IV SA/Po 393/11

Dnia 20 września 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 20 września 2011 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. i M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. i E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. E. S. i M. S. (dalej – skarżący) złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosków skarżący podali, że są schorowanymi ludźmi, których inwestycją życia była budowa wiatraka prądotwórczego. Rodzina skarżących spłaca kredyty zaciągnięte na przedmiotową inwestycję. Skarżąca pobiera rentę chorobową z ZUS, zaś skarżący jest osobą bezrobotną. Gospodarstwo domowe skarżący prowadzą z córką oraz dwiema wnuczkami. Opisując swą sytuację materialną skarżący wskazali, że posiadają wspólny (z racji wspólności małżeńskiej) majątek, w skład którego wchodzi wiatrak przydomowy będący przedmiotem postępowania, o wartości ok. [...],- zł, na które skarżący zaciągnęli wskazane wyżej umowy kredytu. Źródłem utrzymania skarżących jest renta skarżącej w wysokości [...] zł oraz dochód z działalności córki skarżących B.R. w wysokości średniej rocznej [...] zł. Skarżąca jest trwale niezdolna do pracy, zaś skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Własnością wspólną skarżących jest nieruchomość budynkowa (dom o pow. [...] m2) oraz działki znajdujące się pod domem – nr [...], [...], [...], [...]oraz [...]w miejscowości N., ul. [...]. Zarządzeniem z dnia [...] sieprnia 2011 r. Sad wezwał skarżących, celem doprecyzowania sytuacji finansowej skarżących, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: a. podanie i wykazanie (za pomocą kserokopii dokumentów) w jakiej wysokości skarżący ponoszą koszty miesięcznego utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, ubezpieczenia, itp.) oraz z jakich środków koszty te ponoszą, b. złożenie odpisów z kont bankowych, lokat bankowych i rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące należących do skarżących oraz pozostającej ze skarżącymi we wspólnym gospodarstwie domowym B.R., c. podanie - w jakiej wysokości pozostająca ze skarżącymi we wspólnym gospodarstwie domowym B. R. – partycypuje w kosztach miesięcznego utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego z rozbiciem na poszczególne wydatki (czynsz, ogrzewanie, woda, gaz, energia elektryczna, koszty leczenia i zakupu lekarstw, wyżywienie, telefon stacjonarny i telefon komórkowy, abonament RTV, środki czystości, raty kredytów) i z jakich środków koszty te ponosi, d. podanie czy pozostająca ze skarżącymi we wspólnym gospodarstwie domowym B. R. otrzymuje jakieś dodatkowe dochody (np. alimenty, z pracy dorywczej, sezonowej), e. podanie czy wnioskodawcy, bądź pozostające ze skarżącymi we wspólnym gospodarstwie domowym B. R., A. R. i J. R. korzystają z pomocy opieki społecznej, jeżeli tak to w jakiej formie (odpisy decyzji), f. przesłanie kopii umowy kredytowej dot. wiatraka prądotwórczego wraz z harmonogramem spłat. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wyjaśnili, że ogrzewanie od października, do połowy maja wynosi średnio [...] zł., koszty gazu w butli [...] zł. koszty wyżywienia [...] zł., telefon stacjonarny [...] zł./miesiąc, telefon komórkowy [...] zł. środki czystości, koszty leczenia i zakupu leków [...] zł., koszty ogrzewania w całości pokrywa prawie w całości córka. Dodatkowo córka prowadząc wspólne gospodarstwo domowe ze skarżącymi partycypuje w kosztach kredytu na zakup urządzenia, co do którego SKO stwierdziło nieważność decyzji o warunkach zabudowy. Dodatkowo skarżący stwierdzili, że córka nie uzyskuje żadnych dodatkowych dochodów – jedyna pomoc jaką uzyskują B. R., A. R. i J. R. stanowią świadczenia rodzinne zgodnie z załączona decyzją. Skarżący przesłali odpisy kont bankowych, kopie umowy kredytowej wraz z harmonogramem spłat. W piśmie wskazano również, że M. S. otrzymuje od niedawna świadczenie z ZUS w wysokości [...] zł. