IV SA/Po 354/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 2 października 2008 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] nr [...] /-/I. Kucznerowicz /-/B. Popowska /-/M. Dybowski Decyzją Wójta [...] z dnia [...] sierpnia 2005 r., nr [...], na podstawie art.104 KPA (Dz.U.Nr 98 poz.1071 z późn. zm.) oraz art. 3.17, art. 5. 1-3, art. 12, art.48.3 oraz art. 60.2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 o świadczeniach rodzinnych (Dz.U.Nr 228 poz. 2255 z późn. zm.) oraz Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z 2 czerwca 2005r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105 poz. 881 z późn. zm.) oraz zarządzenia Nr [...] Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2004r. w sprawie upoważnienia Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] do prowadzenia postępowania w sprawie świadczeń rodzinnych, nie przyznano [...] prawa do dodatku, do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka: [...]. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 3.17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych samotne wychowanie dziecka - oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Jak wynika ze złożonego przez [...] wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia [...].08.2004r. jest ona mężatką pozostającą w związku małżeńskim. [...] zawarła związek małżeński ze [...] w dniu [...] czerwca 2003r. Z treści wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 23.08.2004r. wynika, że w skład rodziny wchodzi również [...]. Miejsce zamieszkania podane we wniosku to [...]. Z powyższych danych wynika, że [...] i [...] wspólnie zamieszkują pod wskazanym na wniosku adresem. Wobec powyższych okoliczności nie można uznać [...] jako osoby samotnie wychowującej dziecko w rozumieniu art. 3.17 - ustawy o świadczeniach rodzinnych i nie ma podstaw do przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowania dziecka. Brak również podstaw do skorzystania z dyspozycji wynikających z art. 60 ust.2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu: "osoba pozostająca w związku małżeńskim otrzymująca na dzieci do dnia wejścia w życie ustawy o świadczenie z funduszu alimentacyjnego nabywa prawo do dodatku, o którym mowa w art. 12 przez okres jednego roku, jeżeli spełnia warunki określone w ustawie. [...] po uzyskaniu rozwodu z [...] (biologiczny ojciec [...]), wstąpiła w związek ze [...] i prowadzi z w/w wspólne gospodarstwo domowe. [...] i [...] stanowią pełną rodzinę, wspólnie wychowują [...]. [...] odwołała się od tej decyzji, podnosząc, że nie zgadza się z tym rozstrzygnięciem i domaga się ponownego rozpatrzenia sprawy. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] kwietnia 2006 r. , nr [...], na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r., nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję. Organ II instancji podniósł, że zgodnie z art. 3 ust. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych samotne wychowywanie dziecka oznacza wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka. Zgodnie z ww. przepisem [...] nie jest osobą samotnie wychowującą dziecko. Z danych znajdujących się w aktach wynika, iż skarżąca znajduje się w związku małżeńskim ze [...], wspólnie zamieszkują pod wskazanym na wniosku adresem i wspólnie wychowują córkę skarżącej, a tym samym stanowią pełną rodzinę. [...] po uzyskaniu rozwodu z [...] zawarła związek małżeński ze [...], o czym informuje odpis skróconego aktu małżeństwa z dnia [...].06.2003r. o Nr [...] .Z uwagi na powyższe organ I instancji trafnie odmówił przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, gdyż [...] w obowiązującym systemie prawnym nie jest osobą samotną. [...] wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, prosząc o ponowne rozpoznanie jej sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U.02.153.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.05/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)). Zgodnie z art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W niniejszej sprawie Sąd brał pod uwagę stan prawny obowiązujący w dacie rozstrzygania. Zaliczka alimentacyjna jest świadczeniem przysługującym dziecku względnie osobie uczącej się do 24 roku życia, która ma zasądzone alimenty, a nie jego rodzicom czy opiekunom. Kryterium uzasadniającym przyznanie zaliczki są: - posiadanie uprawnienia do świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego, którego egzekucja za okres trzech miesięcy była bezskuteczna (art. 2 pkt 5 w związku z art. 2 pkt 1 uzal). - wiek – co do zasady do ukończenia 18 roku życia, a w przypadku osób uczących się w szkole lub w szkole wyższej do 24 roku życia (art. 7 ust 1 uzal) - dochód rodzinny w przeliczeniu na osobę w rodzinie określony na kwotę 583 zł miesięcznie (art. 7 ust 2 uzal) - sytuacja osobista (art. 2 pkt 5 ppkt a, b, c uzal) Warunkiem przyznania zaliczki alimentacyjnej dziecku lub osobie uprawnionej jest spełnienie wymienionych wyżej kryteriów, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 1-3 uzal. W niniejszej sprawie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy było kryterium dotyczące sytuacji osobistej uprawnionej: [...]. Z brzmienia art. 2 pkt. 5 lit. a uzal wynika, że osoba uprawniona do zaliczki alimentacyjnej to taka, która jest wychowywana przez osobę samotnie wychowującą dziecko w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych. W dacie rozstrzygania niniejszej sprawy przez organy administracji publicznej obowiązywał art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 nr 228, poz. 2255 ze zm., dalej – uśr), dodany przez art. 