IV SA/Po 409/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grażyna Radzicka (spr.) Sędziowie WSA Maciej Dybowski as. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 15 marca 2007 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego 1. stwierdza nieważność decyzji Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. z dnia [...] r. nr [...] 2. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie z dnia [...] r. nr [...] 3. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu /-/I.Kucznerowicz /-/G.Radzicka /-/M.Dybowski KB/ IV SA/Po 409/06 UZASADNIENIE Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w P. decyzją z dnia [...] r. nr [...] ustalił, na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 i ust. 6 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. nr 228 poz. 2255), że pobrana przez K. S. zamieszkałą w P. kwota 1.499 zł tytułem przyznanego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka w okresie od 4.09.2004 do 30.04.2005 r. jest świadczeniem nienależnym, a w pkt II decyzji orzekł, że kwota 86 zł nienależnie pobranych świadczeń będzie podlegała potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych przyznanych decyzją nr [...] z dnia [...] r. począwszy od dnia uprawomocnienia niniejszej decyzji, natomiast pozostała kwota w wysokości 1.413 zł podlegać miała zwrotowi do 30 czerwca 2005 r. na konto MOPR podane w rozstrzygnięciu. W uzasadnieniu decyzji stwierdzono co następuje: Wnioskiem z dnia [...].04.2004 r. K. S. zwróciła się do MOPR o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego na córkę N. S., dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego przez córkę. Decyzją z dnia [...] 2004 r. przyznano K. S. zasiłek rodzinny w wysokości 43 zł miesięcznie w okresie od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r., dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości 170 zł miesięcznie w tym samym co zasiłek rodzinny okresie, oraz jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w miesiącu wrześniu 2004 r. Następnie decyzją z dnia [...] r. nr [...] zmieniono dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w ten sposób, że za okres od 1 maja 2004 r. do 31.12.2004 r. przyznano dodatek w wysokości 210 zł, a od 1.01.2005 do 31.08.2005 r. po 170 zł. Dnia 15 kwietnia 2005 r. K. S. (primo voto S.) złożyła oświadczenie, w którym wyraziła zgodę na uchylenie decyzji z dnia [...] r. nr [...] z dniem 30.04.2005 z uwagi na zawarcie związku małżeńskiego z M. S. Z tych powodów Kierownik MOPR wydał decyzję z dnia [...] r. nr [...], w której uchylił z mocą od 4.09.2004 (tj. od daty zawarcia ponownego małżeństwa przez skarżącą) pkt I ppkt 2 lit. "a" decyzji z [...] r. którym przyznano wnioskodawczyni dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka – córki N. S., po czym wydał decyzję będącą przedmiotem skargi – zobowiązującą do zwrotu nienależnego świadczenia. W odwołaniu od decyzji K. S. zarzuciła organowi wadliwe zastosowanie przepisów o świadczeniach rodzinnych podnosząc, że zgodnie z uregulowaniami ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoby pozostające w związku małżeńskim, które otrzymywały świadczenia z funduszu alimentacyjnego nabywały prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przez okres 1 roku. Stąd zgodnie z pouczeniem przez pracowników MOPR-u zgłosiła się w kwietniu 2005 r. aby zrezygnować z dodatku, a nie pobierać go do czasu przyznania w decyzji z [...] r. czyli do 31.08.2005 r. Odwołująca przedstawiła swoją trudną sytuację materialną i zarzuciła, iż ojciec córki nie łoży na nią alimentów. Podniosła również, że po zawarciu związku małżeńskiego we wrześniu 2004 r. zgłosiła to w delegaturze MOPR przy ulicy W., zostawiła tam ksero aktu małżeństwa i po raz kolejny uzyskała zapewnienie, że dodatek należy się jej do kwietnia 2005 r. W wyniku rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy w tej części, w jakiej uznano pobraną kwotę 1.499 zł jako świadczenie nienależne, natomiast uchyliło decyzję pierwszej instancji rozstrzygającą sposób zapłaty należności i orzekło, że kwota ta winna być potrącana z wypłacanych świadczeń rodzinnych po 86 zł miesięcznie. Podzielając argumentację organu I instancji co do zasady, a dotyczącą faktu pobrania świadczenia nienależnego od 4.09.2004 r. do 30.04.2005 r. organ podkreślił, że przy jego spłacie winny być przestrzegane zasady wyrażone w art. 30 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, które mówią, że kwoty nienależnie pobranych świadczeń podlegają potrąceniu z wypłacanych świadczeń rodzinnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skarżąca powtórzyła zarzuty z odwołania, podnosząc po raz kolejny, że postąpiła zgodnie z pouczeniem pracownika delegatury MOPR-u i wyjaśniła, że już we wrześniu złożyła akt małżeństwa, który z delegatury do MOPR przy ul. [...]w P. nie dotarł. Jako dowód zasadności zarzutów iż świadczenie do kwietnia 2005 r. nie było nienależnym skarżąca przedłożyła decyzję dotyczącą osoby zamężnej, która jednak zasiłek otrzymywała. W konkluzji skarżąca żądała uchylenia zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ administracyjny wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona jednakże nie z powodu zarzutów podniesionych w skardze. Stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) Sąd sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Tak więc przedmiotem dokonywanej przez niego kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W myśl art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednakże związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną. Kolejny przepis przytoczonej powyżej ustawy określanej dalej p.p.s.a., a mianowicie art. 135 nakłada na sąd obowiązek wyjścia poza granice skargi i podjęcia odpowiednich środków w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach danej sprawy. Określenie "we wszystkich postępowaniach" użyte w art. 135, wskazuje, że środki prawne, o których mowa w wyjaśnianym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". Otóż w niniejszej sprawie granice sprawy określa pojęcie "świadczenie nienależne" oraz jego zwrot. Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Zgodnie z art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 22.04.2005 r. w którym to dniu uchylono część decyzji z [...] r., przyznającą dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka – w sprawach nieuregulowanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych należało stosować przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). Stosownie do art. 16 § 2 K.p.a., uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Przepis szczególny pozwalający na zmianę lub uchylenie decyzji administracyjnej, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, także wówczas gdy osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne w ustawie o świadczeniach rodzinnych pojawił się dopiero w wyniku nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych wprowadzony ustawą z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniach wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej w art. 27 pkt 22 (Dz. U. nr 86 poz. 732), który to przepis wszedł w życie dnia 1 czerwca 2005 r. Tak więc w przypadku skarżącej w celu uchylenia decyzji w tej części, w której przyznano świadczenie z tytułu samotnego wychowywania dziecka, organ mógł zastosować jeden z trybów nadzwyczajnych uregulowanych w rozdziale 12 i 13 działu II K.P.A. Jednak Organ w decyzji z dnia [...] r. nr [...] stosując art. 155 K.P.A. rażąco naruszył prawo. Z wykładni gramatycznej przepisu 155 K.P.A. wynika, że organ administracji publicznej może uchylić lub zmienić decyzję ostateczną, jeżeli spełnione są łącznie następujące przesłanki: a) strona wyraziła zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji b) przepisy szczególne nie sprzeciwiają się zmianie lub uchyleniu takiej decyzji c) za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes strony Zgoda strony na wzruszenie decyzji czy to w całości czy w części, z której strona czerpie swoje prawa, nie może być ani dorozumiana ani domniemana. Musi być ona udzielona wprost i wyraźnie, a uchylenie przez organ administracji decyzji ostatecznej, bez zgody strony, która na mocy tej decyzji nabyła prawo, a zatem wbrew jednej z przesłanek art. 155 KPA, stanowi rażące naruszenie prawa i musi skutkować stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 KPA. Sąd stosując art. 135 p.p.s.a. taką sytuację stwierdził w decyzji z dnia [...] r. nr [...]. Organ bowiem przyjmując oświadczenie od skarżącej (k. 26) nie mógł traktować go jako wniosku o uchylenie decyzji w części przyznającej K. S. dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka córki N. S. z mocą od 4 września 2004 r. Strona w oświadczeniu określiła wprost, że wnosi o skrócenie wypłaty dodatku do dnia 30 kwietnia 2005 r. zamiast do określonej daty w decyzji z dnia [...] r. na 31.08.2005 r. Tak sformułowane oświadczenie absolutnie nie odpowiada pojęciu zgody strony na uchylenie decyzji, a dokonana interpretacja art. 155 K.P.A. w decyzji z [...] r. stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.P.A. Z tych też powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w pkt I wyroku. Stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] r. nr [...] musiało skutkować w konsekwencji uchylenie decyzji będącej przedmiotem skargi jak i poprzedzającej ją decyzji Kierownika MOPR w P. nr [...]. Należy jednak podkreślić, że w przypadku ponownego uchylenia decyzji przyznającej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka i żądania zwrotu świadczenia nienależnego organ winien wziąć pod uwagę zasadę wyrażoną w art. 8 K.P.A. Już Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 16 lutego 1994 r., III ARN 2/94, OSNAPiUS 1994, nr 1, poz. 2 wyraził pogląd, że jest niezgodne z zasadą zaufania do państwa i prawa, gdy organ administracji zachował się odmiennie wobec osoby, której uprzednio oficjalnie udzielił informacji o praktyce stosowania prawa. W toku całego postępowania w sprawie skarżąca podkreśla że już przy pierwszej rejestracji w kwietniu 2004 r. informowała pracownika MOPR-u, że we wrześniu będzie zawierać związek małżeński. Dalej podaje, że we wrześniu dostarczyła na ulicę W. ksero aktu małżeństwa. Konsekwentnie podnosi i ostatecznie zachowuje się tak jakby uzyskała błędne pouczenie z art. 60 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym przed zmianą wprowadzoną w art. 27 pkt 11 ustawy z 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. nr 86 poz. 732). Powyższa sytuacja nakłada na organ obowiązek przeprowadzenia skrupulatnego postępowania i wyjaśnienia czy faktycznie skarżąca informowała organ o swoich zamiarach matrymonialnych, a jeżeli tak skąd błędne przekonanie i zachowanie, z którego wynika, że skarżąca uznawała, że dodatek mimo zawarcia związku małżeńskiego należy jej się do końca kwietnia 2005 r. i wnosiła o jego uchylenie w sytuacji kiedy decyzja określała, że może go pobierać do końca sierpnia 2005 r. Organy administracji publicznej rozpoznając ponownie sprawę winny również śledzić losy pytania prawnego skierowanego do Trybunału Konstytucyjnego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie II SA/Łd 1242/05, która to sprawa jest zarejestrowana w TK pod sygnaturą P 18/06. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego może mieć istotne znaczenie w sprawie, gdyż będzie dotyczyło pojęcia "osoby samotnie wychowującej dziecko". W powyższych okolicznościach na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a i c, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w pkt 2 i 3 sentencji wyroku. /-/I.Kucznerowicz /-/G.Radzicka /-/M.Dybowski KB/