IV SA/Po 379/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. S. W. w W. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 379/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. S. W. w W. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Pismem z dnia [...] kwietnia 2017 r. S. S. W. w W. (dalej "Stowarzyszenie") wniosło skargę na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2017 r., nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności odwołania (k. 3 akt sądowych). Wraz z powyższą skargą Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, który został rozstrzygnięty negatywnie postanowieniem referendarza sądowego z dnia [...] czerwca 2017r. (w/w orzeczenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem tut. Sądu z dnia [...] lipca 2017r.). Stowarzyszenie pismem z dnia [...] sierpnia 2017 r. wniosło na to postanowienie zażalenie, które Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 05 września 2017 r. sygn. IV SA/Po 379/17 odrzucił (k.47). Na postanowienie Sądu z dnia 05 września 2017 r. również złożono zażalenie, które Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 27 października 2017 r. sygn. II OZ 1276/17 oddalił (k. 69). Zarządzeniem z dnia [...] listopada 2017r. Stowarzyszenie zostało wezwane do uiszczenia wpisu sądowego kwocie [...]zł (k. 79). Wraz z zażaleniem na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu (oddalonym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2017r. sygn. akt II OZ 1580/17 – k.89) S. S. W. w W. złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, złożony na urzędowym formularzu dnia [...] lutego 2018 r. został rozpoznany przez referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu, który po rozpoznaniu w dniu [...] lutego 2018r na posiedzeniu niejawnym wniosku S. S. W. w W. odmówił przyznania prawa pomocy (k.101). Uzasadniając wydane postanowienie referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu wskazał, że w myśl art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 ze zm.– dalej ppsa) osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej można przyznać prawo pomocy w całości, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślono, że to na stronie ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do otrzymania prawa pomocy. Wskazano również, że osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504). W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy wskazał, że rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy złożonym w tej samej sprawie. Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony przez skarżące Stowarzyszenie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został rozpoznany negatywnie przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia [...] czerwca 2017r., utrzymanym w mocy postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia [...] lipca 2017r. Wyjaśniono, że po prawomocnym rozstrzygnięciu w przedmiocie prawa pomocy strona może wprawdzie złożyć kolejny wniosek, jednak rozpoznanie tego kolejnego wniosku nie może polegać na weryfikowaniu ocen i rozstrzygnięcia objętego wcześniejszym prawomocnym postanowieniem. Prawomocne postanowienie w tym zakresie wiąże nie tylko strony, ale i sąd. Ponowne rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest dopuszczalne, ale tylko z uwagi na zmianę okoliczności sprawy. Referendarz sądowy podkreślił, że w warunkach niniejszej sprawy należy wskazać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu utrzymując w mocy postanowienie referendarza sądowego odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych - bazując na tożsamych informacjach obrazujących sytuację wnioskującego stowarzyszenia - zauważył, że wybierając formę stowarzyszenia zwykłego nałożono na członków obowiązek uiszczania składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków stowarzyszenia obowiązku uiszczana składek członkowskich, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. W konkluzji postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wskazano, że strona skarżąca jest Stowarzyszeniem, które wprawdzie nie może prowadzić działalności gospodarczej, lecz może uzyskiwać środki na swoją działalność także z innych źródeł, jak zbiórki, darowizny i dotacje. Od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2018 r. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw występując o uchylenie zaskarżonego postanowienia, sprostowanie i uzupełnienie go w części orzekającej, zwolnienie z kosztów wpisu sądowego w części oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazano, że zaskarżone postanowienie zawiera "błąd formalno-prawny" polegający na braku określenia, że postępowanie jest związane z inwestycją budowy turbin wiatrowych na terenie Gminy D.. Stowarzyszenie podniosło także, że powyższe określenie jest niezbędne, gdyż ten sam inwestor prowadzi taką samą inwestycję na terenie Gminy D. jak również na terenie Gminy Ś. W.. Wydano tam decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach, a Starosta Ś. decyzje o pozwoleniu na budowę turbin wiatrowych. Przedstawiciel Stowarzyszenia ponownie zażądał także ustanowienia pełnomocnika prawnego z urzędu podnosząc, że nie posiada wykształcenia prawniczego ani doświadczenia procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Objęte sprzeciwem postanowienie referendarza podlega utrzymaniu w mocy. