IV SA/Po 406/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost - Durchowska WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 października 2014 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego oddala skargę Dnia [...] stycznia 2014 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynął wniosek o pomoc, złożony przez Z. Z. (dalej jako Wnioskodawca, Odwołujący się, Skarżący). Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. nr MOPS.DŚ.4611.05.2014.O.2 Prezydent Miasta [...], wskazując na art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 17 ust. 1 pkt 4, art.38 ust. 1 pkt 1, art. 38 ust. 2 pkt 1, art. 38 ust.3 pkt 1, art. 38 ust. 4-5, art. 101 ust. 1, art. 106 ust. 1, art. 106 ust. 3, art. 110 ust. 7-8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182 z późn. zm., dalej jako u.p.s.), przyznał Wnioskodawcy zasiłek okresowy z powodu długotrwałej choroby, w kwocie 271 zł miesięcznie, na okres od dnia 1 stycznia 2014 do dnia 30 kwietnia 2014 r. Decyzji nadał rygor natychmiastowej wykonalności. Uzasadniając decyzję Prezydent Miasta napisał, że na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 07 stycznia 2014 r. oraz zgromadzonej dokumentacji ustalono, że Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Choruje przewlekle na bóle głowy, co zostało potwierdzone zaświadczeniem lekarskim z dnia 08 sierpnia 2013 r. Ponadto z zaświadczeń lekarskich z 13 sierpnia 2013 r. wynika, że Wnioskodawca leczy się również z powodu schorzeń przewlekłych, m.in. choroby nadciśnieniowej i tym samym wymaga systematycznego leczenia i przyjmowania leków. Wnioskodawca nie zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna czy poszukująca pracy ponieważ twierdzi, że nie może podjąć zatrudnienia z uwagi na choroby przewlekłe. Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, uprawniające do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej wynosi 542 zł. Organ uznał, że Wnioskodawca kwalifikuje się do udzielenia pomocy. Na podstawie art. 38 ust. 2 pkt. 1, art. 38 ust. 3 pkt. 1 u.p.s. zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej, a dochodem tej osoby, jednak nie mniej niż 50% tej różnicy. Organ I instancji wskazał, że w przypadku Wnioskodawcy jest to kwota 271,00 zł. Wysokość zasiłku okresowego dla osoby samotnie gospodarującej nie może być wyższa niż 418,00 zł. Prezydent Miasta zaznaczył, że rozpatrując wniosek wziął pod uwagę nie tylko zgłaszane potrzeby ale również możliwości, które Wnioskodawca może wykorzystać w celu poprawy swojej sytuacji życiowej tj. ubieganie się o ustalenie stopnia niepełnosprawności, a co za tym idzie możliwości uzyskania zasiłku stałego w przypadku uzyskania umiarkowanego bądź znacznego stopnia niepełnosprawności, bądź też uzyskanie oferty pracy dla osoby niepełnosprawnej lub zarejestrowanie w Powiatowym Urzędzie Pracy co daje możliwość przekwalifikowania lub uzyskania oferty pracy. Organ I instancji nadmienił, że odrębną decyzją przyznano wnioskodawcy świadczenie pieniężne. W odwołaniu Wnioskodawca napisał, że we wniosku o pomoc zwrócił się o zwiększenie kwot przyznawanych zasiłku okresowego oraz celowego, jednak kwoty zasiłków nie zostały zwiększone. Ocenił takie działanie jako krzywdzące, ponieważ żyje w skrajnej biedzie. Kwota zasiłków które otrzymuje to 421 zł, a sumę rachunków do zapłacenia (opisanych w odwołaniu) wyliczył na 382,96 zł. W skali 2 miesięcy wnioskodawcy pozostaje 7,52 zł dziennie na wyżywienie, środki higieny osobistej; o kupnie odzieży Wnioskodawca może jedynie pomarzyć. Pracownicy pomocy społecznej są przedstawicielami i działają w imieniu Państwa; nie mogą być złośliwi wobec osoby ubiegającej się o przyznanie pomocy. Jeżeli Polska ma pozostać w Unii Europejskiej to nie może tak traktować swoich obywateli. Decyzją z dnia [...] lutego 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając Kolegium powtórzyło ustalenia faktyczne organu I instancji dodając, że z akt wynika, iż 53-letni Wnioskodawca figurował w ewidencji osób bezrobotnych do dnia 02 lutego 2009 r. Pracownik socjalny mobilizował Wnioskodawcę do rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy od maja 2009 r., natomiast do złożenia wniosku o ustalenie stopnia niepełnosprawności od lipca 2010 r. Ponadto, jak wynika ze składanych oświadczeń, Wnioskodawca w dniu 7 stycznia 2014 r. już po raz szósty odmówił podpisania kontraktu socjalnego, który określiłby sposób współdziałania z pracownikiem socjalnym w celu poprawy jego sytuacji życiowej. Jedynym źródłem utrzymania Wnioskodawcy są świadczenia z pomocy społecznej – w grudniu 2013 