IV SA/Po 420/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) Sędziowie NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant Sekr. sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 listopada 2008 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu odbycia zasadniczej służby wojskowej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w K. z dnia [...] r. nr [...]. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ E. Makosz-Frymus Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Wojskowy Komendant Uzupełnień w K. udzielił M. B. odroczenia odbycia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy rodzinne i osobiste do dnia [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, iż poborowy jest właścicielem gospodarstwa rolnego i cały ciężar prac związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa spoczywa na nim, co uzasadnia odroczenie służby wojskowej Odwołanie od powyższej decyzji złożył skarżący wskazując, iż obowiązki związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego spoczywają wyłącznie na nim oraz że ma zamiar powiększać gospodarstwo. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wskazując, iż zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity Dz. U. z 2004r., Nr 241 poz. 2416 ze zm.) powszechnemu obowiązkowi obrony podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. Zdaniem organu odwoławczego z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że żadna grupa społeczna, czy zawodowa nie jest zwolniona z odbycia zasadniczej służby wojskowej. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. B. podnosząc, iż organy przy orzekaniu nie uwzględniły ważnych dla skarżącego spraw osobistych i rodzinnych oraz nie uwzględniły konieczności sprawowania przez skarżącego bezpośredniej opieki nad matką. W uzasadnieniu skarżący wskazał, iż sam prowadzi gospodarstwo rolne i nie ma go kto zastąpić, ponieważ matka jest niezdolna do samodzielnej egzystencji a ojciec pracuje zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy jako maszynista oczyszczalni ścieków. Skarżący podkreślił, iż ze względu na charakter pracy ojciec musi być w stałej dyspozycji pracodawcy i z tych względów nie może się zajmować chorą żoną. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd zobowiązany jest do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych niepodnoszonych w skardze. Przeprowadzając kontrolę legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że decyzja ta wydana została z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem niniejszej sprawy jest odroczenie zasadniczej służby wojskowej z przyczyn określonych w art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP. Zgodnie z powołanym wyżej przepisem "Odroczenia zasadniczej służby wojskowej można udzielić również ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej, które nie upoważniają do udzielenia poborowemu odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny albo z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej". Wobec takiego brzmienia powołanego artykułu stwierdzić należy, iż decyzja o odroczeniu służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego ma fakultatywny (uznaniowy) charakter, a więc jest podejmowana w ramach tzw. uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, uznanie organu doznaje ograniczeń w świetle brzmienia art. 7 kpa. Zgodnie z powołanym przepisem, organ winien załatwiać sprawę mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z tej przyczyny organ - działając w ramach uznania - winien przeprowadzić wnikliwe postępowanie zmierzające do oceny stwierdzonego stanu faktycznego. Przyznanie odroczenia na taki, a nie inny okres, obliguje organ do podania uzasadnienia prawnego i faktycznego podjętego rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Konieczność taka związana jest z jednej strony z obowiązującą w postępowaniu administracyjnym zasadą przekonywania (art. 11 kpa), z drugiej zaś z koniecznością umożliwienia Sądowi przeprowadzenia kontroli legalności. Strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem- zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z podstawowych warunków skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez Sąd administracyjny. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych. W związku z powyższym należy podnieść, że uzasadnienie decyzji wydanej w ramach tzw. uznania administracyjnego powinno być tak sporządzone, aby możliwe było prześledzenie toku rozumowania organu oraz ustalenie czy rozumowanie to nie wykracza poza granice uznania, a więc czy nie jest rozumowaniem dowolnym, które wiązało by się z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. W nawiązaniu do powyższych uwag wskazać należy, że uzasadnienia decyzji I jak i II instancji nie spełniają przedstawionych wyżej wymogów. W niniejszej sprawie, uzasadnienie decyzji I instancji w zasadzie sprowadza się do ogólnikowego stwierdzenia, iż skarżący jest właścicielem gospodarstwa rolnego i cały ciężar prac związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa spoczywa na nim, co uzasadnia odroczenie służby wojskowej. Natomiast organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji poza przedstawieniem stanu faktycznego sprawy ograniczył się do lakonicznego wskazania, iż z zapisu art. 4 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wynika, że żadna grupa społeczna czy zawodowa nie jest zwolniona z odbycia zasadniczej służby wojskowej. Tego typu uzasadnienia nie wyjaśniają w żaden sposób przesłanek którymi kierowały się organy przy udzielenia odroczenia służby wojskowej na taki, a nie inny okres. Należyte uzasadnienie decyzji o odroczeniu służby wojskowej ze względu na ważne sprawy rodzinne lub osobiste ma szczególne znaczenie w świetle brzmienia art. 39 ust. 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP, zgodnie z którym odroczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 7 i w ust. 3, udziela się tylko jeden raz na okres od trzech do dwunastu miesięcy. Wobec powyższego organ oprócz podjęcia decyzji czy odroczyć służbę wojskową decyduje również na jaki okres to uczynić. W niniejszej sprawie Wojskowy Komendant Uzupełnień decyzją z dnia [...] r. udzielił odroczenia do dnia [...] r. zatem na okres około 4 miesięcy. Wybór tak krótkiego okresu przy możliwości wyboru 12 miesięcy powinien być należycie uzasadniony w szczególności gdy odroczenia z tego powodu można udzielić tylko raz. Powyższe wskazuje na niedbałość organu w rozpoznaniu sprawy oraz nie pozwala na rozpoznanie motywów, którymi kierowano się przy jej załatwieniu. Wszystko to powoduje, że zaskarżona decyzja wymyka się spod kontroli sądowoadministarcyjnej, gdyż nie można stwierdzić czy mieści się w granicach swobodnego uznania. Powyższe wskazuje, że organy naruszyły art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa formułujące obowiązek dokładnego wyjaśnienia sprawy, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i kompletnego uzasadnienia decyzji. Przy czym należy zauważyć, co wydaje się nie zauważać skarżący, w polskim systemie prawnym nie istnieje możliwość stałego odroczenia służby wojskowej. W art. 39 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wyraźnie wskazano przypadki uzasadniające odroczenie służby wojskowej jak i okresy na jakie dane odroczenie może być udzielone. W przypadku odroczenia służby wojskowej ze względu na ważne sprawy rodzinne lub osobiste odroczenie to jest możliwe maksymalnie na okres 12 miesięcy. Ponadto wskazać należy skarżącemu, iż właściwym do orzekania o konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym zgodnie z art. 39a ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP jest wójt lub burmistrz (prezydent miasta), a nie organy wojskowe orzekające w przedmiotowej sprawie. Z powyższych względów zarzut nie uwzględnienia przez organ rozpoznający niniejszą sprawę konieczności sprawowania bezpośredniej opieki uznać należy za nieuzasadniony. W tym stanie rzeczy, wobec stwierdzenia, iż organy naruszyły prawo procesowe w sposób mogący mieć wpływ na wynik sprawy Sąd działając na postawie art.145 §1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ppsa orzekł jak w sentencji wyroku. Art. 152 ppsa nie zastosowano, ponieważ w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z decyzją, która w dniu orzekania została już wykonana. W niniejszej sprawie skarżącemu udzielono odroczenia do dnia 30 września 2008 r., który to termin w dniu wydawania niniejszego wyroku już upłynął. /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski /-/ E.Makosz - Frymus