IV SA/Po 373/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Anna Jarosz (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 października 2010 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] Decyzją z dnia [...] maja 2009r. Prezydent Miasta [...] orzekł o uznaniu kwoty 3026,60 zł pobranej przez K. S. z tytułu dodatku do zasiłku rodzinnego tytułem samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania w wysokości 400 zł miesięcznie na rzecz syna Ł. T. w okresie od 1.05.2004r. do 18.12.2004r. – za świadczenie nienależnie pobrane. Decyzja ta została K. S. doręczona w dniu 18 maja 2009r. pouczeniem, że może ona odwołać się od niej w terminie 14 dni od doręczenia do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu. W dniu 1czerwca 2009 r., a więc w terminie do złożenia odwołania, K. S. złożyła pismo, w którym zwróciła się z prośbą o umorzenie należności. Zaznaczyła, że zużyła świadczenie na potrzeby syna, będąc przekonana o słuszności jego przyznania. Prezydent Miasta [...] potraktował to pismo jako wniosek o umorzenie należności i decyzją z dnia [...] lipca 2009r., nr [...] odmówił umorzenia i rozłożył należność na 44 raty po 68 zł i 1 ratę w wysokości 34,60 zł. Od powyższej decyzji K. S. odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], podnosząc, że nie została "bezpodstawnie wzbogacona", gdyż kwotę tę zużyła na potrzeby dziecka, jest w trudnej sytuacji materialnej i wnosi o umorzenie całego świadczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]decyzją z dnia [...] sierpnia 2009r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, zaznaczając, że klientka zainteresowana była wyłącznie umorzeniem zaległości z tytułu pobranych świadczeń, nie wnosiła natomiast o rozłożenie ich na raty. Jednocześnie SKO zaleciło wstrzymanie się organu z ponownym rozpatrzeniem sprawy z uwagi na to, że Kolegium zwróciło się do klientki o wyjaśnienie charakteru jej pisma z dnia [...] czerwca 2009r. Organ przytoczył w uzasadnieniu przepis art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w których mowa jest o definicjach świadczenia rodzinnego nienależnie pobranego. K. S. w rezultacie nie wyjaśniła charakteru powyższego pisma; podniosła jedynie, że "zostało ono omyłkowo przesłane do Samorządowego Kolegium Odwoławczego". SKO uznało, że jest to wniosek o umorzenie należności. Decyzją z dnia [...] stycznia 2010r., nr [...], Prezydent Miasta [...] odmówił umorzenia kwoty 3026,60 zł nienależnie pobranych świadczeń ustalonych decyzją z dnia [...] .05.2009r. Organ zaznaczył, że K. S., mimo wezwania nie złożyła odpowiedniej dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialno-bytowej lecz tylko powiadomiła, że odpowiednie dokumenty złożyła w czerwcu 2009r., organ rozpoznawał więc sprawę na podstawie wcześniejszych dokumentów. Uznał, że na dochód jej rodziny w wysokości 1 461,92 zł miesięcznie składa się wynagrodzenie za pracę w kwocie 1013,92 zł , alimenty w kwocie 380zł i zasiłek rodzinny w kwocie 98 zł. Zamieszkuje ona z matką, a więc partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania, pokrywając połowę tych wydatków. Łącznie jej stałe wydatki miesięczne, wliczając w to opłaty za telefon z Internetem wynoszą 632.03 zł a do dyspozycji jej rodziny pozostaje kwota 829,89 zł, co daje 414,95 zł na osobę. Organ stwierdził, że w przypadku K. S. nie zachodzą szczególne okoliczności, o których mowa w przepisie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28.11.2003r. (Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992, nr 222, poz. 1630 ze zm.) dające podstawę do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w całości lub w części. K. S. wniosła odwołanie od tej decyzji i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] marca 2010r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podtrzymując argumenty organu I instancji. W skardze na tę decyzję K. S. podniosła, ze wnosiła o umorzenie zaległości, nie poczuwa się do jej zwrotu, gdyż wszelkie dokumenty złożyła rzetelnie i uczciwie i to na ich podstawie przyznano jej dodatek do zasiłku rodzinnego tytułem samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania w wysokości 400 zł miesięcznie na rzecz syna Ł. T. w okresie od 1.05.2004r. do 