IV SA/Po 382/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.S. i M.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w Poznaniu z dnia [...] czerwca 2005r. nr [...] z dnia [...] września 2005r. nr [...] w przedmiocie obowiązkowego ubezpieczenia społecznego postanawia odmówić prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w dniu 25 maja 2010r. wydał postanowienie, w którym odrzucił skargę wniesioną przez M.S. i M.S. na decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w P. w przedmiocie obowiązkowego ubezpieczenia społecznego. W terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. We wniosku skarżący podali, iż nie mają żadnego stałego dochodu, posiadają jednak dom o pow. [...] m2, oszczędności w kwocie [...] zł. i 11 letni samochód Volvo v-40. Sąd celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawców, pismami z dnia 8 lipca 2010r. (odebranymi w dniu 27 lipca 2010r. – k.43 – 44 akt) wezwał wnioskodawców do przedłożenia kopii zeznań podatkowych za lata 2008 – 2009, wyciągów z posiadanych kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do skarżących za okres ostatnich 6 miesięcy, określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący w piśmie z dnia 27 lipca 2010r. zgłosili zastrzeżenia do przebiegu postępowania sądwoadministracyjnego, nie udzielając jednak odpowiedzi na wątpliwości związane z jego sytuacją finansową. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 pps. - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż zasadnym było wezwanie skarżących mające na celu ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. Skarżący nie wskazując żadnego dochodu ujawnili bowiem oszczędności w kwocie [...] zł., dom o pow. [...]m2 i 11 letni samochód Volvo v-40. Trudno przypuszczać aby osoby bez żadnego dochodu mogły zgromadzić taki majątek i oszczędności. Skarżący pomimo wezwania nie przedłożyli jednak informacji mających na celu zweryfikowanie powyższych informacji i ustalenie ich rzeczywistej sytuacji finansowej. W związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji. ja