IV SA/Po 393/11

Dnia 16 października 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak po rozpoznaniu w dniu 16 października 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. i M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. S. i E. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o warunkach zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. E. S. i M. S. (dalej – odpowiednio: skarżący/wnioskodawca, skarżąca/wnioskodawczyni i skarżący/wnioskodawcy) złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosków skarżący podali, że wnioskodawczyni utrzymuje się z renty chorobowej z ZUS w wysokości [...] zł miesięcznie, wnioskodawca jest trwale niezdolny do pracy do dnia [...] maja 2015 r. i nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny, nie podejmuje też żadnych prac sezonowych, ani dorywczych, odmówiono mu również przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy. Wnioskodawca w marcu 2011 r. przeszedł silne zapalenie trzustki, w czerwcu 2011 r. przeszedł operację chirurgiczną trzustki, we wrześniu 2011 r. wymianę protez udrażniających drogi żółciowe, zdiagnozowano następnie u niego złośliwy nowotwór żołądka i w październiku 2011 r. przeszedł również operację żołądka. Wnioskodawca leczy się nadal i miesięcznie na leki potrzebuje ok. [...] zł. Miesięczne koszty utrzymania się obojga skarżących wynoszą ok. [...] zł. Opisując swą sytuację materialną skarżący wskazali, że posiadają wspólny (z racji wspólności małżeńskiej) majątek, w skład którego wchodzi wiatrak przydomowy będący przedmiotem postępowania. Źródłem utrzymania skarżących jest renta skarżącej w wysokości ok. [...] zł. Skarżącego finansowo wspiera córka. Własnością wspólną skarżących jest nieruchomość budynkowa (dom o pow. [...] m2) oraz działki nr [...], [...] oraz [...] w miejscowości [...], ul. [...]. Zarządzeniem z dnia [...] września 2012 r. Referendarz sądowy wezwał skarżących, celem doprecyzowania sytuacji finansowej skarżących, do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (k. [...] akt sądowych). W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożyli potwierdzenie odbioru świadczenia z ZUS przez skarżącą; decyzję podatkową z dnia [...] lutego 2012 r.; kserokopię rachunków za energię elektryczną; harmonogram spłat kredytu; wyciąg z rachunku bankowego skarżących; wyciąg z rachunków informatycznych B. R.. Postanowieniem z dnia [...] września 2012 r. r. Referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W ustawowo przewidzianym terminie skarżący złożyli sprzeciw od powyższego postanowienia. W sprzeciwie zarzucili bezpodstawne przyjęcie, iż skarżący we wniosku o przyznanie prawa pomocy przedstawili jedynie ogólne twierdzenie o trudnej sytuacji finansowej; bezpodstawne przyjęcie, że skarżący nie wyjaśnili w pełni swojej sytuacji finansowej poprzez nieujawnieni wszystkich danych dotyczących sytuacji materialnej i finansowej córki B. R.; bezpodstawne uznanie za niewiarygodne oświadczenia dotyczącego rzeczywistego dochodu córki B. R., uzyskiwanego z działalności gospodarczej; bezpodstawną interpretację wątpliwości na niekorzyść skarżących. Pełnomocnik skarżących, na poparcie wymienionych zarzutów, podniósł iż skarżący przedłożyli na wezwanie Sądu szereg dokumentów, a zatem wskazali wszystkie dane dotyczące ich sytuacji materialnej i to w sposób szczegółowy. Pełnomocnik skarżących podniósł również, iż referendarz nie miał podstaw do odmówienia wiarygodności dokumentacji przedstawionej przez skarżących, jak również uznać, że o dobrej sytuacji materialnej skarżących świadczy samo posiadanie dużego domu. Wskutek wniesienia sprzeciwu orzeczenie referendarza to utraciło moc. Mając zatem na względzie treść art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm.), sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył co następuje: Sąd stwierdza, iż zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270 ze zm., dalej - p.p.s.a) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, zaś prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a.). A zatem prawo pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sadowych przyznaje się, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie można zapominać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Ponadto należy podkreślić, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest także formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu wniosek o przyznanie prawa pomocy nie zasługuje na uwzględnienie. Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, "gdy osoba ta wykaże", iż w jej przypadku partycypowanie w kosztach procesu wiązałoby się z ryzykiem wystąpienia negatywnych konsekwencji, o których mowa w tym przepisie - uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (por. post. NSA z dnia 21 kwietnia 2006 r., sygn. akt II FZ 240/06, niepubl.). Z uwagi na to, że w/w przepis formułuje nieostre kryteria ocenne, szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt. II FZ 574/06, niepubl.). Argumentacja służąca uprawdopodobnieniu, że poniesienie pełnych kosztów postępowania nie byłoby możliwe bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżących i ich rodziny, musi być dokładna i wyczerpująca. Skoro bowiem podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających Sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są zawsze okoliczności wskazane przez wnioskodawców, to powinna być to informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.). W toku rozpoznawania wniosku o przyznane prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Z tego względu, gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego - (art. 255 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie skarżący nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej. Ponownie należy stwierdzić, iż zwłaszcza sytuacja finansowa córki skarżący nie została wyjaśniona. Wnioski płynące z oświadczeń wnioskodawców wskazują, iż ich córka "w zasadniczej mierze" pomaga skarżącym we współfinansowaniu kredytu zaciągniętego na poczynienie inwestycji objętej postępowaniem (elektrownia wiatrowa). Należy wskazać, iż uprzednio skarżący (wcześniejszy wniosek o przyznanie prawa pomocy) wskazywali na odmienny sposób partycypowania córki w wydatkach skarżących. Sąd nie neguje co do zasady możliwości zmiany w tym zakresie, jednak nadal stoi na stanowisku, że dochody, ustalone według oświadczenia i dokumentów przedstawionych przez skarżących, nie korespondują z wydatkami B. [...], ponieważ je przewyższają. Skarżąca jednocześnie pomaga rodzicom, wychowuje dwie córki i utrzymuje się z niskodochodowej (według przedstawionych dokumentów i oświadczeń znajdujących się w aktach sprawy) działalności gospodarczej. Skarżący nieścisłości tych nie wyjaśnili. Za niewystarczające należy uznać określenia "w zasadniczej mierze". Sąd stwierdza, iż konfrontacja wysokości deklarowanego dochodu córki skarżących oraz wysokości pomocy udzielanej skarżącym przez ich córkę (prowadzącą wspólne ze skarżącymi gospodarstwo domowe), prowadzi do wniosku, iż oświadczenia co do wysokości rzeczywistego dochodu córki B. R., uzyskiwanego przez nią z prowadzonej działalności gospodarczej, są niewiarygodne. Taki jednoznaczny wniosek nasuwa się po konfrontacji oświadczenia w przedmiocie wysokości dochodów B. R. (k. [...] akt sądowych), oświadczenia o pomaganiu przez nią skarżącym w spłacie kredytu zaciągniętego na realizację inwestycji będącej przedmiotem niniejszego postępowania (raty oscylują wokół kwoty [...] zł), wyciągów z rachunków bankowych załączonych do akt. Sąd zauważa również, że B. R. nie jest stroną umowy kredytowej dotyczącej Inwestycji będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Są zaś nimi m.in. A. S. oraz T. S.. O ile A. S. posiada miejsce zamieszkania odmienne aniżeli skarżący, o tyle T. S. – według treści oświadczeń w umowie kredytu (k. [...] akt sądowych) zamieszkuje pod tym samym adresem. Skarżący nie wskazali, w jakim stopniu partycypuje w spłacie kredytu ani w opłatach za lokal, w którym – według oświadczenia zawartego w umowie – zamieszkuje. Należy dodać, że córka skarżących opłaca również polisę na życie w [...] S.A., a także posiada kartę kredytową (k. [...] akt sądowych). Sąd zauważył również, że w między czasie, pomiędzy kolejnymi wnioskami o zwolnienie od kosztów sądowych, zmienił się stan posiadania – własności skarżących. W pierwszym wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazali bowiem, iż są właścicielami działek: [...], [...], [...], [...] oraz [...], podczas gdy, na dzień składania wniosku podlegającego obecnie rozpoznaniu, wykazali własność jedynie dz.: [...], [...] i [...] w miejscowości [...], ul. [...]. Nie zostało wyjaśnione i nie wynika z akt sprawy, dlaczego nie są już właścicielami dwóch spośród wskazanych działek. Reasumując, pomimo szczegółowego wezwania skarżących (po raz kolejny) przez Sąd do wykazania stanu majątkowego, skarżący nie dochowali należytej staranności w wykazaniu ustawowych przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. W konsekwencji całkowicie uprawnionym w opisanych okolicznościach jest uznanie, że wnioskodawcy nie ujawnili wszystkich danych dotyczących sytuacji materialnej i finansowej swojej i córki, przedstawiając tylko takie informacje, które mają świadczyć o tym, że jej sytuacja podobnie jak sytuacja samych skarżących jest zła i uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy jest możliwe wyłącznie w przypadku wyczerpującego i wiarygodnego przedstawienia informacji w zakresie wysokości dochodów i wydatków ponoszonych na konieczne utrzymanie, a także pełnej informacji o stanie rodzinnym i możliwościach płatniczych osób wspólnie zamieszkujących. Zestawienie tych wielkości umożliwia stwierdzenie, czy skarżących stać na poniesienie kosztów sądowych i czy są w stanie zrezygnować z pewnych wydatków w celu uiszczenia opłaty sądowej. Sąd zwraca również ubocznie uwagę, iż zarzut pełnomocnika skarżących przeciwko orzeczeniu Referendarza, a dotyczący "braku w treści postanowienia referendarza sądowego pouczenia dotyczącego możliwości zaskarżenia przedmiotowego postanowienia" jest całkowicie chybiony. A to z tego względu, iż odpis postanowienia został doręczony ustanowionemu przez skarżących profesjonalnemu pełnomocnikowi skarżących. Zgodnie zaś z art. 6 p.p.s.a. Sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. W konsekwencji zatem występowania w sprawie profesjonalnego pełnomocnika pouczenie o przysługujących środkach zaskarżenia nie było wymagane. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. ja