18.12.2004r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi powtarzając argumenty prawne i faktyczne z wydanej wcześniej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, gdy jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie jej przez sąd administracyjny następuje w sytuacjach określonych w art. 145 § 1 ustawy z dnia 30.08.2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz.1270 ze zm.).dalej zwane p.p.s.a., tj w przypadku uchybienia przepisom prawa materialnego, jeżeli uchybienie to miało wpływ na wynik sprawy, w przypadku rozstrzygnięcia dotkniętego wadą uzasadniającą wznowienie postępowania, jak również w przypadku wad, jeżeli mogły mieć istotny wpływ za wynika sprawy. Wyjaśnić należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do art..135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do jej końcowego załatwienia. W niniejszym postępowaniu Sąd uznał, że decyzje organów administracji zarówno pierwszej i drugiej instancji zapadły z rażącym z naruszeniem prawa. Organ pierwszej instancji przedwcześnie rozpatrzył wniosek skarżącej z dnia [...] .06.2009r. złożony w czternastym dniu po doręczeniu jej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] .05.2009r. o uznaniu wymienionej kwoty za świadczenie nienależnie pobrane – jako wniosek o umorzenie należności. Należy zauważyć, że został on złożony w terminie 14 – to dniowym do złożenia odwołania od wyżej wymienionej decyzji. W kodeksie postępowania administracyjnego w art. 15 wyrażona jest konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, która zakłada możliwość odwołania się od decyzji pierwszej instancji. Z kolei art. 7 kpa wyraża zasadę prowadzenia postępowania administracyjnego zgodnie ze słusznym interesem obywatela. Tym samym organ administracyjny I instancji pismo skarżącej z dnia [...] czerwca 2009r. powinien potraktować jako odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...].05.2009r., tym bardziej, że nic nie wskazywało, że pobrała ona dodatek do zasiłku nienależnie z własnej winy. W judykaturze reprezentowany jest pogląd, że: "1. Pismo zatytułowane wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji, ale wniesione do organu odwoławczego przed upływem terminu do złożenia odwołania, podlega rozpatrzeniu jako odwołanie. 2. Zastosowanie w stosunku do decyzji nieostatecznej, od której wniesiono w terminie odwołanie, trybu nadzwyczajnego w postaci wznowienia postępowania rażąco narusza art. 15 i 145 § 1 kpa i powoduje nieważność wydanej w tym trybie decyzji z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 kpa" Stanowisko powyższe przyjął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 1.04.1988r. IV SA 1001/87 (GAP 1989, nr 18-20, s. 75). Powyższe nie dotyczy co prawda sytuacji analogicznej niż niniejsza sprawa, ale odnosi się do pogwałcenia zasady dwuinstancyjności. Oznacza to, że każde pismo strony złożone w terminie, który biegnie do złożenia odwołania od wcześniej wydanej decyzji przez organ I instancji, które wyraża niezadowolenie z decyzji, powinno być traktowane jako odwołanie. Jeżeli treść tego pisma budzi wątpliwości, należy wezwać stronę do sprecyzowania żądania. W orzecznictwie utrwaliło się jednoznaczne stanowisko, że naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania jest doniosłe ( por. wyrok NSA z dnia 10.04.1989r. II SA 1198/88, ONSA 1989, nr 1 poz.36; wyrok NSA z dnia 10.03.1995r., SA/Wr 1699/94, niepubl.). Jest to zatem kwalifikowana wada decyzji administracyjnej wymagająca stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Organ administracyjny przy ponownym rozpatrywaniu sprawy winien rozważyć, rozpoznanie wniosku skarżącej z dnia [...] czerwca 2009r. jako odwołania od decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] maja 2009r. Dopiero po wyczerpaniu całego toku postępowania odwoławczego, łącznie z ewentualnym złożeniem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, organ administracyjny będzie mógł rozpatrywać wniosek o umorzenie należności, o ile okaże się , że są one nienależnie pobrane w myśl art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 lit. a i art. 135 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...]z dnia [...] stycznia 2010r. AT-Sz