IV SA/Po 437/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Izabela Bąk - Marciniak (spr.) WSA Tomasz Grossmann Protokolant st. sekr. sąd. Laura Szukała po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi P. U. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]stycznia 2011r. nr [...]; 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...]organ pierwszej instancji powiadomił skarżącego – P. U. o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Świadczenia te były wypłacane A. U. na P. U. na podstawie decyzji z dnia [...] września 2009 r. Nr [...], w wysokości [...]zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...]zobowiązano skarżącego do zwrotu należności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...]zł, za okres od [...] października 2009 r. do [...]września 2010 r., albowiem zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U.09.1.7 j.t. ze zm. – dalej ustawa o pomocy osobom uprawionym do alimentów) organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji skarżący pismem z dnia [...] stycznia 2011 r. wniósł odwołanie, w którym wskazał na swoją ciężką sytuację materialną i zdrowotną, domagając się umorzenia zobowiązania alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2011 r. Kolegium rozpatrując sprawę wzięło pod uwagę ustawowy zapis art. 27 ust. 1 i 2 w/w ustawy, który obliguje dłużnika do zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, a organ zobowiązuje do wydania stosownej decyzji administracyjnej w tym zakresie. Jednoczesne wskazano, iż podnoszona w skardze sprawa umorzenia należności nie jest przedmiotem postępowania. Zgodnie z art. 30 ust. 2 w/w ustawy sprawa umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami może być rozpatrywana na wniosek dłużnika alimentacyjnego tylko przez organ właściwy wierzyciela i Kolegium nie było właściwe do podjęcia decyzji o umorzeniu należności. W skardze skarżący podnosił, iż organy obu instancji pominęły argumentację przez niego powołaną i lakonicznie odniosły się do argumentów natury finansowej i zdrowotnej. Zdaniem skarżącego organy winny były z urzędu brać pod uwagę szczególne okoliczności sprawy, w tym brak znajomości przepisów prawa po stronie skarżącego oraz jego życiową nieporadność. Jednocześnie zarzucono, że organ mógł dokonać żądanego przez skarżącego umorzenia. Zarzucono naruszenie art. 7, 10 § 1, 77 § 1 i art. 80 oraz 107 § 1 i 3 kpa. W odpowiedz na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie z powodów w niej podniesionych. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art.1 par 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) i art.3 par 1 i par 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Na podstawie art.134 par 1 Ppsa, w postępowaniu sądowo administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2009r., Nr 1, poz.7 ze zm.). Zgodnie z art.27 ust.1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów – dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Stosownie do art.27 ust.2 powołanej ustawy, organ właściwego wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję alimentacyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnień z funduszu alimentacyjnego. A zatem decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawionej świadczeń. Na etapie wydawania decyzji na podstawie art.27 ust.2 p.o.u.a. organ nie może badać zarówno sytuacji majątkowej zobowiązanego, jak i oceniać potencjalnej możliwości wykonania decyzji. Podnoszone więc przez skarżącego kwestie odnoszące się do jego złego stanu zdrowia, czy niskich dochodów nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Skarżący może powołując się na swoją trudną sytuację zwrócić się z wnioskiem do organu o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Zgodnie z art.30 ust.2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Pomimo bezzasadności argumentacji podniesionej w skardze zaskarżona decyzja oraz utrzymana przez nią w mocy decyzja organu I instancji nie mogą się ostać jako wydane z naruszeniem prawa. Należy zauważyć, iż przesłanki formalne, jakie powinna spełniać każda decyzja administracyjna określa art.107 kpa. Istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji jest jej uzasadnienie. