IV SA/Po 398/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski /spr/ Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz Protokolant ref. staż. Agata Pawlicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 września 2015 r. sprawy ze skargi I. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2015 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję Dnia [...] lutego 2015 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęły wnioski I. W. (dalej jako wnioskodawca, skarżący) o przyznanie pomocy, w tym wniosek o przyznanie zasiłku celowego na zakup opału, opłacenie rachunku za energię elektryczną, opłaty za odpady komunalne, oraz podatku od nieruchomości. Decyzją z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] Burmistrz [...], wskazując na art. 104, art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej jako kpa), art. 2, art.7-8, art. 17, art. 39, art. 101-102, art. 106-107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163, dalej jako u.p.s.), odmówił przyznania wnioskodawcy zasiłku celowego na opłacenie podatku od nieruchomości oraz na opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi ([...]). Uzasadniając napisał, że wnioskodawca mieszka i wspólnie gospodaruje z małżonką, G. W. Wnioskodawca jest osobą nieaktywną zawodowo, przez okres 23 lat prowadził działalność gospodarczą w branży budowlanej, która została zawieszona w dniu [...] grudnia 2014 r. z powodu pogarszającego się stanu zdrowia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. ZUS odmówił wnioskodawcy prawa do pobierania świadczenia rehabilitacyjnego; Wnioskodawca odwołał się od tej decyzji do Sądu. Małżonka również zajmuje bierną pozycję na rynku pracy. Nie osiąga żadnych dochodów i na prośbę pracownika socjalnego zobowiązała się zarejestrować się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Burmistrz opisał cele przyznawania pomocy społecznej (art. 2-3 u.p.s.), warunki przyznania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w tym wysokość kryterium dochodowego (art. 8 u.p.s.) oraz powody przyznawania pomocy społecznej osobom i rodzinom (art. 7 u.p.s.). Burmistrz wskazał, że jedną z form pomocy społecznej jest świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego (art. 36 pkt 1 lit. "c" u.p.s.). Zgodnie z art. 39 ust. 1-2 u.p.s., zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Burmistrz napisał, że nie znalazł przesłanek do przyznania zasiłku celowego na wszystkie potrzeby określone we wniosku. Odmówiono przyznania zasiłku celowego na opłacenie podatku od nieruchomości oraz na opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, gdyż zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej, ale nie każdej potrzeby. Poniesienie ww. opłat nie mieści się w katalogu "potrzeb bytowych" wymagających zaspokojenia ze świadczeń pomocy społecznej, co akcentowane jest w orzeczeniach sądowych (np. wyrok WSA w Warszawie z 3 października 2005 r., I SA/Wa 1916/04, LEX nr 188731). Burmistrz zaznaczył, że mając na względzie trudną sytuację ekonomiczną i zdrowotną rodziny odrębnymi decyzjami przyznano: - prawo do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na okres 90 dni tj. od 3.02.2015r. do 3.05.2015r. (decyzja z dnia [...] lutego 2015 r.), - zasiłek okresowy na miesiąc luty 2015 r. w wysokości 456 zł (decyzja z dnia [...] lutego 2015 r.), - zasiłek celowy na opłacenie kosztów poboru energii elektrycznej w wysokości 279,86 zł oraz na zakup opału w wysokości 300 zł (decyzja z dnia [...] lutego 2015 r.). Burmistrz wskazał, że art. 4 u.p.s. nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, zaś w art. 2 ust. 1 u.p.s. wskazano na konieczność wykorzystania własnych zasobów, możliwości i uprawnień. Dlatego jest wskazane, aby wnioskodawca, na podstawie zgromadzonej dotychczas dokumentacji medycznej dotyczącej swojego stanu zdrowia, ustalił stopień niepełnosprawności za pośrednictwem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, a małżonka przedłożyła pracownikowi socjalnemu dokumenty potwierdzające rejestrację w Powiatowym Urzędzie Pracy, oraz decyzję o nabyciu statusu osoby bezrobotnej (zgodnie z wyznaczonym terminem obowiązkowej wizyty rejestracyjnej w PUP). W odwołaniu od opisanej decyzji wnioskodawca napisał, że znajduje się w trudnej sytuacji, spowodowanej długotrwałą chorobą. Choruje od czerwca 2014 r. Decyzją ZUS pozostaje bez prawa do zasiłku chorobowego; nadto ZUS odmówił prawa do świadczenia rehabilitacyjnego, uzasadniając decyzję brakiem prawa do zasiłku chorobowego. Żona nie pracuje i nie uzyskuje żadnych dochodów. Żona zajmuje się gospodarstwem domowym i opiekuje się dziećmi obu córek. Podjęcie pracy przez żonę będzie skutkować tym, że córka samotnie wychowująca dziecko będzie musiała zrezygnować z pracy i przejąć obowiązki sprawowania opieki na dzieckiem. W konsekwencji stanie się podopieczną OPS. Podjęcie pracy przez żonę może się przyczynić do zachwiania równowagi i prawidłowego funkcjonowania rodziny drugiej córki; żona pomaga drugiej córce w wielu czynnościach i opiece nad czwórką dzieci. Odwołujący się ocenił, że pomoc świadczona przez żonę na rzecz obu córek jest zasadna i podyktowana zdrowym rozsądkiem. Podkreślił, że żona zarejestrowała się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Zaznaczył, że nie wnioskował o pokrycie zakupów odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, lecz o wydatki niezbędne. Brak wpłat będzie skutkował egzekucją, co kłóci się z założeniami u.p.s. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając decyzję SKO wskazało, że przyznanie zasiłku celowego na opłacenie podatku od nieruchomości oraz na opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi, nie należy do niezbędnych potrzeb bytowych, na których zaspokojenie przyznawane są zasiłki celowe zgodnie z art. 39 w związku z art. 3 u.p.s. Przedmiotowe świadczenie przyznawane jest zawsze na określony cel bytowy. Sformułowanie "zasiłek celowy może być przyznany" oznacza, że decyzja w przedmiotowej sprawie jest wydawana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Orzekając w przedmiocie przyznania tego świadczenia, organ ma obowiązek wziąć pod uwagę wskazania ustawodawcy, co do zasad udzielania pomocy osobom potrzebującym, pamiętając nie tylko o tym, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.), ale i o tym, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.). SKO podkreśliło, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości odpowiadającej jej oczekiwaniu. SKO podkreśliło nadto, że wnioskodawcy tylko w miesiącu lutym została udzielona pomoc finansowa ze środków pomocy społecznej w łącznej wysokości 1.035,86 zł na zaspokojenie potrzeb bytowych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu I. W. zarzucił, że organy obu instancji nie dokonały analizy jego trudnej sytuacji, w oparciu o art.2 ust. 1 u.p.s. Skarżący podkreślił, że przez okres ośmiu miesięcy korzystał z własnych zasobów i możliwości. Zawieszenie działalności gospodarczej nastąpiło z uwagi na brak środków na opłacenie ubezpieczenia zdrowotnego, a pogarszający się stan zdrowia nie był bezpośrednią przyczyną zawieszenia działalności, lecz przyczynił się do zaprzestania jej wykonywania. Skarżący ocenił, że wykonał wszystko zgodnie z wytycznymi OPS, wykorzystał wszystkie możliwości, aby uzdrowić swoją trudną sytuację. Poniesienie opłat za odpady komunalne i podatek od nieruchomości przekracza możliwości skarżącego. Odmowa przyznania świadczenia nie służy przezwyciężaniu trudnej sytuacji, pogłębia skalę problemu i kłóci się z założeniami art. 2 ust. 1 u.p.s. Powoływanie się na orzeczenia sądów jest usuwaniem w cień istniejących przepisów, na których to przepisach powinny być wydawane orzeczenia, w każdej sprawie indywidualnie. Skarżący ocenił, że powoływanie się na orzeczenia sądów, stało się szablonem wydawanych decyzji, niezależnie od przesłanek, a taka interpretacja art. 39 o pomocy społecznej jest wynikiem braku umiejętności czytania przepisów. Realizacja wniosku nie wykracza poza normalny zakres możliwości organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, zaskarżona decyzja została bowiem wydana z naruszeniem prawa. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.; dalej w skrócie: "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Przedmiotem kontroli Sądu w tak zakreślonych granicach kognicji jest w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym decyzja organu II instancji utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą skarżącemu zasiłku celowego na opłacenie podatku od nieruchomości oraz na opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi ([...]). Zgodnie z brzmieniem art. 129 § 2 kpa odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Decyzja organu I instancji doręczona została skarżącemu dnia 2 marca 2015 r., co potwierdził on własnoręcznym podpisem. Ostatnim dniem czternastodniowego terminu był zatem 16 marca 2015 r. Nie był to dzień ustawowo wolny od pracy. Odwołanie skarżącego opatrzone zostało taką datą, ale wpłynęło do organu dniu następnym. Brak jest podstaw do przyjęcia, że przed dniem 17 marca 2015 r. zostało ono nadane w polskiej placówce pocztowej (art. 57 § 5 pkt 2 kpa), zawiera bowiem odręczna adnotację: "złożono osobiście w siedzibie OPS [...]". Uwadze organu II instancji umknęło zatem uchybienie terminu do złożenia odwołania od decyzji organu I instancji. W takiej sytuacji jego rzeczą było wydanie postanowienia stwierdzającego tę okoliczność, nie zaś merytoryczna ocena decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Uzasadnia to twierdzenie, że naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że organ II instancji naruszył przepisy postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 145 § 1 pkt c) ppsa orzekł jak w sentencji wyroku.