IV SA/Po 356/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Rektora [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia odmówić przyznania prawa pomocy J.W. wniósł skargę na decyzję Rektora [...] z dnia [...] kwietnia 2015r. [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Skarżący wraz ze skargą złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, z którego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz synem a źródłem ich utrzymania jest dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł. i dochód alimenty w kwocie [...] zł. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że majątek wnioskodawcy stanowi mieszkanie o pow. [...] m2. Opisując swą sytuację skarżący poinformował, iż znaczną część uzyskiwanego przez niego dochodu pochłania rata kredytu na zakup mieszkania wynosząca [...] zł. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 17 czerwca 2015r. wezwano go do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, podania dochodu osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym w tym matki dziecka, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopi zeznania podatkowego za 2014 (własnego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, przedłożenia kopii umów kredytowych wraz z harmonogramem spłat i przedstawienia zaświadczenia z miejsca pracy o wysokości uzyskiwanego wynagrodzenia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył wyciąg z konta bankowego M.M. w [...] za okres 28.03.2015 - 22.06.2015, skrócony odpis urodzenia syna, fakturę za prąd, informację o dochodach za druku PIT 11 za 2014 (własne i M.M.), notę księgową z tytułu utrzymania nieruchomości wspólnej i wywóz nieczystości, wyciąg bankowy z konta w Banku [...] nr [...] za okres 24.12.2014 – 24.06.2015, wyciąg z konta w [...] za okres 25.12.2014 – 25.06.2015, zaświadczenie o zarobkach z [...] Sp. z o.o., oraz dokumenty kredytowe związane z zawartą umową kredytu hipotecznego. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić najmniejszych nawet należności związanych z postępowaniem sądowym. W tym miejscu należy również wskazać, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 ppsa - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Trzeba zaznaczyć również, że postępowanie w sprawie prawa pomocy opiera się na zasadzie skargowości. W konsekwencji, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie, wnioskodawca zareagował na wezwanie referendarza sądowego, jednak przedstawione dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. Wnioskodawca nie wyjaśnił bowiem w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył żądanych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, a w szczególności pełnej informacji dotyczących posiadanych kont bankowych i ich stanu, posiadanych pojazdów mechanicznych. W wezwaniu o uzupełnienie informacji dotyczących sytuacji finansowej wezwano bowiem o przedstawienie wyciągów ze wszystkich posiadanych kont. Skarżący przedstawił natomiast zestawienie z konta w Banku [...] nr [...] oraz konta w [...] nr [...]. Jak wynika z analizy wyciągów z w/w kont nie są to jedyne konta posiadane przez skarżącego, gdyż skarżący posiada również konto o nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...]. Skarżący nie przedstawił jednak żadnych informacji o tychże kontach, ich salda, historii operacji bankowych czy też ewentualnie zaświadczenia o ich zamknięciu . Oceniając przestawiony wyciąg z konta bankowego w Banku [...] wskazać należy, iż przedłożone zestawienie nie odzwierciedla wszystkich operacji bankowych w powyższych miesiącach w tym wszystkich wpływów, wypłat, przelewów ani salda po każdej operacji z uwzględnieniem ich chronologii. Świadczyć o tym może fakt, iż nie we wszystkich przypadkach saldo przed i po wykazanej operacji odpowiada kwocie widocznej na wyciągu. Jako przykład można wskazać: • wpływ kwoty [...] zł. z dnia 17.06.2015r. tytułem zwrotu opłaty rezerwacyjne na warsztaty w dniu 28.05.2015 (saldo po operacji [...] zł.), nie odzwierciedla stanu rachunku przed w/w operacją ([...] zł.), • operacja kartą w C. S. z dnia 16.06.2015r. na kwotę [...] zł. (saldo po operacji [...] zł.), nie odzwierciedla stanu rachunku przed w/w operacją ([...] zł.), • spłata raty 2 [...] Bank z dnia 16.06.2015r. na kwotę [...] zł. (saldo po operacji [...] zł.), nie odzwierciedla stanu rachunku przed w/w operacją ([...] zł.), • wpływ w dniu 12.06.2015r. na konto [...] zł. tytułem promocja E. [...] zł. (saldo po operacji [...] zł.), nie odzwierciedla stanu rachunku przed w/w operacją ([...] zł.), • operacja kartą z dnia 08.06.2015 na [...] zł. (saldo po operacji [...] zł.), nie odzwierciedla stanu rachunku przed w/w operacją ([...] zł.), Przedstawione zestawienie nie daje więc podstawy do oceny szans wnioskodawcy na pozyskanie środków na pokrycie kosztów związanych ze swym udziałem w postępowaniu sądowym. Mając powyższe na uwadze uwzględniając fakt, iż skarżący w sposób niepełny przedstawił swą sytuację finansową, uznać należy że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Dla oceny niniejszego wniosku istotna również jest kwestia ponoszenia przez wnioskodawcę zobowiązań z tytułu zaciągniętego kredytu. Zauważyć należy, iż okoliczność posiadania tego rodzaju obciążeń finansowych i ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów, nie może automatycznie uzasadniać przyznania prawa pomocy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował spłatę raty kredytu w wysokości [...] zł. miesięcznie. Wysokość i częstotliwość rat została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada środki, które pozwalają mu na zaciągnięcie tego rodzaju i wysokości zobowiązań oraz ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty sądowe w kwocie zdecydowanie niższej niż spłacana wysokość rat kredytowych pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.