IV SA/Po 360/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Karol Pawlicki /spr./ WSA Anna Jarosz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2010r. sprawy ze skargi J.N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] marca 2010r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B.W. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...], działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta B.W. 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając z upoważnienia Burmistrza Miasta B.W., orzekł o obowiązku zwrotu przez J.N. przyznanego mu świadczenia w formie zasiłku stałego w kwocie 78,81 zł, wypłaconego za okres 1-31 października 2009 r. na mocy decyzji z dnia [...] września 2009 r. Jako podstawę prawnomaterialną decyzji powołano art. 98 i art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. z 2009 r. Dz.U. nr 175, poz. 1362 ze zm.). W uzasadnieniu wskazano, że z informacji uzyskanych podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego dnia 11 listopada 2009 wynikło, że W.N. od października 2009 nie gospodaruje wspólnie z rodzicami tj. J.N. i Z.N. Na potwierdzenie tego faktu W.N. napisała oświadczenie dnia 25 listopada 2009. Dnia 24 listopada 2009 Z.N. (żona) również napisała oświadczenie, że gospodaruje tylko z mężem. Fakt ten wskazuje, że nastąpiła zmiana sytuacji rodzinnej i tym samej dochodowej. Rodzina składa się z dwóch osób tj. J.N. i Z.N. Łączny dochód rodziny dwuosobowej w miesiącu październiku 2009 wyniósł [...] zł. Kryterium dochodowe rodziny dwuosobowej wynosi 702,00 zł. Po przeliczeniu dochód na osobę w rodzinie wynosi [...] zł, kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 351 zł. Kwota przekroczenia wynosi [...] zł. Powyższe wyliczenie zostało oparte zgodnie z art. 37 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J.N, który wyjaśnił, że pracownik Ośrodka Pomocy Społecznej wiedział, że córka – W.N prowadzi odrębne gospodarstwo domowe, a mimo to wypłacono zasiłek za miesiąc październik 2009. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podano, że wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 109 ustawy o pomocy społecznej, o czym organ administracyjny informował w decyzji przyznającej zasiłek stały, a także w pismach z 23 września 2009 r., 9 i 23 października 2009 r., J.N. nie poinformował organu administracyjnego w sposób niezwłoczny o zmianie sytuacji rodzinnej i tym samym dochodowej, tj. o tym, że córka W. przestała prowadzić wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami. Wobec powyższego organ I instancji słusznie orzekł, iż wypłacone świadczenie w formie zasiłku stałego w miesiącu październiku 2009 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi. Skargę na decyzję organu odwoławczego wniósł J.N., który stwierdził, że kwota 78,81 zł jak dla niego bardzo dużym obciążeniem finansowym. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga w niniejszej sprawie okazała się zasadna. Podstawą orzekania organów w sprawie był art. 98 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Drugie zdanie wskazanego przepisu brzmi – art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio. Ten ostatni przepis stwierdza zaś, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. W tym miejscu wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono pogląd, iż przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ochronę strony zobowiązanej do zwrotu świadczenia. Przepis ten wiąże się ściśle z określoną w art. 100 ust. 1 powołanej ustawy ogólną zasadą pomocy społecznej kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych. Z treści przepisu art. 104 ust. 4 wynika, spoczywających na pracowniku socjalnym, obowiązek rozważenia możliwości wystąpienia do właściwego organu z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, zwłaszcza jeżeli w danej sprawie zaistnieją okoliczności szczególne. Do okoliczności szczególnych uzasadniających wystąpienie z powyższym wnioskiem ustawa o pomocy społecznej zalicza przykładowo sytuację, gdy zwrot wydatków stanowiłby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Okolicznością taką może być również trudna sytuacja życiowa lub rodzinna zobowiązanego. Z powyższego wynika zatem, że wydanie decyzji orzekającej o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia powinno poprzedzić postępowanie wyjaśniające, w trakcie którego pracownik socjalny powinien dokonać analizy aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia oraz rozważyć możliwość wystąpienia ze stosownym wnioskiem, o jakim mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Tymczasem z akt administracyjnych jak i z treści zaskarżonej decyzji nie wynika, aby pracownik socjalny rozważał możliwość wystąpienia z wnioskiem, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Brak jest również jakiejkolwiek informacji świadczącej o tym, że możliwości wystąpienia z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pouczony został skarżący, któremu w świetle powołanego przepisu art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej uprawnienie takie również przysługiwało (por. wyrok WSA w Warszawie z 27 września 2007 r. sygn. I SA/Wa 993/07 i wyrok NSA z 16 grudnia 2008 r. sygn. I OSK 27/08). Powyższe można odnieść do niniejszej sprawy. Tym samym Sąd stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej naruszyły przepis art. 77 § 1 kpa oraz art. 104 ust. 4 w związku z art. 98 ustawy o pomocy społecznej. W dalszym postępowaniu organ weźmie pod uwagę rozważania zawarte w niniejszym wyroku i oceni czy w przypadku skarżącego zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. W tych okolicznościach Sąd orzekł jak w p. 1 sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności decyzji orzeczono na podstawie art. 152 w/w/ ustawy. MZ