IV SA/Po 364/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 maja 2004 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie o przyznanie uprawnień kombatanckich ; 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] r. Nr [...], 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz J. Z. kwotę 100 ( sto ) zł tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ M.Dybowski JFS IV SA/Po 364/04 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] r. ( prezentata - k. 5) J. Z. wniosła o przyznanie Jej uprawnień kombatanckich, powołując się na wysiedlenie wraz z rodziną w 1940 r. z rodzinnej wsi S. koło Ś. W.. i miesięczny pobyt w obozie w Ł. przy ul. [...] ( k. 3, 5). Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie 105 § 1 kpa w zw. z art.22 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U. 142/97/950 ze zm.- dalej ustawą) umorzył postępowanie w sprawie o przyznanie J. Z. uprawnień kombatanckich, bowiem Wnioskodawczyni złożyła wniosek po terminie określonym w art. 22 ust. 3 ustawy. J. Z., wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy w szczególności podniosła, że wniosek złożyła zbyt późno, bowiem nie wiedziała, gdzie ubiegać się o potwierdzenie pobytu w obozie. Niezwłocznie po przesłaniu dokumentów z Ł., Wnioskodawczyni wystąpiła z niniejszym wnioskiem. Obecnie Zainteresowana jest Starszą Panią - jeśli ma dokumenty potwierdzające pobyt w obozie, to bez żadnych przeszkód winna nabyć uprawnienia. Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 §1 pkt 1 kpa i art. 22 ust. 3 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy własną decyzję z [...] r. Motywując decyzję Kierownik Ud/sKiOR wskazał, że Wnioskodawczyni nie przedstawiła dowodów, iż złożyła wniosek do 31 grudnia 1998 r. J. Z. nie złożyła skargi na tę decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Pismem z dnia [...] r., nadanym w placówce pocztowej dnia [...] r., J. Z. wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku " w świetle nowych przepisów". Skarżąca wskazała, że dnia [...] r. złożyła wniosek "o dodatek kombatancki dla osób represjonowanych w czasie II wojny światowej. Wniosek został złożony przed dniem 1998.12.31"; decyzją z dnia [...] r. wniosek ów został załatwiony odmownie. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 149 § 3 w zw. z art. 145a § 1 i 2 kpa odmówił wznowienia postępowania administracyjnego, umorzonego decyzją z dnia [...] r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] r. W uzasadnieniu Kierownik Urzędu podniósł, że wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2003 r. sygn. SK 4/02, Trybunał Konstytucyjny stwierdził niezgodność art. 22 ust. 3 ustawy o kombatantach z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Wyrok ów wszedł w życie dnia 29 kwietnia 2003 r.- z dniem ogłoszenia (Dz.U. 72/03/658). Miesięczny termin do wniesienia o wznowienie postępowania upłynął 29 maja 2003 r. ( art. 145a § "1"-winno być "2"- kpa). We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Skarżąca podniosła, że nie zgadza się z decyzją, podjętą jedynie z uwagi na niedostarczenie wniosku w terminie. Siostra Zainteresowanej składała wniosek w tym samym dniu co J. Z. i "dodatek kombatancki dostała". Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 149 § 3 kpa utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., podzielając ustalenia faktyczne i poglądy prawne, zaprezentowane w decyzji z dnia [...] r. Kierownik Urzędu wskazał, że Strona nie wystąpiła z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania w niniejszej prawie. J. Z. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji z dnia [...] r. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie prawa procesowego przez błędne przyjęcie, że daty wskazane w uzasadnieniu decyzji, ograniczają prawo Skarżącej do uzyskania praw kombatanckich, gdy w istocie wyrok Trybunału Konstytucyjnego wskazuje, że składanie i rozpatrywanie wniosków o przyznanie praw kombatanckich jest bezterminowe. Do pisma uzupełniającego skargę (prezentata z dnia [...] r.), J. Z. załączyła kserokopię zaświadczenia Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] r, z którego wynika, że J. Sz., ur. [...] r. c. S., została wysiedlona wraz z rodziną z miejscowości G. (tak w aktach) w b. pow. Ś. do obozu przesiedleńczego w Ł. przy ul. [...] wykaz z dnia [...] r. ( k. 6 akt sądowych). Organ orzekający w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swe stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadną. Błędnie Kierownik Urzędu upatruje możliwości wzruszenia decyzji z dnia [...] r., opartej na niekonstytucyjnym art. 22 ust. 3 ustawy, jedynie na art. 145a kpa, a w przypadku złożenia wniosku o wznowienie postępowania, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, po terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ( art. 145a § 2 kpa), błędnie zakłada konieczność odmowy wznowienia postępowania. Ustrojodawca wskazuje, że w orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana ostateczna decyzja administracyjna, stanowi podstawę wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania (art. 190 ust. 4 Konstytucji RP-Dz.U. 78/97/483, sprost. Dz.U. 28/01/319). W doktrynie i w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego trafnie wskazuje się, że art. 190 ust. 4 Konstytucji nakazuje poszukiwać wszelkich sposobów usuwania skutków funkcjonowania niekonstytucyjnych przepisów, nie ograniczając się jedynie do badania przesłanek wznowienia postępowania w oparciu o art. 145a kpa (E. Łętowska, K. Gonera " Art. 190 Konstytucji i jego konsekwencje w praktyce sądowej"- P i P 9/03/21; uzasadnienia wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 czerwca 2003 r.: sygn. SK 5/03 - OTK 6/A/03/50 s. 659-660 uw. 5.1; sygn. SK 12/03- OTK 6/A/03/51 s. 681 uw. 7.2). Większość dorobku orzecznictwa i piśmiennictwa dotyczy praktyki działania sądów, lecz ponieważ organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji), to owe uwagi - przy uwzględnieniu różnic pomiędzy sądami a organami administracji publicznej - winny być odpowiednio uwzględnione w praktyce organów administracji publicznej. Organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 kpa). Nie tylko sądy, lecz i organy administracji publicznej, winny dokonywać wykładni ustaw, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe - wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie, spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją - zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (odpowiednio - uzasadnienie wyrok TK z 8.11.2000-SK 18/99-OTK ZU 7/00 s.1273). Art. 190 ust. 4 Konstytucji nakazuje organom władzy publicznej stosować wszelkie instrumenty proceduralne, przewidziane w poszczególnych kodyfikacjach procesowych, stojące do dyspozycji organów i stron, pozwalające - w wypadku orzeczenia przez Trybunał o niezgodności z Konstytucją normy prawnej, będącej podstawą ostatecznej decyzji administracyjnej - na przywrócenie stanu konstytucyjności. Nie byłoby prawidłowe rozumowanie, że skoro w kpa istnieje art. 145a, wyraźnie normujący instytucję wznowienia postępowania, na wypadek orzeczenia przez Trybunał o niekonstytucyjności prawnej podstawy rozstrzygnięcia, to niejako przez przeciwieństwo wykluczone jest zastosowanie innych, normalnych środków proceduralnych, którymi dysponuje właściwa procedura np. na wypadek zaistnienia nadzwyczajnej okoliczności. Organy administracji publicznej obowiązane są wykorzystać wszelkie nadzwyczajne instrumenty proceduralne, stojące do ich dyspozycji, jako instrument restytucji konstytucyjnego stanu rzeczy (uzasadnienie wyroku TK- OTK 6/A/03/51 uw. 7.2). Takim trybem uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej, o jakim mowa w art. 190 ust. 4 Konstytucji, jest w szczególności możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji na podstawie art. 154 § 1 i 2 kpa (uzasadnienie wyroku TK- OTK 6/A/03/50 s. 660 uw. 5.1; E. Łętowska i K. Gonera- op. cit. s. 16 - zapewne tylko przez pominięcie w druku Autorki przywołały wyłącznie art. 155 kpa). Jedynie na marginesie należy podnieść, że Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomym jest (ze sprawy zakończonej prawomocnie wyrokiem z dnia 28 listopada 2003 r.- sygn. II SA/Po 4306/01), że już uprzednio Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych sięgał do art. 154 kpa (co prawda nie dla potrzeb restytucji konstytucyjności, lecz z innych, nadzwyczajnych powodów); w szczególności decyzją z dnia [...] r. nr [...]Kierownik Urzędu na podstawie art. 154 § 1 kpa uchylił swą decyzję z dnia [...] r., bowiem Wnioskodawca w owej sprawie złożył wymagane dokumenty w ustawowym terminie. Skoro Kierownik Urzędu w niniejszej sprawie dostrzegł, że nie będąca profesjonalistą Skarżąca, wniosła "o ponowne rozpoznanie wniosku" (nie precyzując, czy wnosi o wznowienie postępowania, czy o uchylenie decyzji z dnia [...] r.) po upływie miesięcznego terminu z art. 145a § 2 kpa, winien był bądź pouczyć Skarżącą na podstawie art. 9 kpa o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania (art. 58 § 1 i 2 w zw. z art. 145a § 1 i 2 kpa), bądź zastosować łatwiejszą i szybszą w niniejszej sprawie instytucję z art. 154 § 1 i 2 kpa. Nie ulega wątpliwości, że decyzja z dnia [...] r. o utrzymaniu w mocy decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie, nie tworzyła żadnych praw nabytych po stronie Skarżącej, może być zatem w każdym czasie uchylona przez organ, który ją wydał. W rozpatrywanej sprawie Kierownik Urzędu rozważy, czy za uchyleniem owej decyzji nie przemawia interes społeczny w postaci przywrócenia stanu konstytucyjności, jako i słuszny interes strony, która na skutek niekonstytucyjności art. 22 ust. 3 ustawy, przez ponad cztery lata nie mogła uzyskać decyzji, merytorycznie rozstrzygającej o Jej wniosku. Rozpoznając sprawę Kierownik Urzędu zbada sprawę zgodnie z zasadą dochodzenia prawdy obiektywnej (art. 7 kpa), w sposób wyczerpujący zebrawszy i rozpatrzywszy cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). W szczególności organ administracji publicznej zbada na podstawie skróconego odpisu aktu małżeństwa Skarżącej (obecnie noszącej nazwisko Z.), czy jest Ona tożsama z osobą, której dotyczy zaświadczenie Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] r. (k. 6 akt sądowych). Mając na uwadze zasadę równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji), koniecznym będzie dokonanie ustaleń, czy siostra J. Z. (której imienia, nazwiska oraz daty i numeru decyzji Skarżąca nie wskazała - k. 18 akt administracyjnych) uzyskała uprawnienia kombatanckie w związku z tym samym pobytem w obozie przejściowym, co Skarżąca. Kierownik Urzędu dokonane ustalenia, szczegółową ocenę dowodów i akt subsumcji zaprezentuje w uzasadnieniu decyzji, spełniającej wymogi art. 107 § 3 kpa. Wobec powyższego obie decyzji należało uchylić (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, i art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 153/02/1270 w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. 153/02/1271 ze zm.). /-/M.Dybowski KB/