IV SA/Po 436/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus /spr/ Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant referent-stażysta Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2006r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia[...]lipca 2003r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich, o d d a l a s k a r g ę /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/D. Rzyminiak-Owczarczak TZ/ Pismem z dnia [...] października 1996 r. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 61 § 4 kpa zawiadomił A. B.o wszczęciu z urzędu postępowania weryfikacyjnego w sprawie pozbawienia lub zmiany posiadanych przez niego uprawnień kombatanckich. Decyzją z dnia [...]stycznia 1999 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: Kierownik Urzędu) na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jedn. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm., dalej: ustawa o kombatantach) pozbawił A. B. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZboWiD w P. dnia [...]listopada 1977 r. z tytułu działalności w ruchu oporu ([...]06-1943-[...].07.1944) i służby w armii radzieckiej ([...].09.1944 – [...]05.1945). W uzasadnieniu organ wskazał, że Zainteresowany uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie zaświadczenia Partyzanckiej Brygady im. Dzierżyńskiego z dnia[...]lipca 1944 r. o służbie w oddziale partyzanckim im. Żdanowa oraz zaświadczenia NKO ZSRR – Sztab 2 Białoruskiego Frontu Oddział Wywiadowczy z [...] maja 1945 r. o odbywaniu służby w Oddziale Wywiadowczym Sztabu 2 Białoruskiego Frontu i wykonywaniu zadań specjalnych. Wskazana działalność Zainteresowanego uznana została za służbę w organach represji ZSRR. Pismem z dnia [...] lutego 1999 r. A. B. zwrócił się do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że partyzantka sowiecka nie została zaliczona przez środowiska międzynarodowe do organów represji. Podkreślił swoje zasługi w walce z oddziałami niemieckimi oraz okoliczność współpracy z ludnością miejscową. Podniósł, że wstąpienie do tego właśnie oddziału nie miało kontekstu politycznego, chciał jedynie jak najszybciej rozpocząć walkę z Niemcami. W wyniku przeprowadzonego ponownie postępowania Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...]czerwca 1999 r., Nr [...], utrzymał w mocy własne wcześniejsze rozstrzygnięcie. Powołując się na opracowania historyczne organ podkreślił, że oddziału partyzantki radzieckiej wykonywały rozkazy NKGB. Celem tych formacji było osłabienie "sił Polaków" oraz likwidacja "formacji nacjonalistycznych". Organ wskazał, nadto, iż do opinii o tym, że radzieckie oddziały partyzanckie stanowiły organ represji ZSRR przychyla się Główna Komisja Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu Instytut Pamięci Narodowej. Na skutek skargi A. B. decyzja Kierownika Urzędu oraz decyzja ją poprzedzająca została uchylona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w P. z dnia 26 września 2000 r., II SA/Po 1251/99. Sąd wskazał, że teza Kierownika Urzędu, iżby wszystkie grupy partyzantki sowieckiej, w tym grupa, do której należał Skarżący, stanowiły część organów represji ZSRR, nie została udowodniona. Pozbawienie uprawnień na mocy art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach możliwe jest dopiero po poczynieniu jednoznacznych w tym przedmiocie ustaleń. Pismem z dnia [...] marca 2001 r. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z prośbą o informację, czy oddział partyzantki sowieckiej im. Żdanowa brygady im. Dzierżyńskiego można uznać za organ represji ZSRR działający przeciwko Narodowi Polskiemu, oraz o wyjaśnienie tej samej kwestii w odniesieniu do Oddziału Wywiadowczego Sztabu Białoruskiego Frontu. W odpowiedzi wskazano, że szczegółowa historia oddziału im. Żdanowa nie jest Instytutowi znana. Trudno orzec, w jakiej mierze oddział, w którym służył Zainteresowany, w praktyce zdołał rozpracować konkretne komórki Armii Krajowej, Niewątpliwie jednak działalność partyzantki sowieckiej w tym okresie była szkodliwa z punktu widzenia interesów polskich oraz władz podziemnych i rezydujących na wychodźstwie. Ustosunkowując się do problemu udziału Zainteresowanego w Oddziale Wywiadowczym podkreślono, że trudno zawyrokować, w jakiej mierze konkretne czyny Zainteresowanego stanowiły element pracy wywiadu Sztabu 2 Białoruskiego Frontu skierowanej jedynie przeciwko wojskom niemieckim. Sformułowana została również teza, iż wszystkie komórki wywiadu i kontrwywiadu państwa sowieckiego podległe de facto NKWD (choć działające także w ramach formacji liniowych Armii Czerwonej) miały na celu zajęcie obszaru Polski, oczyszczenie go z elementu wrogiego panowaniu komunistów, a w konsekwencji działały – w części dotyczącej formacji polskich – przeciwko Narodowi Polskiemu i jego interesom. Ustosunkowując się do wskazanego wyżej pisma, Zainteresowany podniósł, że ogólna teza wynikająca z pisma Instytutu nie może wypaczać jego działalności. Rozkazy, które wykonywał, nie dotyczyły ani polskich formacji ani ludności cywilnej. Grupa partyzancka, w której działał, nie realizowała represji przeciwko Narodowi Polskiemu. Wstąpił do tego oddziału kierując się przekonaniem, że walczy z okupantem. Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] września 2001 r. nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach pozbawił Zainteresowanego uprawnień kombatanckich. Wskazano, że zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a ustawy o kombatantach, o pozbawieniu uprawnień decyduje sam fakt służby w NKWD lub innym organie represji sowieckiej i wywiadzie ZSRR. Podkreślono nadto, że A. B. miał możliwość wstąpienia do oddziałów partyzanckich AK. Pismem z dnia [...] września 2001 r. Zainteresowany zwrócił się do Kierownika Urzędu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Podkreślił, że po ucieczce z robót przymusowych chciał jak najszybciej rozpocząć walkę z Niemcami, a w jego wsi stacjonował oddział im. Żdanowa. Wskazał na swoje dokonania bojowe zawarte w charakterystyce bojowej oraz fakt, że nie kierowały się one przeciwko oddziałom AK. Decyzją z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] Kierownik Urzędu utrzymał w mocy własną decyzją o pozbawieniu uprawnień kombatanckich. Organ ponownie podkreślił, że decydującą przesłanką pozbawienia uprawnień jest fakt służby w partyzantce radzieckiej i Oddziale Wywiadowczym. A. B. złożył skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wskazał, że służył w typowym oddziale partyzanckim walczącym z Niemcami. Służąc zaś w Oddziale Zwiadowczym zbierał dane potrzebne do działań frontowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2004 r., [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał się niewłaściwym i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę złożoną do Naczelnego Sądu Administracyjnego zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), po przekazaniu sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 22 stycznia 2004 r. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi na okoliczność, iż sprawa pozbawienia Skarżącego uprawnień kombatanckich stanowiła już przedmiot rozpoznania Sądu, Kierownik Urzędu związany był wyrażoną w wyroku z dnia 26 września 2000 r., sygn. II SA/Po 1251/99, oceną, iż pozbawienie uprawnień możliwe jest dopiero po poczynieniu jednoznacznych ustaleń odnośnie tego, czy wszystkie grupy partyzantki sowieckiej stanowiły część organów represji ZSRR. W ocenie Sądu, organ ponownie rozpatrując sprawę poczynił kroki niezbędne do tego, by całkowicie wyjaśnić okoliczności sprawy. W szczególności, dla wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy na tle historycznym pomocne okazało się pismo Biura Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 30 marca 2001 r. W przypadku Skarżącego, decydująca dla kwestii odebrania mu uprawnień kombatanckich była ocena działalności w oddziale partyzanckim oraz oddziale zwiadowczym, na tle art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. Przepis ten stanowi, iż uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w okresie od września 1939 r. do końca 1956 r. służyła w NKWD albo w innych organach represji ZSRR działających przeciwko Narodowi i Państwu Polskiemu. W wyroku z dnia 15 września 1999 r. ,V SA 296/99, LEX nr 50022, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że " "Służba" jest aktem świadomym, objętym wolą osoby, która ją pełni. W warunkach partyzanckich świadomość i wola dotyczą bezpośredniego celu walki – w tym wypadku z okupantem niemieckim; nie mogą natomiast obejmować hipotetycznych, historycznie nie udowodnionych możliwości dotyczących niejawnych i przypuszczalnych powiązań struktur podziemnych". Na tym tle podkreślenia wymaga, że Skarżący był świadomy, w jakiej formacji służy. W deklaracji członkowskiej (k. 5 – 5v akt administracyjnych) w pkt 12 wymieniając oddział partyzancki określa go przymiotnikiem "radziecki". W piśmie z dnia [...] lutego 1999 r. (k. 14 akt administracyjnych) wskazał, że jego brygada podlegała Białoruskiemu Sztabowi Ruchu Partyzanckiego. Skarżący pełnił obowiązki dowódcy grupy "kolejowo-szosowej", a następnie zastępcy komisarza oddziału. Sprzeczność celów partyzantki sowieckiej i interesów polskich reprezentowanych przez władze podziemne oraz rezydujących na wychodźstwie opisana została w piśmie Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 30 marca 2001 r. (k. 44-45 akt administracyjnych). Z tych przyczyn uznać trzeba, że ustalenia organu co do udziału Skarżącego w partyzantce radzieckiej poczynione zostały właściwie. Skarżący pełnił nadto służbę w Oddziale Wywiadowczym Sztabu II Białoruskiego Frontu. Z powołanego pisma Instytutu Pamięci Narodowej wynika, że wszystkie komórki wywiadu i kontrwywiadu państwa sowieckiego, podległe de facto NKWD, miały na celu zajęcie obszaru Polski. Dotyczy to także komórek wywiadu działających w ramach formacji liniowych Armii Czerwonej. Organ zasadnie zakwalifikował działalność Skarżącego jako spełniającą kryteria określone w art. 21 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach. W takim stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/D. Rzyminiak-Owczarczak MW