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art.107 par 3 kpa uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o jej treści. Organ musi zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych, mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia wiąże się także z wyrażoną w art.11 kpa zasadą przekonywania, która zobowiązuje organy administracji publicznej do dołożenia szczególnej staranności w uzasadnieniu swoich rozstrzygnięć, zwłaszcza tych, które nakładają na strony określone nakazy lub zakazy. Decyzja organu I instancji nie spełnia przesłanki formalnej, jaką powinna spełniać decyzja administracyjna. Nie zawiera bowiem uzasadnienia odpowiadającego wymogom przepisu art.107 par 3 kpa. W decyzji tej organ podaje bowiem finalną kwotę, do zwrotu której zobowiązana jest strona, nie przedstawiając sposobu przeprowadzenia obliczeń oraz nie wskazując kiedy i jakie dokładnie kwoty zostały przez dłużnika alimentacyjnego uiszczone w okresie świadczeniowym. Taki sposób procedowania przez organ I instancji skutkował nadto brakiem rozstrzygnięcia w decyzji odnośnie odsetek (poza podaniem ogólnej ich kwoty). Zgodnie z art.27 ust.1 p.o.u.a. dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami, przy czym zgodnie z ust.1a tegoż przepisu odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Te regulacje prawa materialnego jednoznacznie przesądzają o zakresie niezbędnych ustaleń jakie winien poczynić, a następnie uzewnętrznić w uzasadnieniu decyzji organ administracji, do jakich należy nie tylko globalna wysokość wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń, lecz nadto wysokość dokonanych w okresie świadczeniowym wpłat do funduszu w rozbiciu na poszczególne wpłaty i wypłaty oraz wskazanie dat poszczególnych operacji. Dopiero poczynienie takich ustaleń i przedstawienie ich przez organ administracji w uzasadnieniu decyzji pozwoli stronie ( a także organowi odwoławczemu i sądowi administracyjnemu) na dokonanie faktycznej kontroli ich prawidłowości, a także na zweryfikowanie prawidłowości naliczenia przez organ odsetek. To już w decyzji administracyjnej wydawanej na podstawie art.27 ust.2 p.o.u.a. winny zostać wyliczone odsetki należne na dzień jej wydania, wraz ze wskazaniem na podstawie jakiej stopy procentowej, w jakiej wysokości, od jakich kwot i od jakich dat odsetki te są naliczane. Brak powyższych elementów w uzasadnieniu decyzji organu I instancji uniemożliwia stronie skuteczną ochronę swych praw oraz rozumienie podstaw nałożonych obowiązków. Powyższe uwagi dotyczące decyzji organu I instancji odnieść należy również wprost do orzeczenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., które utrzymało decyzję pierwszoinstancyjną w mocy nie konwalidując w żaden sposób wskazanych powyżej uchybień. W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie nie tylko przy ocenie prawidłowości decyzji przez organ wyższego stopnia, ale także daje stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia zawartego w decyzji możliwość polemiki ze stanowiskiem organu i to zarówno, jeśli idzie o ustalenia faktyczne poczynione w sprawie, jak i dokonaną przez organ wykładnię przepisów prawa będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. Nieuzasadnienie zaś decyzji w sposób właściwy narusza uprawnienia strony i podstawowe zasady postępowania administracyjnego (art.7- 10 kpa)., a tym samym stanowi podstawę do uchylenia takiej decyzji (por. np. wyroki: NSA z dnia 25 listopada 2009r. sygn. IOSK 558/09; z dnia 16 marca 1998, II SA 96/98 Lex 41681; z dnia 13 grudnia 1988r. II SA 497/88, ONSA 1989 nr 2, poz.68, Lex 10079). Mając powyższe na uwadze, skoro decyzja organu I instancji nie odpowiadała wymogom art.107 par 1 i 3 kpa, wskazane wyżej uchybienia procesowe, jakich dopuściły się organy obu instancji skutkowały koniecznością uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, co orzeczono na podstawie art.145 par 1 pkt 1 lit.c ppsa. Uwzględnienie skargi czyniło koniecznym orzeczenie z urzędu o niemożności wykonania zaskarżonych decyzji do czasu uprawomocnienia się wyroku (art.152 ppsa). MZ