IV SA/Po 424/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost–Durchowska WSA Donata Starosta (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] lutego [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi J. M. od Skarbu Państwa (Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu) wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych podwyższone o kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych stanowiącą podatek od towarów i usług – łącznie 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpoznaniu odwołania M. S., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2012r. Nr [...] o przyznaniu M. S. w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup opału. W uzasadnieniu organ wskazał, że wyżej opisaną decyzją organ pierwszej instancji przyznał M. S. pomoc w formie zasiłku celowego specjalnego w kwocie 500,00 zł na zakup opału. Od powyższej decyzji pismem z dnia [...] stycznia 2013r. Pan S. wniósł odwołanie, w którym wywodzi, że przy rozpatrywaniu wniosku nie uwzględniono potrzeby zakupu leków oraz zawyżono jego dochody. Organ wskazał, że w trakcie wywiadu środowiskowego ustalono, że M. S. mieszka w małym jednorodzinnym budynku bez żadnych wygód. Jest osobą schorowaną i ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Powadzi jednoosobowe gospodarstwo. Z pisma ZUS z dnia [...] grudnia 2012r. wynika, że zasiłek chorobowy w miesiącu październiku 2012 r., czyli z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku o zasiłek, brutto wyniósł 1 270,38 zł. Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej ( Dz.U. z 2009r.,Nr 175, poz. 1362 ze zm.) społecznej prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej ma osoba samotnie gospodarująca, której dochód nie przekracza kwoty 542,00 zł miesięcznie. Zgodnie z art. 8 ust. 3 tej ustawy dochód brutto z miesiąca października 2012r. został pomniejszony o podatek dochodowy w wysokości [...] zł oraz o potrącenia alimentacyjne w wysokości [...] zł (zaświadczenie Komornika Sądowego z dnia [...] grudnia 2012r.), czyli dochód wyniósł [...] zł. Jak z powyższego wynika kwota ta jest dużo wyższa od ustawowego kryterium dochodowego, które uprawniałoby osobę do uzyskania zasiłku celowego. Niemniej organ pierwszej instancji w oparciu o przedłożone dokumenty i po przeprowadzeniu szczegółowego wywiadu środowiskowego uznał za celowe przyznanie zasiłku celowego specjalnego na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Artykuł ten stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, który nie podlega zwrotowi. Organ zauważył, że w niniejszym przypadku to kryterium wynosi [...] zł, a zasiłek przyznano w wysokości 500,00zł, czyli bardzo wysoki. Ponadto organ wskazał, że dochód podawany przez stronę w wysokości [...] zł także przewyższa kwotę ustawowego kryterium dochodowego uprawniającą do otrzymania zasiłku celowego. Przekroczenie kryterium bez względu na wielkość tego przekroczenia oznacza, że organ nie może uwzględnić wniosku strony o przyznanie zasiłku celowego. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. S. wskazując, że jego dochód netto wyniósł [...] zł. Skarżący wyjaśnił, że Komornik wykazał kwotę [...] zł za okres od [...] października 2012 r. do dnia [...] października 2012 r. Natomiast kwotę [...] zł za okres od [...] października 2012 r. do dnia [...]października 2012 r. Komornik już zataił. Skarżący podniósł, że powyższego faktu nie badał ani organ I instancji ani Samorządowe Kolegium Odwoławcze. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 maja 2013 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Na rozprawie w dniu 19 września 2013 r. pełnomocnik organ podtrzymał skargę wskazując, że zgadza się ze skarżącym, iż dochód powinien zostać wyliczony na kwotę [...] zł. Jednocześnie pełnomocnik wniósł o zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "Ppsa") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta K. o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Ponadto zgodnie z art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Natomiast w myśl art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Uprawnienia wynikające z przepisów ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, co oznacza, że uzupełniają środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń z pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 04 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1910/07, lex nr 569575). Podstawową przesłanką przyznania świadczenia z pomocy społecznej jest osiąganie dochodu nieprzekraczającego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o kwoty pieniężne wskazane w art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Zarówno w dniu rozpoznawania podania skarżącego przez organy obu instancji, jak i obecnie kryterium dochodowe stosownie do § 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. poz. 823) wynosi dla osoby samotnie gospodarującej kwotę 542 zł. Powołane wyżej przepisy w sposób jednoznaczny określają przesłanki, jakie muszą zostać spełnione przez osobę ubiegającą się o tę formę pomocy społecznej. Odnosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że skarżący nie spełniał przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego. Należy wskazać, że wniosek o zasiłek skarżący złożył [...] listopada 2012 r. Wobec powyższego co do zasady, zgodnie z art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej sytuację materialną wnioskodawcy należało ocenić z uwzględnieniem wszystkich przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku tj. miesiąca października 2012 r. W świetle przepisów ustawy o pomocy społecznej za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Do tak ustalonego dochodu nie wlicza się jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, zasiłku celowego, pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, wartości świadczenia w naturze, świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że organy obu instancji trafnie uznały, że skarżący nie spełnia kryterium dochodowego. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast w myśl ust. 4 ww. przepisu do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się: 1) jednorazowego pieniężnego świadczenia socjalnego, 2) zasiłku celowego, 3) pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, 4) wartości świadczenia w naturze, 5) świadczenia przysługującego osobie bezrobotnej na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z tytułu wykonywania prac społecznie użytecznych. W niniejszej sprawie organ zasadnie uznał, iż na dochód skarżącego składa się zasiłek chorobowy z ZUS w wysokości 1.270,38 zł. Od kwoty tej stosownie do art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej należało odliczyć podatek dochodowy i kwotę alimentów świadczonych na rzecz osób trzecich. W przedmiotowej sprawie organ uznał, że potrąceniu alimentacyjnego podlegała wyłącznie kwota [...] zł (zaświadczenie komornika k. 16). Natomiast w ocenie skarżącego potrąceniu podlegała kwota [...] zł. Jednakże na gruncie niniejszej sprawy powyższa okoliczność nie ma znaczenia przy ocenie przekroczenia kryterium dochodowego. Przyjmując, że potrąceniu podlegała kwoto [...] zł, to i tak dochód w wysokości 613, 22 zł przekraczałby ustawowe kryterium dochodowe. Organy obu instancji nie znajdując podstaw do przyznania skarżącemu zasiłku celowego w sposób prawidłowy rozważyły możliwość przyznania specjalnego zasiłku celowego, o którym stanowi art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. W tym miejscu wskazać należy, iż specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem niezależnym od kryterium dochodowego. Może on zostać przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jego uznaniowy charakter powoduje, że nawet w przypadku spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie jego przyznania, bądź przyznać go w wysokości, jaką uzna za zasadną (wyrok NSA z dnia 11 lutego 2011 r., sygn. akt I OSK 1789/10, lex nr 950874). Szczególne przypadki muszą być wyraziste i odbiegające od sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy przy spełnianiu kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W każdym przypadku organ zobligowany jest do wnikliwej oceny stanu faktycznego z perspektywy określonej w przepisie przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku. Ocena taka, przeprowadzona z uwzględnieniem wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. W orzeczeniu z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 1623/11 ( LEX nr 1113249) Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż brak jest uzasadnionych podstaw do wydania decyzji pozytywnej w sprawie wniosku o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, jeżeli wskazywane przez stronę okoliczności - choroba czy też duże koszty utrzymania, zadłużenie - mają charakter ogólny niewskazujący na istnienie wyjątkowych okoliczności, których strona nie byłaby w stanie przezwyciężyć. Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, że osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku winny zdawać sobie sprawę, ze w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorem niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Nie może w gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium bowiem istotą specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej jest jego wyjątkowość o czym świadczy brzmienie przepisu, który pozwala na przyznanie tegoż zasiłku "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" (por. wyrok NSA z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1911/10, LEX nr 896581). W ocenie składu orzekającego organy obu instancji trafnie uznały, że w odniesieniu do skarżącego zachodzi tego rodzaju sytuacja przemawiająca za przyznaniem zasiłku o charakterze specjalnym. Za taka sytuację organ zasadnie uznał chorobę skarżącego udokumentowana załączonymi do wniosku dokumentami. Organ zasadnie uznał, że pod odliczeniu łącznych kosztów utrzymania domu oraz kosztów leczenia do dyspozycji wnioskodawcy pozostaje niewielka kwota. Natomiast oceniając wysokość przyznanej wnioskowanej pomocy wskazać należy, że zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej specjalny zasiłek celowy może być przyznany w wysokości w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny tj. w przedmiotowej sprawie kwoty 542 zł. W tym miejscu wskazać również należy, na co zasadnie zwrócił uwagę organ I instancji, iż rolą organów pomocy nie jest zaspokajanie wszelkich potrzeb zgłaszanych przez stronę. Dodać należy, iż działanie takie byłoby sprzeczne z zasadą pomocniczości wyrażoną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – zasadą pomocniczości (inaczej subsydiarności). Wobec powyższego Sąd uznał, że przyznanie skarżącemu kwoty 500 zł, a więc nieznacznie odbiegającej od kwoty maksymalnego możliwego do przyznania zasiłku oraz wobec wyjątkowego charakteru specjalnego zasiłku celowego nastąpiło z poszanowaniem zasad wynikających z przepisów ustawy o pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono na podstawie art. 250 powyższej ustawy w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c/ i § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). MZ