IV SA/Po 373/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Grażyna Radzicka WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Protokolant Sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 lutego 2009 r. sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 26 maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego oddala skargę /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ G. Radzicka Wyrokiem z 7 listopada 2007r. akt [...] w sprawie ze skargi B. S., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z 4 września 2006r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy nr [...] z 6 lipca 2006r. W uzasadnieniu Sąd wskazał, na ukształtowany w doktrynie i orzecznictwie pogląd, że warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależne i nałożenie obowiązku jego zwrotu, bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje administracyjne, jedna przyznająca świadczenie oraz druga nakładająca obowiązek jego zwrotu. Rozpoznając sprawę ponownie Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej działając z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją nr [...] z 21 kwietnia 2008r. w oparciu o art. 163 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) i przepisy ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.) zmienił decyzję nr [...] z 11 czerwca 2004r. W punkcie 7 wskazanej decyzji organ zmienił okres na jaki przyznano świadczenie na: od 17 maja 2004r. do 14 lipca 2005r., natomiast w pozostałym zakresie (od 15 lipca 2005r. do 31 sierpnia 2005r.) punkt 7 decyzji z 11 czerwca 2004r. uchylił. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia wskazano, że skarżąca nie poinformowała organu o zawarciu w dniu 15 lipca 2005r. umowy o świadczenie usług z P. P. S.A. Odwołując się do art. 30 u.ś.r. organ podniósł, że pobrany przez skarżącą w okresie od 15 lipca 2005r. dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jest świadczeniem nienależnym. Nadto organ przywołał art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r., który stanowi, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje osobie, która podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia i wskazała, że jest ono sprzeczne z wyrokiem z 7 listopada 2007r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z 26 maja 2008r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, organ odwoławczy opierając się na ustaleniach organu I instancji, podtrzymał argumentację podniesioną w uzasadnieniu decyzji z 21 kwietnia 2008r. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu B. S. oparła na błędnej interpretacji art. 3 pkt 22 w zw. z art. 10 ust. 5 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że zawarta przez nią umowa z P. P. S.A. jest tożsama z zatrudnieniem w rozumieniu tych przepisów. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Na wstępie rozważań należy podnieść, że organy rozpatrujące niniejszą sprawę zgodnie z art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) związane były ocena prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku z 7 listopada 2007r. w sprawie sygn. akt [...]. Wytyczne te sprowadzały się w istocie do wskazania organom, że orzeczenie o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia możliwe jest dopiero po wzruszeniu decyzji, którą świadczenie to zostało przyznane. Rozpatrując sprawę ponownie organ I instancji, a na skutek wniesionego odwołania także organ II instancji, zobowiązane był ponownie ustalić, czy i od kiedy zaszły przesłanki do zmiany lub uchylenia decyzji z 11 czerwca 2004r. przyznającej skarżącej wskazane tam świadczenia. Ustalając, że w dniu 15 lipca 2005r. skarżąca zawarła umowę o świadczenie usług z P. P. S.A. organ przyjął że wystąpiła przesłanka z art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. w postaci podjęcia zatrudnienia w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Sąd podkreśla, że w dacie orzekania przez organy powołany przepis art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. przewidywał, że dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie przysługuje w przypadku podjęcia zatrudnienia i nie uzależniał ustania uprawnień do dodatku od tego, czy podjęcie zatrudnienia uniemożliwia sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Wobec powyższego okolicznością istotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przez organy administracji, było zbadanie: czy skarżąca podjęła zatrudnienie – bez konieczności prowadzenia postępowania w zakresie ustalenia czy zatrudnienie uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem. W świetle zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego uznać należy, że organy prawidłowo ustaliły, że w dniu 15 lipca 2007r. skarżąca zawarła z P. P. S.A. umowę o świadczenie usług. Okoliczność ta jest ponadto bezsporna między stronami niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Natomiast wbrew zarzutom podniesionym przez skarżącą w skardze, Sąd za słuszne uznał stanowisko organów obu instancji przyjmujące, że umowa ta mieści się w pojęciowym zakresie zatrudnienia w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Legalną definicję zatrudnienia w zakresie przedmiotowym objętym ustawą o świadczeniach rodzinnych, zawiera art. 3 pkt 22 u.ś.r. Przepis ten stanowi, że przez zatrudnienie lub inną pracę zarobkową rozumieć należy wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Jak wynika z przytoczonej treści tego przepisu, ustawodawca poprzez zatrudnienie rozumie zarówno wykonywanie pracy, świadczenie usług jak i prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z kolei świadczenie usług – zgodnie z tym przepisem – następuje na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub umowy o dzieło. Treść postanowień umowy z 15 lipca 2005r. – w szczególności postanowienia odnoszące się obowiązków zawierających ją stron – nie budzi żadnych wątpliwości, co do tego że jest to umowa zlecenia. Skarżąca na podstawie zawartej umowy zobowiązała się do pośredniczenia za wynagrodzeniem w zawieraniu umów pożyczek z osobami fizycznymi w imieniu i na rzecz spółki Provident S.A. oraz do wykonywania innych obowiązków. Jak wynika z §3 przedmiotowej umowy, skarżąca – określona w umowie jako Przedstawiciel – zobowiązywała się między innymi do wyszukiwania klientów i zwierania z nimi w imieniu i na rzecz spółki umów o pożyczkę gotówkową oraz zbierania i rejestrowania rat stanowiących spłatę udzielonych pożyczek. Nadto strony w § 10 umowy - w zakresie swobody kształtowania umów - zastrzegły, że nie jest ona umową agencyjną, a zastosowanie do jej realizacji będą miały przepisy kodeksu cywilnego dotyczące umowy zlecenia. Zdaniem Sądu skarżąca w ramach swoich obowiązków, przyjęła zobowiązania w istocie takie, jak przyjmujący zlecenie – to jest do dokonywania określonych czynności dla dającego zlecenie tj. spółki Provident Polska S.A. Dla dopełnienia powyższych wywodów, Sąd wskazuje, że poprzez użycie w art. 3 pkt 22 u.ś.r. określenia "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa", ustawodawca wyraźnie wskazał że chodzi o odpłatne wykonywanie czynności, czyli takie z którymi związane jest uzyskiwanie wynagrodzenia. Również i w tym zakresie umowa zawarta przez skarżącą w dniu 15 lipca 2005r. uznana musi być za świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia, albowiem § 2 ust. 1, stanowi, że skarżącej przysługuje wynagrodzenie a §4 ust.1 lit. "a" w zw. z § 5 rzeczonej umowy określa obowiązek wypłaty wynagrodzenia przez dającego zlecenie. Wobec powyższego uznać należało, że zawarcie rzeczonej umowy było równoznaczne z podjęciem zatrudnienia w rozumieniu art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji. Stąd też organy prawidłowo uznały, że świadczenie w postaci dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, pobrane przez skarżącą w okresie od 15 lipca 2005r. do 31 sierpnia 2005r. jest świadczeniem nienależnym. Za takie bowiem zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. uznać należy świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Jak wynika z treści wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz do dodatków do zasiłku rodzinnego (podpisanego przez skarżącą 31 kwietnia 2004r.) zawarto tam stosowne pouczenie o treści art. 10 ust. 5 pkt 3 u.ś.r. Dlatego skoro skarżąca, w omawianym tu zakresie, nienależnie pobrała świadczenie rodzinne to na podstawie art. 32 u.ś.r. organ mógł bez jej zgody zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych. Na marginesie należy wskazać, że przepis art. 32 u.ś.r. jest tym przepisem szczególnym o którym mowa w art. 163 k.p.a. – na który powołał się organ I instancji wydając decyzję nr [...] z 21 kwietnia 2008r. Reasumując powyższe, należało stwierdzić że w niniejszej sprawie nie doszło ani do naruszeń prawa materialnego, ani przepisów postępowania, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, stąd też Sąd orzekł jak w sentencji, oddalając skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ G. Radzicka za nieobecnego Sędziego /-/ G. Radzicka