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2011 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W ustawowo przewidzianym terminie skarżący złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie pełnomocnik skarżących podniósł, iż strona skarżąca wyczerpująco wykazała swój stan majątkowy i nie zgadza się z twierdzeniem Referendarza, jakoby skarżący poprzestali jedynie na ogólnych stwierdzeniach trudnej sytuacji finansowej, w jakiej się znajdują. Zdaniem pełnomocnika skarżący przedstawili wszystkie żądane dokumenty, których Sąd domagał się w wezwaniu. Tak szczegółowo – zdaniem pełnomocnika – wskazanych danych nie można uznać, za ogólnikowe przedstawienie sytuacji finansowej. W konsekwencji pełnomocnik nie zgadza się z twierdzeniem, jakoby jego mocodawcy niewystarczająco wyjaśnili swoją sytuację majątkową, poprzez nieprzekazanie wszelkich informacji dotyczących sytuacji materialnej finansowej córki. Wskutek wniesienia sprzeciwu orzeczenie Referendarza to utraciło moc. Mając zatem na względzie treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej ppsa, sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje: Sąd stwierdza, iż dognie z art. 246 § 1 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02.153.1270 ze zm., dalej - ppsa) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 ppsa). A zatem prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sadowych przyznaje się, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie można zapominać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", iż w jej przypadku partycypowanie w kosztach procesu wiązałoby się z ryzykiem wystąpienia negatywnych konsekwencji, o których mowa w tym przepisie - uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006 r., sygn. akt II FZ 240/06, niepubl.). Z uwagi na to, że w/w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt. II FZ 574/06, niepubl.). Argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżących i ich rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro bowiem podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających Sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawców, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.). W toku rozpoznawania wniosku o przyznane prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Z tego względu, gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - (art. 255 ppsa). W niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej. Należy stwierdzić, iż zwłaszcza sytuacja finansowa córki skarżący nie została wyjaśniona. Wnioski płynące z oświadczeń wnioskodawców wskazują, iż ich córka oprócz kosztów własnego utrzymania, prowadząc wspólne z wnioskodawcami gospodarstwo domowe, w całości pokrywa koszty należących do skarżących telefonów (.[...]), środków czystości, ubezpieczenia skarżących, koszty leczenia i zakupu leków (ok. [...] zł.), zakupu żywności dla skarżących ([...] zł.). Dodatkowo partycypuje w znacznej części w kosztach ogrzewania domu (ok. [...] zł. za sezon grzewczy) i opłaca za skarżących koszty związane z umową kredytu, której nie jest stroną. Sąd stwierdza, iż konfrontacja wysokości deklarowanego dochodu córki wynoszącego średniorocznie [...] zł oraz wysokości pomocy udzielanej skarżącym przez ich córkę (prowadzącą wspólne ze skarżącymi gospodarstwo domowe), prowadzi do wniosku, iż oświadczenia co do wysokości rzeczywistego dochodu córki B.R., uzyskiwanego przez nią z prowadzonej działalności gospodarczej, są niewiarygodne. Wysokość tej pomocy znacznie przekracza wysokość uzyskiwanego przez nią dochodu. W konsekwencji całkowicie uprawnionym w opisanych okolicznościach jest uznanie, że wnioskodawcy nie ujawnili wszystkich danych dotyczących sytuacji materialnej i finansowej córki, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jej sytuacja podobnie jak sytuacja samych skarżących jest zła i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych osób wspólnie zamieszkujących. Zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy skarżących stać na poniesienie kosztów sądowych i czy są w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Sąd zwraca również ubocznie uwagę, iż zarzut pełnomocnika skarżących przeciwko orzeczeniu Referendarza, a dotyczący "braku w treści postanowienia referendarza sądowego pouczenia dotyczącego możliwości zaskarżenia przedmiotowego postanowienia" jest całkowicie chybiony. A to z tego względu, iż odpis postanowienia został doręczony ustanowionemu przez skarżących profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżących. Zgodnie zaś z art. 6 ppsa Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W konsekwencji zatem występowania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika pouczenie o przysługujących środkach zaskarżenia nie było wymagane. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ppsa orzekł jak w sentencji postanowienia.