IV SA/Po 373/21

Dnia 10 czerwca 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Grzymisławska-Cybulska Sędzia WSA Tomasz Grossmann Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 czerwca 2021 roku sprawy ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia [...] października 2020 roku nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. J. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, pismem z dnia [...] sierpnia 2020 roku, wstąpiła z żądaniem ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką S. B.. Wnioskodawczyni wyjaśniła, że posiada ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Zażądała uchylenia decyzji w przedmiocie zasiłku dla opiekuna z dniem wydania decyzji o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Burmistrz T., decyzją z dnia [...] października 2020 roku (nr [...]), skierowaną do J. S., odmówił przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że J. S. na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2014 roku jest uprawniona bezterminowo do pobierania zasiłku dla opiekuna w związku z opieką sprawowaną nad matką. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli opiekun ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego lub zasiłku dla opiekuna (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto niepełnosprawność S. B. nie powstała w okresie do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Strona, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa do odwołania. Odwołująca się zażądała uchylenia decyzji w całości oraz ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Strona podniosła, że organ I instancji nie uwzględnił wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13 przy wykładni i stosowaniu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] stycznia 2021 roku (nr [...]), po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Organ odwoławczy podzielił stanowisko wnoszącej odwołanie, że organ I instancji błędnie zastosował w sprawie przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13 (Dz.U. 2014, poz. 1443) nieaktualne pozostaje kryterium przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dotyczące wieku osoby wymagającej opieki, od którego datowana jest jej niepełnosprawności. Podopieczna S. B. zmarła w toku postępowania odwoławczego, tj. w dniu [...] października 2020 roku. Burmistrz T., decyzją z dnia [...] listopada 2020 roku, uchylił od dnia [...] października 2020 roku decyzję przyznającą J. S. prawo do zasiłku dla opiekuna. Organ odwoławczy uznał, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego J. S. musi być poprzedzone pozbawieniem odwołującej się zasiłku dla opiekuna. Z uwagi na fakt pobierania do dnia [...] października 2020 roku zasiłku dla opiekuna nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Śmierć podopiecznej ([...] październik 2020 roku) wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na kolejne okresy. J. S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego. Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza T. oraz orzeczenia o przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci matki, tj. do dnia [...] października 2020 roku, ewentualnie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, iż przepis wyklucza możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna, 2) art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna oraz pominięcie, że osoba uprawniona może dokonać wyboru świadczenia, co w okolicznościach kontrolowanej sprawy miało miejsce, a organ tę okoliczność pominął. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po zapoznaniu się z treścią skargi, nie znalazło podstaw do zmiany wydanego rozstrzygnięcia i wniosło o oddalenie skargi. W ocenie organu podniesione w skardze argumenty nie mogą prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie określonym art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. 2020, poz. 1842 ze zm.). W świetle tego przepisu Przewodniczący może zarządzić rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w takich sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. Zgoda strony na rozpoznanie sprawy w tym trybie nie jest konieczna. Skarga okazała się uzasadniona. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Burmistrza T. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, a także z naruszeniem prawa procesowego, co mogło mieć i miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przepisy art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020, poz. 111 ze zm.) ustalają zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W poszczególnych jednostkach redakcyjnych ustawodawca szczegółowo wskazał tryb i określił warunki przyznania tego świadczenia rodzinnego. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Natomiast zgodnie z art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 roku o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Samorządowe Kolegium Odwoławcze przyjęło właściwe podstawy prawne dla oceny zasadności żądań zgłaszanych przez skarżącą. Sąd uznaje jednak, że wskazane przepisy zostały niewłaściwie zastosowane do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy. Treść dokumentów włączonych do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, wskazuje jednoznacznie, że pomiędzy stronami (skarżącą a organem) nie ma sporu, co do okoliczności przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy. Ustalenia faktyczne znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym włączonym do akt administracyjnych. S. B. posiadała orzeczenie o zaliczeniu do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. J. S. sprawowała opiekę nad niepełnosprawną matką i na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2014 roku posiadała bezterminowe prawo do pobierania zasiłku dla opiekuna. Burmistrz T. uchylił decyzję przyznającą J. S. prawo do zasiłku dla opiekuna z dniem [...] października 2020 roku z uwagi na fakt, że S. B. zmarła w dniu [...] października 2020 roku. Nie budzi żadnych zastrzeżeń, ani Sądu, ani strony skarżącej, stanowisko organu w kwestii braku podstaw do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres przypadający po dniu [...] październik 2020 roku, tj. po dniu śmierci podopiecznej. Wskazane powyżej okoliczności nie usprawiedliwiają jednak stanowiska o niemożności merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej za okres począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do dnia [...] października 2020 roku. Przeszkodą do rozpoznania żądania skarżącej za wskazany powyżej okres nie może być śmierć podopiecznej. O braku konieczności rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do dnia [...] października 2020 roku nie stanowi decyzja Burmistrz T. z dnia [...] listopada 2020 roku ([...]) w sprawie uchylenia prawa do zasiłku dla opiekuna. Analiza treści powołanej decyzji wskazuje, że rozstrzygniecie w sprawie uchylenia prawa do zasiłku dla opiekuna skonsumowało jedynie kwestię śmierci podopiecznej S. B.. W przekazanych sądowi aktach nie ma dowodów na to, że rozpoznane zostało żądanie skarżącej zawarte w podaniu z dnia [...] sierpnia 2020 roku (pkt 3), a dotyczące uchylenia decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna w związku z ubieganiem się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd wskazuje zatem, że przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość przyznania/pobierania zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku dla opiekuna. Zbieg takich uprawnień jest jednak możliwy i został ustawowo uregulowany, w myśl art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przysługuje jedno z tych świadczeń, przy czym to stronie przysługuje prawo wyboru świadczenia. Analiza uzasadnienia kwestionowanych decyzji ujawnia, że organy obu instancji kwestie pobierania zasiłku dla opiekuna postrzegały jako jedyną przeszkodę w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego. Jednak pomimo takiej konstatacji organy obu instancji procedowały w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem tego, że w świetle art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozostają związane treścią oświadczenia skarżącej o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna na rzecz świadczenia pielęgnacyjnego. Zaniechanie rozpoznania wniosku o uchylenie decyzji w spawie zasiłku dla opiekuna począwszy od dnia dokonania wyboru przez skarżącą nakazuje przyjąć, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia złożenia wniosku do dnia śmierci podopiecznej jest wynikiem, co najmniej błędu podmiotu realizującego zadania w zakresie świadczeń rodzinnych w rozumieniu art. 31 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 7 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego. Organy zaniechały podjęcia działań niezbędnych do realizacji prawa wyboru świadczenia przez skarżącą określonego regulacją art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Burmistrz T. jest organem właściwym do załatwienia sprawy z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jak sprawy z wniosku o uchylenia decyzji w sprawie zasiłku dla opiekuna. Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić przeszkód w uzyskaniu świadczenia korzystniejszego, a przeciwnie powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z prawa wyboru skorzystać (porównaj wyrok WSA w Białymstoku z dnia 25 czerwca 2020 roku o sygn. akt II SA/Bk 322/20, LEX nr 3024959). Rozstrzygając ponownie sprawę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od miesiąca, w którym wpłynął wniosek do dnia [...] października 2020 roku (śmierci podopiecznej) organy rozważą możliwość rozliczenia obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone poprzez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku dla opiekuna. Organy uwzględnią również, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13). Z tego względu warunek dotyczący okresu, w którym powstała niepełnosprawność podopiecznej S. B. jest okolicznością nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019, poz. 2325 ze zm.), Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, a także poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T.. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 §2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z §14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. 2015, poz. 1800 ze zm.).