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017, poz,. 1369 – dalej jako: ppsa) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). W formularzu wniosku z dnia [...] lutego 2018 r. S. S. W. w W. wystąpiło o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Żądanie należy zatem zakwalifikować jako żądanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zgodnie bowiem z art. 245 § 2 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd wskazuje, że myśl art. 246 § 2 pkt 1 ppsa można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. K. jest więc ocena złożonego przez skarżące Stowarzyszenie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz zaskarżonego orzeczenia referendarza, w świetle opisanej wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd orzekający w pełni podziela argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2013 r., I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; z dnia 10 stycznia 2013 r., II FZ 1005/12). Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2006, s. 504). Analiza znajdujących się w aktach sprawy formularza PPPr i okoliczności podniesionych w sprzeciwie nie pozwala stwierdzić, że skarżące Stowarzyszenie podjęło jakiekolwiek działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Za niewystarczające uznać należy twierdzenie, iż nie posiada ono żadnego majątku i dochodu (co zaakcentowano na druku PPPr), a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich (na co wskazywano zarówno w sprzeciwie , jak i na druku PPPr). Jeżeli bowiem działalność Stowarzyszenia związana jest z realizacją jego praw przed sądem, to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki, na przykład w formie składek członkowskich. Z obowiązku tego nie zwalnia fakt, iż skarżące stowarzyszenie jest organizacją non profit. Wybierając formę stowarzyszenia zwykłego stowarzyszenie uzyskuje środki na swoją działalność ze składek członkowskich, które przy takiej formie działania są podstawowym źródłem finansowania działalności stowarzyszenia. W sytuacji braku egzekwowania od członków obowiązku uiszczana składek przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby więc do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei zaprzeczałoby zasadzie, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie oczywiście należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania na nie środków, z przyczyn niezależnych od siebie wykazało, że nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 grudnia 2006 r., II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., II OZ 853/10 oraz z dnia 9 września 2010 r., II OZ 842/10, orzeczenia.nsa.gov.pl). Okoliczności tego rodzaju nie zostały jednak w żaden sposób wykazane w niniejszej sprawie. Nawet nie podjęto takiej próby, ograniczając się jedynie do ogólnikowego stwierdzenia o braku posiadania środków, dochodów i majątku. Wskazano, że Stowarzyszenie opiera się na ofiarności swoich członków. Pomimo tego, że Stowarzyszenie inicjuje wiele postępowań sądowoadministracyjnych, w których wielokrotnie zwraca się o przyznanie prawa pomocy, nie podjęto nawet próby wykazania, że wnioskodawca nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić trzeba, że przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest udowodnieniem (wykazaniem) przez wnioskodawcę, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (postanowienie NSA z 08 października 2012 r. sygn. II FZ 877/12, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie ulega wątpliwości, że udzielone przez Stowarzyszenie w niniejszej sprawie informacje nie dowodzą, że nie ma ono żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie należy zwrócić uwagę, że nawet jeśli Stowarzyszenie jest organizacją non profit, nie podlega ono z tego powodu zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2010 r., II OZ 664/10, z dnia 4 marca 2010 r., II OZ 183/10 oraz z dnia 17 czerwca 2011 r., I OZ 428/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nic nie stoi zatem na przeszkodzie, aby przy uwzględnieniu treści regulaminu, wysokość składek zapewniała możliwość pozyskania środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym. Tym bardziej, że wysokość wpisów sądowych jest relatywnie niewielka (100 zł). Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy trafnie w zaskarżonym postanowieniu odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tego też powodu Sąd orzekł o utrzymaniu tego postanowienia w mocy na podstawie art. 260 § 1 ppsa. Postanowienie wydano na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 260 § 3 ppsa.