IV SA/Po 343/12

Dnia 31 lipca 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku T. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. T. P. (dalej – skarżący) wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia. Skarżący złożył również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał, że jest emerytem i utrzymuje się z emerytury wynoszącej [...] zł. i diety radnego w kwocie [...] zł., z której potrącana jest kwota [...] zł. za każdą nieobecność. Wnioskodawca wskazał również, iż energię elektryczną, wywóz nieczystości oraz [...] zł. na opał. Skarżący wskazał również, iż nie ma żadnego majątku. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy pismem z dnia 29 maja 2012 r. wezwano skarżącego do wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energia elektr., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 3 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat i kont należących do skarżącego i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz kopii zawartych umów kredytowych ze wskazaniem ich przeznaczenia, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2009-2010 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, zaświadczenia o miesięcznej wysokości otrzymywanej diety radnego i określenie tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący pismem z dnia [...] czerwca 2012 r. przedłożył zaświadczenie o wysokości otrzymywanej diety radnego, kserokopie dokumentów potwierdzających wydatki za pobór wody, energię elektryczną i wywóz nieczystości oświadczając, iż całości tych wydatków nie ponosi sam. Skarżący wyjaśnił również, iż osoby z nim zamieszkujące prowadzą odrębne gospodarstwo domowe, w związku z czym nie przedłożył ich zeznań podatkowych i wyciągów rachunków bankowych oraz kont. W dodatkowym piśmie z dnia [...] czerwca 2012 r. skarżący poszerzył zakres wniosku o przyznanie adwokata. Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W ustawowo przewidzianym terminie skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, wskutek czego orzeczenie to utraciło moc. Mając zatem na względzie treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa, sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. W sprzeciwie skarżący podniósł, ponad to co, oświadczył wcześniej, że ma "rozdzielność majątkową". Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje: Sąd stwierdza, iż dognie z art. 246 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02.153.1270 ze zm., dalej - ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 ppsa). Zgodnie z art. 246 § 1 i 2 p.p.s.a., ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tych przepisach zwrotu "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji opisanej w tych przepisach, która uniemożliwia poniesienie jej jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania (np. postanowienia NSA: z dnia 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205, oraz z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09, LEX nr 552394). Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał w orzecznictwie, że z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a. wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku ubiegającego się o przyznanie tego prawa (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 101/09, LEX nr 550317). Zwrócił także uwagę, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (np. postanowienia NSA: z dnia września 2004 r., FZ 360/04, niepubl., oraz z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Także brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy, nawet jeśli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów (postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 października 2006 r., III SA/Wa 604/06, niepubl.). Podobnie sąd oceniał sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (np. postanowienie NSA z dnia 23 kwietnia 2009 r., I FZ 71/09, LEX nr 564253). W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że brak współpracy ze strony podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy skutkuje uznaniem, że nie wykazał on zaistnienia przesłanek, o których mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (np. postanowienie NSA z dnia 24 marca 2009 r., II FZ 91/09, LEX nr 550327). Do oceny sądu (referendarza sądowego) należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a.). Jeżeli oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, sąd (referendarz sądowy) może wezwać stronę do złożenia w zakreślonym terminie dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego (art. 255 p.p.s.a.) (por. Małgorzata Niezgódka-Medek, Komentarz do art. 246 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [w:] Dauter Bogusław, Gruszczyński Bogusław, Kabat Andrzej, Niezgódka-Medek Małgorzata, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2011). W niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnił w pełni swojej sytuacji finansowej. Zgodnie z art. 252 § 1 ppsa wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. O zasadności zatem wniosku osoby fizycznej ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy nie decyduje wyłącznie jej majątek i dochody, ale również jej stan rodzinny (art. 252 §1 ppsa), którego skarżący nie wyjaśnił. Skarżący nie przedłożył w tej mierze wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności informacji dotyczących sytuacji finansowej osób mieszkających wraz ze skarżącym. W ocenie Sądu, fakt rozdzielności majątkowej nie przesądza o zwolnieniu od obowiązku wzajemnej pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 roku, sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005/1/8). Podobny obowiązek, zdaniem Sądu pierwszej instancji, spoczywa także na pozostałych członkach rodziny - stąd wezwanie do wykazania ich dochodów, któremu skarżący nie zadośćuczynili. Wzajemne prawa i obowiązki członków rodziny, w tym małżonków określają przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustawa ta w art. 23 nakłada na małżonków obowiązek wzajemnej pomocy, a w art. 27 obowiązek przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący - ich stosowania nie wyłącza zawarcie przez małżonków małżeńskiej umowy majątkowej. W ramach obowiązku pomocy i przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny mieści się pomoc w ochronie interesów jednego z małżonków na drodze postępowania sądowego. Ponieważ postępowanie sądowe co do zasady wiąże się z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych, realizacja obowiązku wzajemnej pomocy i zaspokajania potrzeb rodziny następuje w tym zakresie m. in. przez pomoc w uiszczeniu tych kosztów (por. postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2006 r., II OZ 569/06, niepublikowane). Podstawą do odmowy ujawnienia dochodu osób najbliższych zamieszkujących ze skarżącym pod wspólnym dachem nie może zatem być wyłącznie oświadczenie wnioskodawcy o prowadzeniu odrębnego gospodarstwa domowego. Nie jest częstą sytuacją, że osoby zamieszkujące w jednym lokalu mieszkalnym prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń dotyczących ponoszenia kosztów utrzymania domu wypływa wręcz przeciwny wniosek. Skarżący nie wykazał w jakiej części ponosi koszty utrzymana mieszkania. Odmowa przestawienia żądanych dokumentów uniemożliwia zaś ustalenie sytuacji majątkowej osób, z którymi skarżący zamieszkuje, w tym ustalenie, czy prowadzą oni, czy tez nie wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącym. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.