znajduje się w trudnej sytuacji życiowej, co potwierdza między innymi wywiad środowiskowy przeprowadzony przez pracownika MOPS i bez pomocy społecznej nie jest w stanie sprostać wydatkom związanym z wykonaniem obowiązku, wprowadzonym w art. 2 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 113, poz. 733ze zm.), który następnie został zmieniony ustawą z dnia 12 września 2002r. zmieniającą ustawę o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz ustawy o działalności gospodarczej (Dz. U. z 2002r. Nr 183, poz. 1522) i polegającym na wymianie dowodu osobistego do dnia 30 grudnia 2007r. Ograniczone środki finansowe skarżącego nie pozwalają na pokrycie kosztów związanych z wymianą dowodu osobistego, a brak ważnego dokumentu tożsamości może spowodować sytuacje, w których skarżący nie będzie mógł dokonywać czynności, do których wymagane jest jego okazanie, a ponadto nie wykonanie tego obowiązku może spowodować dla niego sankcje karne przewidziane w art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponadto przyznając przedmiotowy zasiłek w kwocie 50,00 zł, (opłata urzędowa 30,00 zł i koszt zdjęć 20,00 zł ) organ I instancji przekonywująco uzasadnił, iż kwota ta całkowicie pokryje koszty związane z wymianą dokumentu tożsamości, powołując się na rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 listopada 2000r. w sprawie opłat za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. Nr 105, poz.1110 ze zm.), który w § 1 stanowi, iż za wydanie dowodu osobistego pobiera się opłatę w wysokości 30, 00 zł. Prawidłowo ustalił również, powołując się na rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004r. zmieniające rozporządzenie w sprawie opłaty za wydanie dowodu osobistego (Dz. U. z 2004r. Nr 209, poz. 2129), iż skarżący nie mieści się w katalogu osób, wymienionych w § 2 tego rozporządzenia, zwolnionych z przedmiotowej opłaty. Z kolei Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. dokonało dodatkowo powtórnej oceny i analizy zebranego materiału dowodowego w sposób szczegółowy, odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 kpa, przedstawiło w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności oraz fakty, które spowodowały uznanie decyzji organu I instancji za zgodną prawem. Wskazało, iż wysokość specjalnego zasiłku celowego w kwocie 50,00 zł na którą składa się opłata urzędowa w wysokości 30,00 zł oraz koszt zdjęć w wysokości 20,00 zł całkowicie pokryje koszty związane z wymianą dowodu osobistego, a wydatki na dojazdy związane z jego wymianą, przy założeniu 6-krotnego przejazdu z miejsca zamieszkania do Urzędu Gminy w G. w celu wykonania zdjęć, złożenia wniosku i odbioru dowodu osobistego wyniosą 31,20 zł (cena biletu 5, 20 zł wg informacji PKS K.) i nie wpłyną one w znaczny sposób na pogorszenie sytuacji materialnej skarżącego. Konkludując, należy przywołać, akceptując w pełni pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2006r., sygn. akt I OSK 777/05, opubl. LEX nr 194414, że obowiązkiem organu załatwiającego sprawę w oparciu o uznanie administracyjne jest załatwienie sprawy zgodnie z żądaniem obywatela, o ile interes społeczny nie stoi temu na przeszkodzie, ani nie przekracza to możliwości organu wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Przepis zaś art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przesądza o zupełnie wyjątkowym charakterze specjalnego zasiłku celowego. Może on być przyznany "w szczególnie uzasadnionych przypadkach", a wiec w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku - jest obowiązkiem organu – tak jak czyni to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe. Wobec powyższego zarzuty skargi uznać należało za niezasadne, a biorąc pod uwagę, iż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego, jak też proceduralnego, należało zgodnie z art. 151 p.p.s.a oddalić skargę. E. Kręcichwost-Durchowska G. Radzicka P. Miładowski mb