IV SA/Po 419/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Ł.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2011 nr [...] w przedmiocie nakazu poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym postanawia odmówić prawa pomocy Wojewódzki Sad Administracyjny w dniu 27 lipca 2011r. wydał wyrok, w którym po rozpoznaniu skargi M.N. i Ł.R. uchylił decyzję Wielkopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Poznaniu z dnia [...] stycznia 2011 nr [...] i poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia [...].12.2010r. nr [...] w przedmiocie nakazu poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Ł.R. złożył wniosek w zakresie uzupełnienia uzasadnienia w/w wyroku oraz wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący poinformował, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z ojcem, narzeczoną i córką, a ich jedynym źródłem utrzymania jest renta narzeczonej w kwocie [...] zł. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego sytuacja materialna nie pozwala na opłacenie kosztów adwokata lub radcy prawnego oraz uiszczenie kosztów sądowych . Mając na celu wyjaśnienie sytuacji finansowej wnioskodawcy, pismem z dnia 30 sierpnia 2011 (odebranym w dniu 01.09.2011r. k. 105 akt) wezwano skarżącego do wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energia elektr., wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; przedłożenia umowy najmu mieszkania, wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz dokumentów dotyczących lokat i kont należących do tych osób, nadesłania kopii zeznań podatkowych podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2009-2010 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia kopii dokumentacji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. sporządzanej dla celów podatkowych oraz informacji z Urzędu Skarbowego o wysokości wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy i podatek VAT, podania informacji dotyczących prowadzonej działalności gospodarczej tj., przedmiotu działalności, statusu prawnego podmiotu gospodarczego (przedłożyć należy wpis do ewidencji, umowę spółki i inne dokumenty dotyczące powstania podmiotu gospodarczego) przedłożenia zestawienia użytkowanych pojazdów mechanicznych i zaświadczenia z właściwego Urzędu Pracy potwierdzającego zarejestrowanie R.R. jako osoba bezrobotna wraz z informacją o pobieraniu (nie pobieraniu) zasiłku dla bezrobotnych. Wnioskodawca w odpowiedzi na powyższe wezwanie przedłożył wyciąg z ostatnich 3 miesięcy z własnego konta bankowego oraz konta należącego do N.M., zaświadczenie R.R. o statusie bezrobotnego bez prawa do zasiłku, anulowany wniosek o wydanie zaświadczenia o przychodach z US [...] za lata 2009 – 2010, dokumentację potwierdzającą stan zdrowia R.R, rachunek za gaz i prąd, pismo określające wysokość opłat za mieszkanie, wezwanie Ł.R. jako dłużnika do kancelarii komorniczej jako potwierdzenie obecnego stanu majątkowego, kserokopię dowodu osobistego jako potwierdzenie miejsca zameldowania i kopię wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Wnioskodawca wyjaśnił, że brak zaświadczeń z US o przychodach za lata 2009 i 2010 jest spowodowany opłatą za wydanie zaświadczenia w kwocie 17,50 zł., której skarżący nie jest w stanie uiścić. Wnioskodawca wyjaśnił, że brak wyciągu z konta R.R. spowodowany jest brakiem posiadania przez niego konta osobistego z dostępem do Internetu. Na co dzień R.R. nie korzysta z konta a stan zdrowia nie pozwala mu na częste poruszanie się na duże odległości. Wnioskodawca wyjaśnił, że brak umowy najmu wynika z braku dostępu do niniejszej umowy. Z kolei brak dokumentacji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej za 2011r. spowodowany jest odmową udostępnienia dokumentacji przez księgową wynikającą z nieopłaconymi zaległymi fakturami za prowadzenie księgowości. Skarżący oświadczył również, że w tym roku nie uzyskał żadnych dochodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co skutkuje brakiem jakichkolwiek zaliczek na podatek dochodowy. Skarżący powołując się na §4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznane prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu udokumentowania stanu majątkowego lub stanu rodzinnego wnioskodawcy wskazał, że dokumentami źródłowymi, którymi można potwierdzać dane o majątku, dochodach są w szczególności wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Tym samym nieuzasadnionym jest żądanie wyciągów z okresu 6 miesięcy. W związku z powyższym stwierdzić należy, iż na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 ppsa, zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 2 ppsa spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Mając na względzie fakt, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 ppsa - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa, Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż skarżący nie wyjaśnił w pełni swej sytuacji finansowej. Na podstawie przedłożonych dokumentów stwierdzić należy bowiem, że wydatki w gospodarstwie domowym związane z opłatami za gaz, prąd i opłaty za mieszkanie przewyższają deklarowany cały dochód czteroosobowej rodziny w kwocie [...] zł. Uwzględniając fakt, iż powyższe wydatki nie uwzględniają kosztów wyżywienia i bieżącego utrzymania rodziny (w tym rocznego dziecka) stwierdzić należy, iż wnioskodawca nie przedstawił wiarygodnych danych dotyczących dochodu domowników. Przede wszystkim wnioskodawca nie udokumentował braku dochodu z prowadzonej działalności gospodarczej pod nazwą [...]. Fakt zalegania z regulowaniem należności z tytułu usług księgowych, nie zwalnia wnioskodawcy z udokumentowania bieżącej sytuacji finansowej jak i przedłożenia zeznań podatkowych za poprzednie lata. Obowiązek udowodnienia okoliczności spoczywa przy tym na wnioskodawcy. Nie uprawniony jest więc wniosek o sprawdzenie wysokości dochodu przez Sąd na podstawie złożonego przez skarżącego pełnomocnictwa do odbioru zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o przychodach za lata 2009-2010. Brak odpowiedzi na wezwanie Sądu do wyjaśnienia sytuacji finansowej, oznacza więc że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 ppsa za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Odnosząc do zastrzeżeń dotyczących wezwania do przedłożenia dokumentów źródłowych, w tym wyciągów z posiadanych rachunków bankowych i lokat z okresu ostatnich sześciu miesięcy, w więc z okresu dłuższego niż w wymienionego w §4 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16.12.2003r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznane prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu udokumentowania stanu majątkowego lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz.U. Nr 227, poz. 2245), stwierdzić należy, iż przepis ten nie zawiera zamkniętego katalogu dokumentów źródłowych, których przedłożenia można żądać w ramach postępowania o przyznanie prawa pomocy. Powyższe nie wyklucza również w szczególnych przypadkach żądania wyciągów za okres dłuższy niż 3 miesiące. W niniejszej sprawie skarżący wskazał bardzo niski aktualny dochód czteroosobowej rodziny, przy zerowym dochodzie z działalności gospodarczej. Brak wykazania dochodu z działalności gospodarczej uzasadniało sprawdzenie dochodu w dłuższym okresie niż trzy miesiące. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7, art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 ppsa, postanowiono jak w sentencji.