IV SA/Po 4/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Józef Maleszewski po rozpoznaniu w dniu [...] lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] na postanowienie referendarza sądowego z dnia [...] stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 4/17 o (1.) umorzeniu postępowania z wniosku o zwolnienie od wpisu od zażalenia na postanowienie WSA w Poznaniu z 31 października 2017 r. w przedmiocie odrzucenia skargi, (2.) odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] października 2016 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Stowarzyszenie "[...]" wniosło skargę na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego, opisane w rubrum. Stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Rozpoznawszy sprzeciw Stowarzyszenia, WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 30 maja 2017 r. zmienił zaskarżone postanowienie referendarza sądowego i odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego (zażalenie na w/w postanowienie z dnia 30 maja 2017 r. zostało odrzucone postanowieniem tut. Sądu z dnia 8 sierpnia 2017 r. utrzymanym w mocy postanowieniem NSA z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II OZ 1416/17). Zarządzeniem z 31 maja 2017 r. Przewodniczącego IV Wydziału WSA w Poznaniu wezwano Stowarzyszenie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 19 września 2017 r. sygn. akt II OZ 1072/17 oddalił zażalenie Stowarzyszenia na ww. zarządzenie z 31 maja 2017 r. w przedmiocie wpisu sądowego. Mając na uwadze zgłoszony w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2017 r. wniosek o ustanowienie pełnomocnika, Stowarzyszeniu przesłano również formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W powyższym stanie sprawy skarżące Stowarzyszenie nie uiściło wymaganego wpisu sądowego lecz złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (bez podania jego zakresu) i ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 25 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Rozpoznając sprzeciw Stowarzyszenia, WSA w Poznaniu postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2017 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie (zażalenie na to postanowienie zostało odrzucone postanowieniem Sądu z dnia 3 października 2017 r.). Zarządzeniem z 22 września 2017 r. Stowarzyszenie zostało wezwane do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 31 maja 2017 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu. W takim stanie faktycznym WSA w Poznaniu postanowieniem z 31 października 2017 r. w pkt 1 odrzucił zażalenie Stowarzyszenia na zarządzenie z dnia 22 września 2017 r. wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 31 maja 2017r. wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego oraz, a w pkt 2, odrzucił skargę Stowarzyszenia, wskazując w uzasadnieniu postanowienia, iż powodem jej odrzucenia było nieuiszczenie wpisu sądowego. Stowarzyszenie wniosło zażalenie kwestionując w całości postanowienie Sądu z dnia 31 października 2017 r. Skarżące Stowarzyszenie złożyło również wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (bez podania jego zakresu) i ustanowienia radcy prawnego. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy stowarzyszenie wskazało, iż nie ma żadnych środków finansowych, majątku oraz nie ma konta bankowego, a swą działalność opiera na dobrowolnych składkach członkowskich. Przedstawicielka stowarzyszenia za pełnioną funkcję nie pobiera również żadnego wynagrodzenia. W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazano również, że stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie czerpie żadnych dotacji od Skarbu Państwa, instytucji samorządowych ani Unii Europejskiej. Postanowieniem z 16 stycznia 2018 r. sygn. akt IV SA/Po 4/17 referendarz sądowy (1.) umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od wpisu od zażalenia na postanowienie WSA w Poznaniu z 31 października 2017 r. w przedmiocie odrzucenia skargi, (2.) odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Uzasadniając napisał, że Stowarzyszenie złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych bez podania jego zakresu. Uznał, uwzględniając stan faktyczny sprawy, iż zakresem wniosku w części dotyczącej częściowego zwolnienia od kosztów sądowych objęte jest zwolnienie od wpisu sądowego od zażalenia na postanowienie Sądu z dnia 31 października 2017 r. w przedmiocie odrzucenia skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu sądowego. Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy wskazał, że zgodnie z brzmieniem art. 220 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm. – dalej P.p.s.a.) zażalenie wniesione na postanowienie sądu o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu i postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy, wolne jest od wpisu. W związku z tym umorzył postępowanie dotyczące wpisu od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 7 listopada 2017r., na podstawie art. 249a P.p.s.a., jak w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia. Oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy pozostałej części referendarz sądowy wskazał, że w myśl art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej można przyznać prawo pomocy w całości, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zgodnie