IV SA/Po 376/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak Protokolant Sekr.sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 02 kwietnia 2008 r. sprawy ze skarg A.G. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...], nr [...] w przedmiocie zasiłków celowych, 1. oddala skargi, 2. zasądza na rzecz adwokata M.S. od Skarbu Państwa ( Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ) wynagrodzenie w kwocie 240 ( dwieście czterdzieści )zł podwyższone o kwotę 52,80 ( pięćdziesiąt dwa i 80/100 ) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej dla tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. /-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/G. Radzicka /-/M. Dybowski IV SA/Po 376/07 UZASADNIENIE Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie działając z upoważnienia Prezydenta Miasta w dniu [...] wydał decyzję nr [...], w której działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1,3,4, art. art. 11 ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 3, art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 ze zm. – dalej kpa) odmówił A.G. przyznania pomocy finansowej na opłacenie adwokata. Organ orzekający w sprawie uznał bowiem, iż wskazany wyżej cel na, który miałaby zostać przyznana pomoc finansowa nie należy do potrzeb uznanych za niezbędne. Dyrektor MOPR w dniu [...] wydał również decyzję nr [...], w której działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1,3,4, art. 4, art. 7 pkt 5 i 6, art. 11 ust. 2, art. art. 8 ust. 1 pkt 1 i 3, art. 45 ust. 1 pkt 1, ust. 3, 4 ustawy o pomocy społecznej oraz art. 104 kpa odmówił A.G. przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłaty za gaz. W uzasadnieniu organ orzekający w sprawie wskazał na okoliczność, iż A.G. podczas przeprowadzania wywiadu środowiskowego nie przedłożył dokumentu stwierdzającego zadłużenie w opłatach za gaz, czym naruszył art. 4 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji. Ponadto Dyrektor MOPR powołał się na okoliczność, iż wcześniej już kilkakrotnie przyznawano A.G. pomoc na ten cel. Zasugerowano także po raz kolejny aby Skarżący zamienił mieszkanie na mniejsze, które byłby w stanie utrzymać oraz aby rozważył możliwość wynajęcia garażu. A.G. kwestionując powyższe rozstrzygnięcia odwołał się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które po rozpatrzeniu odwołań w dniu [...] wydało decyzje Nr [...] i Nr [...], w których utrzymało w mocy zaskarżone decyzje organu pierwszej instancji. W uzasadnieniach obu decyzji organ odwoławczy na wstępie wskazał na okoliczność, iż A.G. od 1992r. korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie. Jego dochód stanowi zasiłek stały w kwocie 444 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołując się na dołączoną do akt sprawy "kartę zrealizowanych zasiłków w 2006" ustaliło również wysokość pomocy udzielonej A.G. do końca 2006r (8.505,57 zł). Zdaniem organu odwoławczego rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, zaś potrzeby osoby i rodziny korzystającej z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, o jakim mowa w przepisie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie oznacza, że każdy wniosek o udzielnie pomocy społecznej może być uwzględniony. Zważyć należy bowiem, że pomoc społeczna nie może pokrywać wszystkich zgłoszonych potrzeb podopiecznych lecz ma z założenia wspomagać ich własne środki i możliwości oraz ma nakłaniać tychże do współudziału w rozwiązywaniu ich trudniej sytuacji życiowej. Tymczasem zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego A.G. nie współpracuje z MOPR w celu poprawy swojej sytuacji bytowej i materialnej i jest podopiecznym roszczeniowym. Organ odwoławczy wskazał również na okoliczność, iż zasiłek celowy jako świadczenie o charakterze uznaniowym i fakultatywnym przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej takiej jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, iż potrzeba opłacenia adwokata nie jest niezbędną potrzebą życiową. A.G. kwestionując obie wskazane wyżej decyzje organu odwoławczego wniósł skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, nie podając przy tym żadnej argumentacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargi, wniosło o ich oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargi nie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm.– dalej ustawa), ustalana jest i oceniana pod względem uprawnień wynikających z tej ustawy i celów stawianych samej instytucji pomocy społecznej. Pomoc społeczna jest bowiem instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ustawy). Zasadniczą przesłanką do uzyskania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej jest jednak spełnienie kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 ustawy, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 pkt 1-15 ustawy. Z treści art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy wynika, iż prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 461 zł. Uwzględniając więc niekwestionowane przez organ odwoławczy ustalenia wynikające z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez organ pierwszej instancji stwierdzić należy, iż Skarżący jako osoba samotna, bezrobotna i utrzymująca się ze środków pomocy społecznej spełnia kryteria dla osób ubiegających się o przyznanie świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Zasiłek celowy ma jednak charakter uznaniowy. Wynika to wprost ze sformułowania art. 39 ust. 1 ustawy, który stanowi, że organ "może" przyznać zasiłek celowy. Uznanie to jest uwarunkowane wielkością przyznanych środków finansowych na pomoc społeczną oraz ilością ubiegających się osób uprawnionych do korzystania z tej pomocy (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 12 listopada 2001r. sygn. akt I SA 1066/01 LEX nr 81645). Fakultatywny charakter zasiłku celowego uprawnia również organ do oceny wskazanego we wniosku celu, na który ma być przyznana pomoc pod względem spełniania przesłanek zawartych w art. 3 ust. 1 ustawy. Zgodnie bowiem z w/w przepisem pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Niezbędną potrzebą na którą może być przyznany zasiłek celowy może być w szczególności pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy). Pomimo, iż w/w przepis nie stanowi zamkniętego katalogu potrzeb uznawanych za niezbędne, zdaniem Sądu do niezbędnych potrzeb z całą pewnością nie należy opłacenie adwokata, który w postępowaniu administracyjnym miałby reprezentować Skarżącego jako osoba zaufania publicznego. Wspomnieć należy bowiem, iż ogólne zasady postępowania administracyjnego, a w szczególności zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000r. Nr 30, poz. 1071 ze zm. – dalej kpa) oraz zasada udzielania informacji (art. 9 kpa) gwarantują ochronę praw strony i nakładają na organy administracji obowiązek udzielania wszelkich informacji oraz podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając przy tym na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei w ramach postępowania sądowego prowadzonego przed sądami administracyjnymi jak i powszechnymi przysługuje stronie prawo ubiegania się o przyznanie prawa pomocy, obejmującym swym zakresem m.in. ustanowienie pełnomocnika w tym m.in. adwokata. Zgodnie bowiem z art. 244 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (odpowiednio art. 117 kpc i art. 88 §3 kpk). Z powyższego wynika, iż na wniosek strony w ramach postępowań prowadzonych przed Sądem może zostać ustanowiony pełnomocnik z urzędu. Z informacji znanych Sądowi wynika zresztą, iż Skarżący w ramach prowadzonych przed tut. Sądem postępowań wielokrotnie składał wnioski o przyznanie prawa pomocy obejmującego swym zakresem ustanowienie adwokata czy też radcy prawnego i z tego prawa korzystał na skutek korzystnych rozstrzygnięć w tym zakresie, w których orzekano o przyznaniu Skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego czy też adwokata. Przejawem tego może być chociażby przyznanie A.G. w ramach przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego prawa pomocy obejmującego ustanowienie adwokata na mocy postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 czerwca 2007r. (k. 19 – 21 akt). Odnosząc się do kwestii wniosku o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na opłaty za gaz rozpatrywanego w ramach postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...], zauważyć należy, iż jak słusznie podkreślił organ odwoławczy w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji, pomoc społeczna nie może pokrywać wszystkich zgłoszonych potrzeb podopiecznych lecz ma z założenia wspomagać ich własne środki i możliwości oraz ma nakłaniać tychże do współudziału w rozwiązywaniu ich trudniej sytuacji życiowej. Mając powyższe na uwadze zauważyć należy, że skarżący w okresie, w którym prowadzono postępowanie administracyjne miał przyznany zasiłek stały (418 zł. w miesiącach styczeń - wrzesień 2006r. i 444 zł miesięcznie w okresie październik – grudzień). Dodatkowo A.G. korzystał z zasiłków celowych, w związku z czym łączna wartość pomocy finansowej uzyskanej w 2006r. wynosiła 8.505,57 zł. (vide karta zrealizowanych zasiłków w 2006r.). Oznacza to, iż w każdym miesiącu 2006r. Skarżący otrzymywał średnio pomoc finansową w wysokości 708,79 zł. W ocenie Sądu powyższe wyliczenie przy uwzględnieniu możliwości uzyskiwania dodatkowego dochodu z wynajmu garażu nakazuje uznać, iż w sytuacji, gdy skarżący otrzymuje tak szerokie wsparcie finansowe, może zabezpieczyć kwotę konieczną na opłacenie gazu, o pokrycie których zwrócił się do MOPR. Jednocześnie okoliczność, iż wskazany zasiłek stały skarżący miał przyznany przez dłuższy okres i jednocześnie otrzymywał pomoc społeczną na zakup leków, żywności i artykułów pierwszej potrzeby, nakazuje uznać, iż z funduszy tych miał obiektywną możliwość systematycznego odłożenia środków finansowych na wskazany cel. Poza tym nie bez znaczenia jest w ocenie Sądu fakt, iż Skarżący w 2006r. co miesiąc otrzymywał pomoc finansową w łącznej wysokości 708,79 zł., natomiast w okresie w którym składano wnioski najniższe wynagrodzenie wynosiło 899,10 brutto (rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2005 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2006r. (Dz.U. Nr 177, poz. 1469). W rozpatrywanej sprawie przyczyną odmowy przyznania zasiłku na wnioskowany cel była ocena sytuacji życiowej strony wnioskującej, roszczeniowa postawa wnioskodawcy przy biernej postawie własnej mającej na celu poprawę sytuacji bytowej, niewykorzystane możliwości dochodowe, ograniczone możliwości płatnicze MOPR oraz systematyczne korzystanie przez skarżącego z pomocy społecznej. Kontrolując niniejszą sprawę Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone rozstrzygnięcia naruszały przepisy ustawy o pomocy społecznej. Nie stwierdzono również naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w sposób, który miałby wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób dostateczny wykazało, iż okoliczności te podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania zasiłku, nakazuje uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 §3 kpa, zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł, oraz uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Stwierdzić także należy, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 39 ust 1 ustawy o pomocy społecznej) przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 kpa, załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca warunki do przyznania pomocy społecznej tę pomoc musi uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel, gdyż organy administracji muszą gospodarować określoną pulą środków finansowych i rozeznać potrzeby osób samotnych oraz rodzin wielodzietnych żyjących w ubóstwie. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając stan faktyczny sprawy, a w szczególności sytuację materialną skarżącego oraz jednoczesne przyznanie przez organ pierwszej instancji pieniężnego zasiłku okresowego i licznych zasiłków celowych, stwierdzić należy, iż wydane w sprawie decyzje organu pierwszej jak i drugiej instancji nie przekraczają dozwolonych granic uznania administracyjnego. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ppsa, orzeczono jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 ppsa w zw. z §18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). /-/ D. Rzyminiak – Owczarczak /-/ G. Radzicka /-/ M. Dybowski AT