r. była to kwota 271 zł zasiłku okresowego. Kolegium opisało zasady ogólne udzielania pomocy społecznej zaznaczając, że rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3-4 u.p.s.). Zauważyło, że korzystanie z określonych świadczeń przewidzianych w ustawie z jednej strony rodzi dla świadczeniobiorców uprawnienia, ale z drugiej strony nakłada na nich również obowiązki. O jednym z takich obowiązków mówi art. 4 ustawy, zgodnie z którym osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że Wnioskodawca spełnia kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej, uprawniające do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej. Jedną z form pomocy udzielanej potrzebującym jest świadczenie w postaci zasiłku okresowego, o którym stanowi przepis art. 38 u.p.s. Zasiłek okresowy z pomocy społecznej przysługuje osobom i rodzinom, jeżeli dochód osoby samotnie gospodarującej lub dochód rodziny nie przekracza kryterium dochodowego, w szczególności ze względu na długotrwałą chorobę, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość otrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Ustęp 2 pkt 1 precyzuje, że zasiłek okresowy ustala się w przypadku osoby samotnie gospodarującej - do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Ponadto okres, na jaki jest przyznawany zasiłek okresowy, ustala ośrodek pomocy społecznej na podstawie okoliczności sprawy (ust. 5). Kolegium podkreśliło, że decyzja dotycząca przyznania zasiłku okresowego ma częściowo charakter uznaniowy. Ustalenie przez organ, że wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki sformułowane przez ustawodawcę obliguje ten organ do przyznania zasiłku okresowego. Inna natomiast jest sytuacja Jeżeli chodzi o wysokość i okres pobierania zasiłku okresowego, bowiem w tym zakresie ustawodawca pozostawił to uznaniu administracyjnemu. Ustawodawca określił jedynie górną i dolną granicę, w jakiej może być przyznany zasiłek. Zarzut Strony, że przyznany zasiłek jest zaniżony, jest nieuzasadniony, bowiem przyznane świadczenie mieści się w granicach określonych w ustawie. Kolegium zaznaczyło, że że obowiązek współdziałania wnioskodawcy z organami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie o pomocy społecznej. A zatem postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Kolegium zgodziło się z organem I instancji, że całokształt okoliczności przedmiotowej sprawy wskazuje na brak współpracy Wnioskodawcy organem I instancji i brak chęci przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu Skarżący napisał, że jest osobą bezrobotną i chorą. Leczy się na nadciśnienie tętnicze i u neurologa z powodu bólu głowy (operacja przetoki w 2008 r.). Z powodu wysokiego ciśnienia tętniczego i bóli głowy nie może rozpocząć pracy. Ustalenie grupy inwalidzkiej zależy od wyników przeprowadzonych badań, przy czym termin wizyty u lekarza kardiologa wyznaczono na 25 czerwca 2015 r. Rejestracja w Powiatowym Urzędzie Pracy nic nie zmieni, jak również podpisywanie kontraktów socjalnych. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 p.p.s.a., w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem skargi jest rozstrzygnięcie utrzymujące w mocy decyzję przyznającą skarżącemu zasiłek okresowy dla osoby samotnie gospodarującej (271 zł miesięcznie) na miesiące styczeń-kwiecień 2014 r. Skarżący zakwestionował wysokość przyznanego świadczenia pieniężnego. Z akt wynika, że wysokość przyznanego zasiłku okresowego nie zmieniła się względem grudnia 2013 r. (k. 40) chociaż Skarżący we wniosku o pomoc zwrócił się o podwyższenie zasiłku okresowego o 300 zł a zasiłku celowego o 200 zł, pisząc, że załącza rachunki za mieszkanie i informując, że jest zobowiązany do zapłaty podatku za mieszkanie. Oceniając obie wydane w sprawie decyzje sąd podziela argumenty Kolegium. Przede wszystkim trzeba zgodzić się ze stwierdzeniem, że korzystanie z określonych świadczeń przewidzianych w u.p.s. z jednej strony rodzi dla świadczeniobiorców uprawnienia, ale z drugiej strony nakłada na nich również obowiązki. Podstawowy z takich obowiązków jest określony w art. 4 u.p.s.; zgodnie z tym przepisem osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W świetle akt administracyjnych załączonych do skargi nie budzi wątpliwości, że Skarżący kwalifikuje się do uzyskania świadczeń pieniężnych ze środków pomocy społecznej, w tym także do zasiłku okresowego. Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 1 u.p.s. zasiłek okresowy w przypadku osoby samotnie gospodarującej ustala się do wysokości różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby, z tym że kwota zasiłku nie może być wyższa niż 418 zł miesięcznie. Już ta część przepisu każe uznać, że żądanie przyznania zasiłku w wysokości 571 zł było bezzasadne. Kwota zasiłku okresowego nie może być niższa niż 50% różnicy między kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej a dochodem tej osoby z tym, że nie może być niższa niż 20 zł (art. 38 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 u.p.s.). Kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosiło w chwili wydania zaskarżonej decyzji – jak i obecnie – 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s.). Ponieważ z akt administracyjnych wynika, że Skarżący nie ma dochodu, to minimalna wysokość zasiłku okresowego dla Skarżącego wynosi 271 zł. Sąd stwierdza, że organ I instancji przyznał Skarżącemu świadczenie mieszczące się granicy określonej przez przepisy prawa, chociaż w minimalnej kwocie. Sąd, oceniając obie wydane w sprawie decyzje stwierdza, że organy administracji nie naruszyły prawa materialnego i procesowego. Sąd podziela kwalifikację wykonaną przez Kolegium, że decyzja przyznająca zasiłek okresowy ma częściowo charakter uznaniowy. Ustalenie przez organ, że wnioskodawca spełnia wszystkie przesłanki sformułowane przez ustawodawcę obliguje ten organ do przyznania zasiłku okresowego. Inna natomiast jest sytuacja jeżeli chodzi o wysokość i okres pobierania zasiłku okresowego, bowiem w tym zakresie ustawodawca pozostawił to uznaniu administracyjnemu. Sąd podziela ocenę, że przyznanie świadczenia okresowe w najmniejszej możliwej kwocie jest uzasadnione postawą Wnioskodawcy, polegającą na domaganiu się kolejnych świadczeń. Sąd podkreśla pogląd ugruntowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który zresztą w pełni podziela, iż przyznanie stronie pomocy uzależnione jest nie tylko od sytuacji materialnej strony i jej żądań, lecz rozpatrując wniosek o przyznanie zasiłku organ musi także kierować się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3-4 u.p.s., to znaczy koniecznością dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Przepisy art. 3 u.p.s. nie mogą w żadnym razie prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej stałego źródła dochodów. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, który pomocy społecznej wyznaczył jedynie funkcję wspierania tych wysiłków, a nie ich zastępowania. Analizując wysokość przyznanego świadczenia, w tym zarzuty skargi, sąd zaznacza, że Skarżący od grudnia 2003 r. korzysta z usług pomocy społecznej (k. 35). Trzeba więc uznać, że sytuacja finansowa Skarżącego, z racji wieloletniego korzystania z usług pomocy społecznej jest doskonale znana pracownikom socjalnym. Tym bardziej, że Skarżący wskazuje w odwołaniu i w skardze, że regularnie korzysta ze świadczeń pomocowych, które w zasadzie stanowią jedyne jego źródło utrzymania. Wynika to również z akt sprawy (k. 40-36), w świetle których Skarżący przerzuca koszty swojego utrzymania na innych. Rzecz w tym, że pomoc społeczna nie ma charakteru stałego i nie może sprowadzać się do prostego rozdawnictwa świadczeń. Kolegium słusznie wskazało, że ma ona przejściowo stanowić rodzaj wsparcia w celu pokonania trudności życiowych beneficjentów. Tymczasem Skarżący jest mobilizowany przez pracowników socjalnych, aby wystąpić z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności – od lipca 2010 r., oraz, aby zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy - od maja 2009 r. (k. 35). Wyznaczenie ponad rocznego (w chwili pisania skargi) terminu wizyty lekarskiej u specjalisty nie oznacza, że do czerwca 2015 r. Skarżący będzie w uprzywilejowany sposób korzystał ze środków pomocy społecznej. Skarżący łączy uznaniowe przyznawanie środków z pomocy społecznej z szykanowaniem, dyskryminowaniem i karaniem – o czym napisał w skardze. Są to zupełnie różne sytuacje. Przyznanie świadczenia o częściowo uznaniowym charakterze, o wartości niższej niż oczekiwana albo ustawowo możliwa do przyznania, nie ma nic wspólnego np. z szykanowaniem. Nie może być tak, że Skarżący przygotuje zestawienie comiesięcznych opłat, a organ pomocy społecznej przyzna Skarżącemu zasiłek, powiększony o koszty utrzymania. Sąd stwierdza, że organy obu instancji dokonując oceny całokształtu sprawy, nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, przyznając skarżącemu świadczenie okresowe w najniższej dopuszczalnej wysokości. Nadto sąd z aprobatą zaznacza zaledwie siedmiodniowy termin potrzebny organowi I instancji na przeprowadzenie postępowania i wydanie decyzji w sprawie. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.