IV SA/Po 379/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędziowie WSA Donata Starosta WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Protokolant ref. staż. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi L. S. – N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana 3. przyznaje radcy prawnemu D. S. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...] Prezydenta Miasta P. ustalono odpłatność za pobyt J. S. w Domu Pomocy Społecznej w P. ul.B. [...]na kwotę 1.429,98 zł, co stanowiło 70 % jej miesięcznego dochodu czyli kwoty 2.042,83 zł. Z kolei decyzją z dnia [...] kwietnia 2013r. nr [...]Prezydenta Miasta P. umieszczono J. S. w Domu Pomocy Społecznej w P. ul.B. [...]. Wnioskiem z dnia 25.06.2013r. L. S.-N. domagała się zwolnienia jej z całkowitej opłaty za pobyt w DPS jej matki J. S., z uwagi na uzasadnione okoliczności długotrwałej choroby jej męża R. N. oraz na fakt niższego dochodu z emerytury. Decyzją z dnia [...]sierpnia 2013r. nr [...]Prezydent Miasta P. odmówił zwolnienia L.S.-N. z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki J. S. w DPS w P. [...]; ustalił obowiązek wnoszenia opłat przez L. S.-N. za pobyt matki w DPS w wysokości 766,69 zł miesięcznie oraz wskazał na obowiązek wnoszenia opłat do 15-go każdego miesiąca na rachunek organu. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wysokość opłaty za pobyt w DPS w P. przy ul.B. [...]wynosi 2.866,27 zł – zgodnie z Komunikatem z dnia 25 marca 2013r. Prezydenta Miasta P. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w domach pomocy społecznej znajdujących się na terenie powiatu grodzkiego P.2013 (Dz. Urz. Wojew. Wlkp. z 2013r., poz.2500) na podstawie art.60 ust.2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art.61 ust.2 pkt 1 u.p.s. J. S. wnosi opłatę 1.429,98 zł. Do zapłaty pozostaje zatem kwota 1.436,29 zł, natomiast zgodnie z art. 61 ust.2 pkt 2 in fine ww. ustawy kwota pozostała osobom zobowiązanym do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, po uiszczeniu tych opłat nie może pozostać kwota niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie tj.1.368 zł. A zatem L. S.-N. zobowiązana jest do uiszczania miesięcznych opłat w wysokości 766,70 zł. Na podstawie wywiadu środowiskowego z dnia 25.04.2013r. ustalono bowiem, że dochód na osobę w rodzinie wynosi 1.751,35 zł ( renta R. N. – 2.165,88 zł + emerytura L.S. – N. – 1.336,81 zł. Zatem dochód na osobę w rodzinie jest wyższy od 300% z 456 zł. Nadto organ wskazał, iż strona nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających wysokość wydatków miesięcznych na kwotę 3.506,39 zł, zaświadczeń potwierdzających długotrwałą chorobę i niepełnosprawność męża. Dalej organ wskazał, iż obowiązek uiszczenia opłat za pobyt matki w DPS powstał od dnia jej przyjęcia tj. od 23.04.1013r. Odwołanie od powyższej decyzji w dniu 3.09.2013r. wniosła L. S.-N. domagając się uchylenia decyzji i wskazując, iż wniosek o zwolnienie jej z uiszczania opłaty nie został merytorycznie rozpoznany , a złożone dokumenty zostały pominięte. Decyzją z dnia [...] września 2013r. nr [...]Prezydent Miasta P. zmienił decyzję z dnia [...] kwietnia 2013r. ustalającą J. S. opłatę za pobyt w DPS, w ten sposób, że od października 2013r. ustalił miesięczną odpłatność za pobyt w DPS w wysokości 1.518,47 zł, albowiem w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że uległa zmianie sytuacja dochodowa J. S. i od 1.07.2013r. jej dochód miesięczny netto, na który składa się emerytura, dodatek pielęgnacyjny i deputat węglowy wynosi 2.169,24 zł. Zatem 70% tej kwoty to suma 1.518,47 zł i kwota ta stanowi miesięczną odpłatność za pobyt w DPS od października 2013r. Decyzją z dnia [...] lutego 2014r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] sierpnia 2013r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż na odwołującej ciąży obowiązek partycypowania w kosztach utrzymania matki. Organ w pełni podzielił stanowisko I instancji w zakresie braku przesłanek do zwolnienia odwołującej z ponoszenia tych kosztów, o czym zadecydował przede wszystkim dochód rodziny w wysokości 3.506,39 zł oraz brak współpracy ze strony odwołującej z organem I instancji w kwestii ustalenia wydatków rodziny. Wydatki deklarowane lecz nieudokumentowane to kwota 3.253,00 zł i są na tyle wysokie, że nie wszystkie można zaliczyć do kategorii potrzeb niezbędnych. Nadto strona nie udokumentowała dodatkowych wydatków związanych z opieką nad matką, ani związanych z własnymi problemami zdrowotnymi. Brak było zatem podstaw do zwolnienia odwołującej z obowiązku wnoszenia opłat za pobyt matki w DPS. Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie wniosła L. S.-N. domagając się uchylenia decyzji organów obu instancji i podnosząc te same argumenty co w odwołaniu od decyzji I instancji. Postanowieniem z dnia 6 maja 2014r. Sąd ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu do reprezentowania jej w niniejszej sprawie. Pismem z dnia 24.07.2014r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał skargę podkreślając, iż to mąż skarżącej który nie należy do osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt teściowej w DPS w efekcie będzie finansował ten pobyt ze swojej renty, skoro dochód skarżącej jest niższy od ustalonego kryterium i aby dokonać opłaty musi ona zadysponować dochodem męża. Ponadto skarżąca ma 73 lata, cierpi na szereg chorób, zaś jej mąż ma ukończone 74 lata i jest inwalidą I grupy na dowód czego przedłożono zaświadczenia lekarskie. Nadto pełnomocnik wniósł o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu w kwocie 1.200 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z przyczyn zasadniczo innych, aniżeli w niej podnoszone. Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwana dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Mając na uwadze ww. kryteria kontroli sądowej stwierdzić należy, że skarga okazała się zasadna jednakże częściowo z przyczyn innych aniżeli w niej podniesiono. Przedmiotem kontroli Sądu jest skarga na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. odmawiającą zwolnienia L. S.-N. z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS i ustalającą skarżącej odpłatność z tytułu pobytu jej matki w DPS. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 59 ust. 1 ww. ustawy, decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje organ gminy właściwej dla tej osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej. W świetle przepisów art. 60 ust. 1-3 powoływanej ustawy, pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania (ust. 1). Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca ustalają organy, o których mowa w pkt 1 - 3, w tym prezydent miasta (ust. 2). Ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej od następnego miesiąca przypadającego po miesiącu, w którym zostało opublikowane. Do tego czasu odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ustala się na podstawie ogłoszenia z roku poprzedniego (ust. 3). Z przepisów art. 61 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej wynika zaś, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności (ust. 1): 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą (ust. 2): 1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu; 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2: a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium, b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie; 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1, 2 i 2a , z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków (ust. 3). Zgodnie zaś z art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej. W świetle art. 104 ust. 3 powoływanej ustawy, wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz termin zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej. Krąg osób, na których może spoczywać według kolejności obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt bliskich w domu pomocy, wynika z art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Zasada kolejności przyjęta w tym przepisie oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Obowiązek wnoszenia opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ww. ustawy. Przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2010 r., I OSK 1171/09; LEX nr 594941; dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). Czyli obowiązek ten wynika z mocy ustawy, ale w celu jego realizacji konieczne jest skonkretyzowanie tego obowiązku poprzez zawarcie stosownej umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, bądź też poprzez wydanie władczego aktu (decyzji konstytutywnej na podstawie art. 104 ust. 3) przez organ gminy, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej (zgodnie z art. 59 ust. 1 oraz art. 61 ust. 3), jeżeli wystąpi sytuacja, o której mowa w art. 61 ust. 3 ww. ustawy. Czyli decyzja ustalająca odpłatność (wysokość należności podlegającej zwrotowi i termin zwrotu ten należności) może zostać wydana tylko wówczas, gdy osoby obowiązane do wnoszenia opłat nie wywiązują się z tego obowiązku. Z niekwestionowanych ustaleń organu wynika ,że przebywająca w DPS posiada jedyną zstępną jest skarżącą. Z akt administracyjnych wynika także ,że J. S. ponosi 70% odpłatności za pobyt w DPS. Natomiast sam obowiązek uiszczania opłat wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Jednakże w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż decyzją z dnia [...] września 2013r. zmieniona została decyzja z dnia 19 [...]kwietnia 2013r. o ustaleniu odpłatności za pobyt J. S. w DPS i ustalono odpłatność w innej kwocie – 1.518,47, której to okoliczności nie wziął w ogóle pod uwagę organ II instancji. Skoro więc wysokość opłaty za pobyt wynosi 2.866,27 zł to po odjęciu kwoty 1.518,47 pozostaje do zapłaty kwota 1.347,80 zł. W drugiej kolejności należy zauważyć, iż organ źle obliczył kwotę jaką skarżąca zobowiązana jest zapłacić za pobyt matki. Dochód rodziny skarżącej (jej i męża) to kwota 3.502,69 zł , tj. na osobę w rodzinie 1.751,35 zł. Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 456 zł x 300% = 1.386 zł, a zatem dochód przekracza to kryterium. Jednakże dochód pozostający po wniesieniu opłaty nie może być niższy od kwoty 1.386 zł na osobę, co daje 1.751,35 zł – 1.386 zł= 383,35 zł na osobę. Organ tymczasem wyliczył kwotę 766,69 zł jednakże nie podzielił jej przez 2 osoby, co daje kwotę 383,35 zł na osobę. (art.61 ust.2 pkt 2b u.p.s.). Odnośnie braku zwolnienia skarżącej z obowiązku ponoszenia odpłatności, to decyzja w tej materii jest uznaniowa. Jednakże organ winien wziąć pod uwagę udokumentowane wydatki skarżącej związane z jej leczeniem, jak i leczeniem męża. Rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Przed skonkretyzowaniem tej wartości nie jest możliwe wydanie decyzji na podstawie art.64 u.p.s. Odnośnie decyzji I instancji to w swoim rozstrzygnięciu nie wskazuje ona od jakiej daty początkowej ustala się odpłatność. Jedynie na końcu uzasadnienia organ wskazuje, że skarżąca obowiązana jest do uiszczenia opłaty od 23.04.2013r. tj. od dnia przyjęcia matki do DPS. Decyzja natomiast w tym przedmiocie została wydana po tej dacie, bo w dniu 12.08.2013r. Organ określając obowiązek poniesienia opłaty w określonej wysokości miesięcznej za okres sprzed wydania decyzji nadał tej decyzji moc wsteczną, do czego nie uprawniały go przepisy u.p.s. Ustalając wysokość opłaty sprzed daty orzekania działający organ I instancji w istocie ustalił należność skarżącej, do czego nie był uprawniony. Organy ponownie prowadząc postępowanie, obowiązane będą uwzględnić dostrzeżone uchybienia prawa materialnego i procesowego. Z tych przyczyn orzeczono o uchyleniu zaskarżonych decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. O punkcie 2 Sąd orzekł na podstawie art.152 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art.200 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013r., poz. 490). Brak podstawy prawnej, jak i nakład pracy nie uzasadniają przyznania pełnomocnikowi kosztów zastępstwa procesowego dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu w zawnioskowanej przez niego wysokości.