IV SA/Po 368/14

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2014r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy A.P. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2013r. nr [...] w przedmiocie warunków zabudowy. Skarżąca wraz ze skargą złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego, z którego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z synem a źródłem ich utrzymania jest dochód z działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. miesięcznie. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że jedynym majątkiem wnioskodawczyni jest dom o pow. [...] m2. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawczyni, pismem z dnia 16 kwietnia 2014r. wezwano ją do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 3 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawczyni i osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe (w tym m.in. męża skarżącej), wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektr., wodę, telefon itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopi zeznań podatkowych za lata 2012-2013 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, nadesłania zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego określającego wszystkie osoby zameldowane adresem wskazanym we wniosku o przyznanie prawa pomocy; w tych ramach należy nadto złożyć oświadczenie o wzajemnych relacjach osób zamieszkałych w ww. lokalu; podania czy skarżąca lub osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym posiadają samochody osobowe, jeżeli tak należy podać markę, typ, rok produkcji i wartość rynkową, nadesłania kopii dokumentacji księgowej działalności gospodarczej prowadzonej pod firmą PPH A.obrazującej wynik finansowy od 1 stycznia 2014 r. (księgi rachunkowe, wyciągi z firmowego rachunku bankowego itp.), wskazania źródeł finansowania inwestycji objętej zakresem postępowania w przedmiocie warunków zabudowy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca przedłożyła wyciąg z konta bankowego w [...] za okres 02.01.2014 – 30.04.2014, z którego wynika, iż stan konta w tym okresie wynosił 0 zł. wraz z oświadczeniem, iż mąż nie ma konta bankowego. Skarżąca przedkładając zaświadczenie o zameldowaniu wyjaśniła, iż ma na utrzymaniu małoletniego syna D., który jako jedyny z zameldowanych pod jej adresem zamieszkania synów mieszka i prowadzi wraz z nią gospodarstwo domowe. Wnioskodawczyni wyjaśniła również, iż z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wydaje miesięcznie [...] zł. i posiada samochody, które jako pojazdy służbowe wykorzystuje w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. Wnioskodawczyni przedstawiła również własne zeznania podatkowe za lata 2012 – 2013 i bilans za okres 01.01.2014 – 30.04.2014r. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić najmniejszych nawet należności związanych z postępowaniem sądowym. W tym miejscu należy również wskazać, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 ppsa - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Trzeba zaznaczyć, że postępowanie w sprawie prawa pomocy opiera się na zasadzie skargowości. W konsekwencji, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie, wnioskodawczyni zareagowała na wezwanie referendarza sądowego, jednak przedstawione dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jej rzeczywistej sytuacji finansowej. W treści wniosku o przyznanie prawa pomocy i w jego uzupełnieniu skarżąca ograniczyła się bowiem jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających dochodów na jednoczesne ponoszenie kosztów utrzymania siebie i swojej rodziny oraz kosztów sądowych. Złożone przez skarżącą oświadczenie nie zawiera jednak dostatecznych danych koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych oraz jest ze sobą sprzeczne. Z oświadczeń wnioskodawczyni wynika bowiem, że miesięcznie z tytułu opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wydaje [...] zł. Powyższa kwota znacznie przewyższa jednak deklarowane dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł. miesięcznie. Wskazać w tym miejscu należy również, iż wnioskodawczyni uchyliła się od podania dochodów uzyskiwanych przez męża poprzestając na deklaracji, iż nie posiada od rachunków bankowych. Powyższe uniemożliwia jednak ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej. Należy też zauważyć, że skarżąca - pomimo braku dochodów i oszczędności - comiesięcznie wydatkuje kwoty wielokrotnie wyższe od należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi. Wpis ten jest przy tym jedyną opłatą podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania. W tym kontekście sam argument o ponoszeniu straty z działalności gospodarczej nie stanowi podstawy do uwzględnienia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (zob. też postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z 15 kwietnia 2010 r. I GZ 72/10 LEX nr 619711). Należy mieć również na względzie fakt, iż skarżąca na etapie postępowania administracyjnego była stroną wnioskującą o wydanie warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na rozbudowie posiadanego budynku mieszkalnego. Przyjmując więc racjonalność działań trudno założyć, aby nie dysponując żądnymi oszczędnościami i dysponując dochodem znacznie niższym od deklarowanych wydatków skarżąca podejmowała inwestycję wiążącą się ze znacznymi wydatkami. W świetle powyższych uwag, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie skarżąca nie wykazała w sposób należyty, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.