IV SA/Po 413/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Donata Starosta (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2014 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w jakiej uchyla ona punkt 2 decyzji Marszałka Województwa Wielkopolskiego z dnia [...] lutego 2013 r. o nr [...]; 2. w pozostałym zakresie skargę oddala. Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Marszałek Województwa Wielkopolskiego, wskazując na art. 13 ust. 2 lit. "a" rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE Nr L 149 z dnia 5 lipca 1971 r. z późn. zm.), art. 10 ust. 1 lit. "b" ppkt (i) rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE Nr L 74 z dnia 27 marca 1972 r. z późn. zm.) oraz decyzji nr H1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady (EWG) nr 1408/71 i (EWG) nr 574/72 do rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i (WE) nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego (Dz. Urz. WE nr C 106 z dnia 24 kwietnia 2010 r.) w związku z art. 21 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm., obecnie Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 z późn. zm., dalej jako u.ś.r.) oraz art. 5 ust. 1, art. 10, art. 11a ust. 1 u.ś.r., po rozpatrzeniu wniosku M. W. (dalej jako Strona, Skarżąca) złożonego w dniu 20 lipca 2007 r.: 1. przyznał na syna Strony, W. S. [k. 116, organ I instancji wskazał w sentencji decyzji nazwisko: W. – uwaga sądu], zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od dnia 01 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r.; Marszałek zastrzegł, że świadczenia zostały wypłacone przez Miasto [...] (punkt pierwszy decyzji), 2. nie przyznał na syna Strony dodatku do zasiłku z tytułu samotnego wychowywania dziecka na okres od dnia 01 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. Uzasadniając napisał, że Strona w dniu 20 lipca 2007 r. złożyła w [...] wniosek o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na syna, na okres zasiłkowy 2007/2008. Ojciec dziecka – Ł. S. od dnia 01 września 2006 r. podlega ustawodawstwu niemieckiemu z tytułu wykonywania pracy najemnej na terytorium Niemiec, a zatem od tego dnia w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym Miasto [...] przekazało sprawę do Regionalnego Ośrodku Polityki Społecznej w Poznaniu, jako instytucji upoważnionej przez Marszałka Województwa do rozpatrywania wniosków i wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Szwajcarii. W toku postępowania ustalono, że Strona w okresie od 01 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r. przebywała na urlopie wychowawczym udzielonym przez pracodawcę (była osobą aktywną zawodowo); ojciec dziecka jest osobą aktywną zawodowo, gdyż od dnia 01 września 2006 r. wykonuje pracę najemną na terytorium [...] oraz wystąpił z wnioskiem o świadczenia rodzinne do niemieckiej instytucji właściwej. Strona miała przyznane prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od dnia 08 listopada 2005 r. do dnia 31 sierpnia 2006 r., natomiast w okresie od dnia 01 września 2006 r. do dnia 31 grudnia 2006 r. i od dnia 10 stycznia 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2007 r. odmówiono prawa do ww. dodatku. Syn zamieszkuje wraz ze Stroną na stałe w Polsce. Dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w 2006 r. nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w przepisach u.ś.r. Ojciec dziecka uznał dziecko oświadczeniem złożonym przed z-cą Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w dniu 05 sierpnia 2005 r. Na posiedzeniu Sądu Rejonowego w [...] z dnia 06 września 2007 r. strony zawarły ugodę; ojciec dziecka zobowiązał się do łożenia alimentów na rzecz dziecka, w kwocie 600 zł miesięcznie, począwszy od 01 września 2007 r. (sygn. akt [...]). Organ I instancji stwierdził, że ponieważ Strona była w Polsce osobą aktywną zawodowo i zamieszkiwała wraz z dzieckiem na terytorium ww. kraju, pierwszeństwo do wypłaty świadczeń rodzinnych przysługiwało ustawodawstwu polskiemu w oparciu o przepisy u.