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 grudnia 2005 r. (Dz.U.05.267.2260) zmieniającej tę ustawę, z dniem 1 stycznia 2006 r. który stanowił, że ilekroć w ustawie jest mowa o "osobie samotnie wychowującej dziecko - oznacza to pannę, kawalera, wdowę, wdowca, osobę pozostającą w separacji orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, chyba że wychowuje wspólnie co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem". Kontrolując rozstrzygnięcia organów administracji publicznej będące przedmiotem sprawy, Sąd stwierdził, że organy uznały, iż [...] nie jest osobą samotnie wychowywującą córkę: [...], bowiem zawarła związek małżeński ze [...]. Skład orzekający w niniejszej sprawie uznał, że istotnym dla prawidłowości sprawowanej kontroli jest wzięcie pod uwagę, że dnia 23 czerwca 2008 r. pod sygn. P18/06 Trybunał Konstytucyjny orzekł w pkt 2 wyroku: "Art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w związku z art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim pomija prawo: a) osób wychowywanych przez osoby pozostające w związku małżeńskim, b) osób wychowywanych przez osoby, które wspólnie wychowują co najmniej jedno dziecko z jego rodzicem, do zaliczki alimentacyjnej, jest niezgodny z art. 18, art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 27 Konwencji o prawach dziecka". W punktach 4.4.2. i 4.4.3. uzasadnienia wyroku TK omówiono problemy warunkowania dostępu do zaliczki alimentacyjnej stanem cywilnym osób wychowujących osobę uprawnioną do tego świadczenia oraz pojęcie wspólnego niewychowywania dziecka z ojcem lub matką dziecka. Oceniając przepis z punktu wiedzenia stanu cywilnego rodzica wychowującego dziecko, Trybunał Konstytucyjny uznał, że "z punktu widzenia klauzuli ochrony rodziny, zawartej w art. 18 Konstytucji, skłanianie rodzica do poświęcenia swego życia osobistego w celu zabezpieczenia bytu dziecku, (osobie uprawnionej do świadczenia) jest absolutnie niedopuszczalne. Natomiast odnoście pojęcia niewychowywania wspólnie co najmniej jednego dziecka z jego rodzicem (art. 3 pkt 17a uśr), Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że takie brzmienie fragmentu przepisu "nie pozostaje w żadnym związku z celami zaliczki alimentacyjnej, ale nawet jeszcze w większym stopniu niż przesłanka stanu cywilnego rodzica prowadzi do naruszenia zasady ochrony rodziny i rodzicielstwa: "karze" odebraniem prawa do zaliczki osobę uprawnioną i zabrania jej rodzicom – pod groźbą utraty dostępu do świadczenia – posiadania i wychowywania innych dzieci z nowym lub dotychczasowym partnerem." Przytoczony wyrok Trybunału Konstytucyjnego składa się z trzech punktów. Niniejszej sprawy dotyczy pkt 2 sentencji (dotyczący art. 3 pkt 17a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych). Ujęty jest on w sposób zakresowy poprzez stwierdzenie, że w katalogu osób uprawnionych do zaliczki, ukształtowanym przez zaskarżone przepisy, brakuje dwóch kategorii osób, które powinny być uprawnione do tego świadczenia ze względu na normy i zasady wyrażone we wskazanych przez sądy pytające wzorcach kontroli. Ta część wyroku, zdaniem Trybunału, powinna zostać zrealizowana nie przez wyeliminowanie wadliwych regulacji czy zastąpienie ich odpowiednikami pozbawionymi wad, lecz w drodze uzupełnienia ich przez ustawodawcę o odpowiedni fragment, niezbędny z punktu widzenia zgodności z Konstytucją." Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że ten postulat dotyczy wyłącznie art. 3 pkt 17a (bowiem art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach utracił moc z dniem 31.12. 2006 r.). Podkreślenia wymaga, że obecnie obowiązująca ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym, do alimentów (Dz. U. nr 192, poz. 1378) nie uzależnia prawa do świadczenia od takich kryteriów, jak stan cywilny czy niewychowywanie dziecka wspólnie z jego rodzicem. Zważywszy na utratę domniemania konstytucyjności przez art. 2 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. nr 86, poz. 732 ze zm.) w związku z art. 3 pkt 17a, skład orzekający rozstrzygający niniejszą sprawę uznał, że należy dokonać wykładni już nieobowiązującego przepisu przy wykorzystaniu art. 8 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który stanowi, że Konstytucja jest najwyższym prawem RP. Jak wynika z uzasadnień rozstrzygnięć w sprawie, organy administracji publicznej odmówiły prawa do zaliczki [...] dlatego, że jej matka związała się z innym mężczyzną. Zdaniem Sądu taka wykładania przepisu nie znajduje uzasadnienia w przepisach art. 18, 32 i 71 ust 1 Konstytucji RP, gdyż karze [...] za to, że matka związała się z mężczyzną i za to, że dzięki temu uprawnieni mogą żyć w zrekonstruowanej rodzinie. Jest niewątpliwym, że uprawniona do zaliczki nie miała żadnego wpływu na tę sytuację. Ochrona rodziny, o której mowa w art. 18 Konstytucji RP odnosi się do działań podejmowanych przez władzę publiczne i oznacza również, że w sferze stosowania prawa nie może dochodzić do zagrożenia małżeństwa, rodziny i rodzicielstwa. Skoro więc sytuacja dochodowa rodziny w jakiej wychowywała się małoletnia uzasadniała pomoc Państwa, to odmowa przyznania zaliczki ze względu na argumentację zaskarżonych decyzji pozostaje w sprzeczności z art. 71 ust 1 ustawy zasadniczej i stawia uprawnionych w pozycji nie dającej się pogodzić z art. 32 Konstytucji RP. Utrata domniemania konstytucyjności ocenianego przepisu uzasadnia, zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, uchylenie zaskarżonych decyzji, gdyż ani stan cywilny rodzica i jego sytuacja osobista (konkubinat) ani też podjęcie kroków zmierzających do zmiany stanu cywilnego (konkubinatu), nie powinny warunkować dostępu do zaliczki alimentacyjnej. Powyższe względy winny mieć na uwadze organy administracji publicznej ponownie rozstrzygające sprawę. Z powyższych względów na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" ppsa orzeczono jak w sentencji wyroku. /-/ I. Kucznerowicz /-/ B. Popowska /-/ M. Dybowski AT