zaś z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej można przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, gdy wykażą, że nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Dalej wskazał, że sprawa z poprzedniego wniosku Stowarzyszenia o przyznanie prawa pomocy, w niniejszym postępowaniu została już rozstrzygnięta ostatecznymi postanowieniami Sądu o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpis sądowego (vide postanowienie z dnia 30 maja 2017 r.) i o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych (bez podania jego zakresu) i ustanowienia radcy prawnego (vide postanowienie referendarza sądowego z dnia 25 lipca 2017 r.). Referendarz zaznaczył, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w dotychczas przeprowadzonych postępowaniach wpadkowych było stwierdzenie, że okoliczności podniesione przez Stowarzyszenie nie pozwalały na uznanie, że podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Za niewystarczające uznano bowiem twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Pomimo tej treści rozstrzygnięć Stowarzyszenie złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy. Referendarz sądowy ocenił, że działania Stowarzyszenia nadal nie pozwalają na kompleksową ocenę jego sytuacji majątkowej. Przywołał wcześniej cytowaną w sprawie argumentację orzecznictwa i doktryny, że jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Sam fakt dobrowolności uiszczania składek członkowskich nie uzasadnia bowiem przyznania stowarzyszeniu prawa pomocy. W sytuacji rezygnacji przez członków stowarzyszenia z obowiązku uiszczana składek członkowskich i przyjęcia dobrowolności składek, przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których te cele będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie. Postanowienie doręczono w dniu 6 lutego 2018 r. (k. 243). W zakreślonym terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości, sprostowanie i uzupełnienie części orzekającej, zwolnienie z kosztów sądowych w części (ponownie bez dookreślenia), ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu. Uzasadniając podkreśliło, że zaskarżone postanowienie zawiera błąd formalno-prawny, polegający na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji polegającej na budowie turbin wiatrowych. Zdaniem wnoszącego sprzeciw ww. sprostowanie i uzupełnienie jest niezbędne, bowiem ten sam inwestor prowadzi podobną inwestycję na zarówno na terenie [...] jak i na terenie Gminy [...]., gdzie wydane zostały nieprawomocne decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia, zaś Starosta wydał inne decyzje o pozwoleniu na budowę turbin wiatrowych, które zostały zaskarżone przez Stowarzyszenie i są przedmiotem postępowań sądowoadministracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sprzeciw wnioskodawcy nie zasługiwał na uwzględnienie. Sąd podziela ustalenia referendarza sądowego. Słusznie referendarz sądowy wskazał na art. 220 §4 P.p.s.a. i słusznie umorzył postępowanie z wniosku o zwolnienie od wpisu od zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu, skoro z woli ustawodawcy takie zażalenie jest wolne od wpisu. Sąd podziela także stanowisko referendarza sądowego dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy w części obejmującej ustanowienie radcy prawnego. Przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy w dotychczas przeprowadzonych postępowaniach wpadkowych było stwierdzenie, iż okoliczności podniesione przez skarżące Stowarzyszenie nie pozwalały na uznanie, że podjęło działania mające na celu zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego i opłacenie pełnomocnika z wyboru. Za niewystarczające uznano bowiem twierdzenie, iż Stowarzyszenie nie posiada żadnego majątku i dochodu a jego działalność opiera się na społecznej działalności członków i dobrowolnych składkach członkowskich. Pomimo tej treści rozstrzygnięć Stowarzyszenie złożyło kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, ale uzasadnienie wniosku nadal nie różni się od wcześniejszych argumentów Stowarzyszenia. Słusznie zatem referendarz sądowy stwierdził, że działania Stowarzyszenia nadal nie pozwalają na kompleksową ocenę jego sytuacji majątkowej. Należy stwierdzić, że Stowarzyszenie w kolejnym wniosku o prawo pomocy ponownie powołuje ogólnikową i nieudokumentowaną argumentację o braku m.in. zdolności do ponoszenia kosztów związanych z prowadzoną sprawą sądowoadministracyjną. Powyższe wynika z przyjętej przez wnioskujące Stowarzyszenie argumentacji o dobrowolności składek członkowskich i wynikającej z tego braku możliwości faktycznego opłacenia kosztów sądowych i pełnomocnika z wyboru. Stowarzyszenie podobnie jak poprzednio nie wykazało jednak przy tym, aby podjęło wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków związanych ze swym udziałem w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej. Na marginesie Sąd wskazuje, że argumenty podniesione przez Stowarzyszenie w sprzeciwie, dotyczące błędu formalnoprawnego zaskarżonego postanowienia, polegającego na braku określenia, że postępowanie dotyczy inwestycji budowy turbin wiatrowych, są bezzasadne i nie mają żadnego wpływu na rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz 260 § 1 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.