IV SA/Po 412/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Popowska Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus (spr.) WSA Maciej Dybowski Protokolant sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 05 marca 2009 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) nr (...) w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia (...) nr (...), 2. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów I Osób Represjonowanych na rzecz J. D. kwotę (...) (...) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych /-/M.Dybowski /-/B.Popowska /-/E.Makosz-Frymus W odpowiedzi na wniosek skarżącej J. D. z dnia (...) o świadczenie pieniężne w związku z deportacją tj. świadczenie określone w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U.96.87.395 ze zm., dalej – ustawa), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej – UdsKiOR) , pismem z dnia (...) wezwał skarżącą do doręczenia dokumentów. Decyzją z dnia (...) nr (...), na podstawie art. 1 ust. 1 i art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej..., Kierownik UdsKiOR odmówił przyznania skarżącej żądanego świadczenia, a to z uwagi na niedostarczenie przez skarżącą wszystkich wymaganych przez urząd dokumentów potwierdzających rodzaj i okres represji. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła odwołanie od decyzji z (...) podnosząc, że osoby w identycznej jak Ona sytuacji miały przyznane świadczenia w związku z deportacją, a ponadto nie wyznaczono jej terminu do nadesłania dokumentów, więc nie mogła temu terminowi uchybić. Pismem z dnia (...) Kierownik UdsKiOR wezwał skarżącą do nadesłania tłumaczeń dokumentów niemieckich załączonych przez skarżącą do wniosku oraz informacji o rodzinie skarżącej. Poinformował również, że z akt sprawy wynika, iż rodzice skarżącej posiadali w czasie wojny obywatelstwo niemieckie. Decyzją z dnia (...) nr (...) Kierownik UdsKiOR utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ powołał się na art. 1 ust. 1 ustawy stawiający wnioskującym warunki związane z posiadaniem przez nich obywatelstwa polskiego. Organ podniósł, że ponieważ z dokumentów wynika, że dziadek skarżącej ze strony matki oraz ojciec skarżącej posiadali w czasie wojny obywatelstwo niemieckie to, jako, że rodzice skarżącej nie mieli obywatelstwa polskiego to i ona nie mogła mieć polskiego obywatelstwa, a to powoduje, iż nie spełniała warunków do nabycia wnioskowanego świadczenia. Skargę z dnia (...) na powyższe rozstrzygnięcie złożyła skarżąca wskazując, iż nie zgadza się Ona z tą decyzją. W odpowiedź na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 02/153/1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję, postanowienie lub inny akt administracyjny wyłącznie z punktu widzenia zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanego aktu. Sąd orzekając w sprawie, nie kieruje się zasadami słuszności, czy też celowości i nie ocenia kwestionowanego w skardze rozstrzygnięcia z punktu widzenia zasad współżycia społecznego. Przede wszystkim zaś Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, powołaną podstawą prawną, bądź poprawnością przytoczonej w skardze argumentacji (art. 134 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 02/153/1270 ze zm., dalej - ppsa)). Zgodnie z art. 135 ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga wniesiona w rozpatrywanej sprawie jest uzasadniona, ale z powodów innych niż w niej podniesione. Kierownik UdsKiOR wydając zaskarżoną decyzję, naruszył przepisy postępowania ze skutkiem mającym wpływ na wynik sprawy. Decyzje wydane przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych tak w pierwszej, jak i w drugiej instancji podlegają uchyleniu ze względów procesowych, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, albowiem organ nie dopełnił ciążących na nim obowiązków, wynikających w szczególności z art. 7, 8, 11, 75, 77, 80 i 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm., dalej - kpa). Ze wskazanych przepisów wynika, iż organ administracji prowadzący postępowanie, obowiązany jest w postępowaniu wyjaśniającym podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy (art. 7 kpa), w szczególności zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego (art. 77 kpa) oraz oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 kpa). Reguły kodeksowe postępowania dowodowego nakazują jako dowód dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności zaś dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 kpa). Dopiero ustalone w takich warunkach fakty mogą być uznane za udowodnione i stanowić materiał dowodowy będący podstawą faktyczną, niezbędną do wydania i uzasadnienia decyzji administracyjnej. Prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe znajduje zaś swoje odzwierciedlenie w rozstrzygnięciu decyzji administracyjnej oraz jej uzasadnieniu faktycznym i prawnym. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa art. 107 kpa). Organy stoją w toku prowadzenia postępowania na straży praworządności, obowiązane są uwzględnić interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa), a jednocześnie prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz ich świadomość i kulturę prawną (art. 8 kpa). Powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możności doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu (art. 11 kpa). Niewyjaśnienie przez organ wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza podstawowe zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 1998 r., sygn. akt II SA 420/98, LEX 41390). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, iż organy obu instancji dopuściły się uchybień wskazanym wyżej przepisom postępowania, co powoduje konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Przede wszystkim, organy nie zebrały całości materiału dowodowego i nie dokonały prawidłowej ich oceny, tym samym, nie przeprowadziły prawidłowych ustaleń faktycznych. Wobec powyższego, Sądowi trudno ocenić, czy Organy zastosowały właściwe przepisy prawa materialnego; dokonały prawidłowej subsumcji. W decyzji pierwszoinstancyjnej organ nie wskazał, czego skarżąca nie dostarczyła i w zasadzie nie ocenił dowodów. W świetle przytoczonych przepisów za niedopuszczalne należy uznać stwierdzenie organu zawarte w uzasadnieniu decyzji I instancji, iż "zebrany w toku postępowania materiał dowodowy nie jest wystarczający do wydania decyzji pozytywnej w sprawie". Zadaniem organu nie jest ocena czy materiał dowodowy dostarczony przez stronę jest wystarczający, czy też nie, ale zebranie materiału dowodowego, w taki sposób, aby możliwym było wydanie, w oparciu o przepisy prawne, merytorycznego rozstrzygnięcia. Organ II instancji, utrzymał w mocy decyzję pierwszoinstancyjną, jednak ze względów całkowicie odmiennych, aniżeli motywy rozstrzygnięcia w I instancji, a to z uwagi na brak obywatelstwa polskiego warunkującego przyznanie świadczenia. Organ nie powołał się jednak na żadne w tej mierze przepisy, nie wskazał żadnych konkretnych dowodów wskazujących na fakt nieposiadania przez skarżącą odpowiedniego obywatelstwa. Organ nie wskazał także okoliczności uznanych za udowodnione. Wątpliwości budzi również fakt, iż dopiero w postępowaniu drugo instancyjnym strona została wezwana do dostarczenia tłumaczeń niektórych dokumentów, które winny być przedmiotem badania w postępowaniu przed organem pierwszej instancji. Należy ponadto podkreślić, że uzasadnienia decyzji obu instancji są niezwykle lakoniczne i nie można ich uznać za spełniające standardy stawiane uzasadnieniom przez przywołane przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Rozpoznając sprawę ponownie organy winny uwzględnić wytyczne ujęte w treści niniejszego uzasadnienia. Między innymi uwzględnić treść art. 107 § 3 kpa, który zobowiązuje organy do sporządzenia uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji. Ponadto Sąd zwraca uwagę, że dokładnego wyjaśnienia wymaga kwestia obywatelstwa skarżącej. Jak wynika z uzasadnienia decyzji II instancji organ oparł się wyłącznie na pkt 8 tabeli zamieszczonej w dokumencie niemieckim dotyczącym zameldowania w policyjnym urzędzie meldunkowym. W ocenie sądu adnotacja zawarta w pkt 8 tabeli nie jest wystarczającym dowodem do przyjęcia, że skarżąca nie posiadała obywatelstwa polskiego. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Maciej Dybowski Bożena Popowska Ewa Makosz-Frymus