ś.r. Ponieważ dochód rodziny nie przekroczył kryterium określonego w ustawie, na dziecko przysługuje zasiłek rodzinny oraz dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, o który wnioskowała Strona. Zgodnie z art. 11a ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, i to z powodów określonych w tym przepisie. Ponieważ alimenty są zasądzone od dnia 01 września 2007 r., dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie może zostać przyznany. W odwołaniu od opisanej decyzji Strona napisała, że od prawie ośmiu lat samotnie wychowuje syna, bez pomocy rodziny oraz bez pomocy ojca dziecka, który nie utrzymuje z nimi kontaktu, bowiem ma swoją rodzinę. W swoim przekonaniu Strona była i jest samotną matką. Przez pierwsze trzy lata życia dziecka pobierała świadczenia rodzinne w MOPR, od kiedy zostały zasądzone alimenty na dziecko to nie składała więcej wniosków o świadczenia rodzinne. W MOPR składała wnioski, dostarczała wymagane dokumenty i zaświadczenia, które ktoś przyjmował i akceptował. Strona nie została należycie poinformowana o przyczynach powodujących utratę prawa do zasiłku. Jeżeli pobierała świadczenia nienależnie, to robiła to nieświadomie. Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wskazując na art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej kpa) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Uzasadniając Kolegium napisało, że niniejsza sprawa dotyczy przyznania świadczeń rodzinnych, nie zaś ustalenia świadczeń nienależnie pobranych. Kwestia ustalenia nienależnie pobranych świadczeń jest przedmiotem odrębnego postępowania, które, jak wynika z akt sprawy, nie zostało jeszcze zakończone. Odnosząc się do kwestii odmowy przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka Kolegium wskazało, że alimenty na rzecz syna strony zostały zasądzone począwszy od dnia 01 września 2007 r. Dziecko zostało przy tym uznane przez ojca oświadczeniem z dnia 05 sierpnia 2005 r. W związku z tym w okresie, którego dotyczy wniosek Strony, tj. w okresie od dnia 01 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r., na rzecz dziecka zasądzone było świadczenie alimentacyjne od drugiego z jego rodziców, co uniemożliwia przyznanie na ww. okres dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Odnosząc się do drugiego z przyznanych dodatków – dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego Kolegium wskazało, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego określają w przypadku kolizji dwóch systemów prawnych państw członkowskich (np. właściwego wg miejsca zamieszkania czy wykonywania pracy i pobytu), na terenie którego z tych krajów osoba uprawniona ma prawo ubiegać się o świadczenia rodzinne. Ustalenia wymaga, czy na terytorium [...] również nie zostały przyznane świadczenia rodzinne. Z uwagi na powyższe konieczne jest ustalenie (i prawidłowe udokumentowanie), czy za okres od dnia 01 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. ojciec dziecka uzyskał, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, świadczenia rodzinne w kraju zatrudnienia. Akta sprawy nie pozwalają na ustalenie powyższej kwestii, a w zaskarżonej decyzji zostało wskazane, że ojciec dziecka wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczeń do niemieckiej instytucji właściwej. Konieczne jest zatem ustalenie, czy wniosek ten został rozpatrzony pozytywnie, oraz za jaki okres czasu świadczenia zostały przyznane. W przypadku, gdyby świadczenia były przyznane za okres czasu objęty niniejszym postępowaniem, konieczne stanie się ustalenie, czy zostały ewentualnie dokonane stosowne odliczenia świadczeń przysługujących w Polsce. Kolegium zwróciło również uwagę, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji zdawkowo tylko wskazał, że dochód rodziny za 2006 r. nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w ustawie, brak jednak w decyzji, jak również w aktach sprawy, stosownych obliczeń. Nadto organ I instancji przyznając dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego nie wskazał, w jakiej wysokości on przysługuje. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Powtórzyła argumenty podniesione w odwołaniu podkreślając, że od momentu, w którym zostały zasądzone alimenty nie składała wniosków o świadczenia rodzinne. W odpowiedzi na skargę organ administracji wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie mogła się ostać w części w jakiej Kolegium uchyliło decyzję Marszałka o nie przyznaniu na syna Skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, bowiem w ocenie sądu Marszałek jednoznacznie ustalił, że dodatek ten nie mógł zostać przyznany. W pozostałej części decyzja Kolegium jest prawidłowa. Argumenty skargi są bezzasadne. Sprawa dotyczy ponownej oceny przyznania zasiłku rodzinnego i ww. dodatków do zasiłku, przyznanych przez Prezydenta Miasta [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...], na okres od września 2007 do sierpnia 2008 r. Zastosowanie zatem mają przepisy w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania tej decyzji. Zgodnie z ówczesnym art. 11a ust. 1 u.ś.r. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługiwał samotnie wychowującym dziecko matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli nie zostało zasądzone świadczenie alimentacyjne na rzecz dziecka od drugiego z rodziców dziecka, z powodów wymienionych w tym przepisie, które nie mają znaczenia w niniejszej sprawie. Marszałek słusznie wskazał na ugodę zawartą w dniu 06 września 2007 r. przed Sądem Rejonowym w [...], zgodnie z którą ojciec dziecka zobowiązał się łożyć na utrzymanie małoletniego syna. Ugoda została zatwierdzona przez sąd przez nadanie jej klauzuli wykonalności (protokół z posiedzenia w sprawie o sygn. akt [...], k. 129 akt adm.). Chociaż posiedzenie sądowe, na którym zwarto ugodę, odbyło się już po wydaniu decyzji przyznającej między innymi dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka, nie ulega wątpliwości, że podstawowy warunek przyznania tego dodatku, przestał istnieć. Gdyby Skarżąca poinformowała Prezydenta Miasta o świadczeniach alimentacyjnych, decyzja zostałaby zmieniona, a dodatek, który stał się dodatkiem nienależnym, przestałby być wypłacany. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym zarówno w dniu wydania decyzji przez Prezydenta Miasta, jak i obecnie, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba, która wystąpiła z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia rodzinne. Sąd zaznacza, że w pouczeniu do decyzji Prezydenta Miasta została zawarta informacja o tym przepisie. Sąd stwierdza, że Marszałek Województwa postąpił zgodnie z prawem, nie przyznając dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Skoro została należycie wykazana okoliczność, że Skarżąca przestała spełniać przesłankę do przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, stwierdzić trzeba, że Kolegium bezzasadnie uchyliło decyzję organu I instancji w tym zakresie. Analizując pozostałą część decyzji Kolegium sąd podziela argumenty dotyczące konieczności ustalenia i udokumentowania, w języku polskim, czy za okres od dnia 01 września 2007 r. do dnia 31 sierpnia 2008 r. ojciec dziecka uzyskał, a jeśli tak, to w jakiej wysokości, świadczenia rodzinne w kraju zatrudnienia. Dopiero wtedy organ administracji może dokonać należytych ustaleń. Kolegium ma rację wskazując, że akta sprawy nie pozwalają na wyjaśnienie kwestii przyznania świadczeń ojcu dziecka w kraju zatrudnienia. W realiach niniejszej sprawy istotne będzie również sprawdzenie, jeżeli okaże się, że świadczenie w kraju zatrudnienia zostało przyznane – zakresu przyznania świadczenia. Sąd podziela również konstatację organu wyższego stopnia, że organ I instancji w zaskarżonej decyzji zdawkowo tylko wskazał, że dochód rodziny za 2006 r. nie przekroczył kryterium dochodowego określonego w ustawie o świadczeniach rodzinnych. Brak jednak w decyzji, jak również w aktach sprawy, stosownych obliczeń dokonanych przez organ I instancji, co stanowi naruszenie przepisów art. 107 § 1 i § 3 kpa, które nakładają na organ obowiązek wyczerpującego uzasadnienia decyzji. Sąd zaznacza, że nawet gdyby okazało się, że prawo do zasiłku rodzinnego za przedmiotowy okres nie przysługiwało, to pozostawienie w obrocie prawnym tej części decyzji, którą nie przyznano dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka nie będzie kolidowało z tym hipotetycznym ustaleniem. Sąd podziela także i tą uwagę Kolegium, że wypowiadając się na temat prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, należy wskazać wysokość, w jakiej ten dodatek przysługiwał. W związku z powyższym sąd, na podstawie at. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.) orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd orzekł jak punkcie drugim wyroku.