IV SA/Po 40/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Ewa Makosz – Frymus (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Izabela Bąk - Marciniak Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 czerwca 2010 r. sprawy ze skarg M.W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia [...] października 2009 r. nr [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargi Decyzją z dnia z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Burmistrz J. odmówił M.W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów wyposażenia dzieci do szkoły. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Burmistrz J. odmówił M.W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów leczenia. Decyzją z dnia [...] września 2009 r. nr [...] Burmistrz J. odmówił M.W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu opału. Przyczyną odmowy przyznania powyższych świadczeń był brak współpracy M.W. z Ośrodkiem Pomocy Społecznej oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Odwołanie od powyższych decyzji wniósł M.W. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] września 2009 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] września 2009 r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kaliszu utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] września 2009 r. nr [...]. W uzasadnieniu powyższych decyzji organ odwoławczy wskazał, iż zgodnie z art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 115, poz. 728 z późn. zm.), osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnych sytuacji życiowych. Organ podniósł, iż stosownie do art. 106 ust. 4 cytowanej ustawy decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Zgodnie natomiast do art. 107 ust. 1 ups i § 2 ust. 3 oraz § 7 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. 2005 r. Nr 77, poz. 672 z poźn. zm.), wywiad rodzinny służy do ustalenia przez pracownika socjalnego sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby ubiegającej się o świadczenie. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu oraz formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Organ podkreślił, iż w związku z złożonymi w dniu 5 sierpnia 2009 r. wnioskami M.W. o przyznanie pomocy na zakup opału na zimę, pokrycie kosztów leczenia dzieci oraz wyposażenie dzieci do szkoły - organ I instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia dokumentacji oraz do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, którego datę wyznaczono na 19 sierpnia 2009 r. o godz. 14.00. Wezwania zostały doręczone w dniu 12 sierpnia 2009r. (dowód -potwierdzenie odbioru). Z akt sprawy wynika, że pracownicy socjalni ośrodka pomocy społecznej podjęli starania w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, jednak okazały się one nieskuteczne z uwagi na brak współpracy ze strony M.W. Pracownicy socjalni w dniu 19 sierpnia 2009r. udali się do miejsca zamieszkania odwołującego, jednak nie udało się przeprowadzić wywiadu środowiskowego. M.W. poprzez swoją bierność zupełnie uniemożliwił pracownikowi socjalnemu wstęp do mieszkania oraz sporządzenie wymaganego wywiadu środowiskowego. Odwołujący się również w wyznaczonym przez organ pomocy społecznej terminie nie dostarczył wymaganych dokumentów. W związku z powyższym organ nie dysponował jakąkolwiek możliwością zbadania, czy warunki życiowe rodziny M.W. czynią zadość wymogom ustawowym. Brak współdziałania osoby z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej stanowi podstawę ,,odmowy przyznania świadczenia". Skoro nie ma wątpliwości, co do tego, że odmowa wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu jest jedną z postaci braku współdziałania z pracownikiem socjalnym, tym samym organ był zobowiązany do wydania decyzji merytorycznej, odmawiającej przyznania świadczenia. Skargę na powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M.W. podnosząc, iż zostały one wydane w wyniku przestępstwa. W odpowiedzi na skargę, Organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonych decyzjach. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Podstawą odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił m.in. art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej zgodnie, z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia ( art. 11 i art.106 ustawy o pomocy społecznej). Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowe, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej . Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. W przypadku zgłoszenia wniosku o takie świadczenie z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Natomiast w myśl art. 107 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu z tym zastrzeżeniem, że wobec osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej, niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. Z brzmienia przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej oraz z faktu, iż postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu wynika, że decyzja o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia ma charakter decyzji uznaniowej. Organ wydający decyzję uznaniową nie jest związany normą prawa materialnego, z tym, że argumentacja organu, co do udzielenia bądź nie udzielenia pomocy musi odpowiadać zasadzie wyrażonej w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000r., Nr 98, poz. 1071; ze zm.). W myśl tego przepisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej. W ocenie Sądu powyższym obowiązkom organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie uczyniły zadość. Organy obu instancji precyzyjnie przedstawiły w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżący postępowaniem swoim uchybił obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy skarżący został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie (19 sierpnia 2009 r.) oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny. Skarżący pomimo odebrania powyższego wezwania w dniu 12 sierpnia 2009 r. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników MOPS w J., którzy udali się w dniu 19.08.2009 r. do miejsca zamieszkania skarżącego. Ponadto skarżący, nadal nie złożył dokumentów potwierdzających sytuację materialną. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżący w pismach z dnia 11 sierpnia 2009 r. został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze nie wyjaśnił przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Ogólne stwierdzenia o nieprawidłowościach w działaniach organów zawarte w skardze jako jej uzasadnienie nie uzasadniają biernej postawy wobec koniecznych czynności organu pomocy mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Nie ulega wątpliwości, iż taka postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Powyższe uprawnia również do stwierdzenia, że organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, gdyż podjęto wszelkie niezbędne kroki do wyjaśnienia stanu faktycznego, a decyzji wydanej w sprawie nie można określić jako nacechowanej dowolnością. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.