IV SA/Po 447/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W. P. (dalej: "Wnioskodawczyni" lub "Skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (k. 173-174, 152), w którym wskazała, że zakupiła opał, zmuszona była do wymiany okien, a z powodu wyczerpania limitów NFZ zmuszona jest leczyć się odpłatnie. Zaznaczyła, że drożeje żywność oraz koszty utrzymania. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej Wnioskodawczyni referendarz sądowy pismem z dnia 26 września 2012 r. (k. 184) wezwał Skarżącą do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy, określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), podania informacji o posiadanym majątku (poz. 7 formularza PPF) oraz określenia tytułu prawnego do nieruchomości wskazanej jako adres zamieszkania i wskazania źródła utrzymania. W odpowiedzieli na powyższe Skarżąca wyjaśniła (k. 211), że utrzymuje się renty wynoszącej 1586 zł i mieszka w lokalu zajmowanym na zasadzie służebności. Poinformowała, że nie posiada żadnego majątku, kart kredytowych, a posiadane środki finansowe wystarczają jej na życie, wizyty u lekarzy i opłaty za gaz, prąd itd. Zaznaczyła, że posiada również drobną sumę na tzw. czarną godzinę. Postanowieniem z dnia 16 października 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 447/12 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, wskazując, że przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tą regulacją przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata) następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, albo tylko ustanowienie np. adwokata) sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz podkreślił, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Referendarz ocenił, że Skarżąca nie wyjaśniła w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności wyciągów z posiadanych kont bankowych. Z wyjaśnień Skarżącej wynika, że posiada pewną sumę z przeznaczeniem na "czarną godzinę". Napisał, że Wnioskodawczyni nie określiła jednak jej wysokości, a fakt posiadania oszczędności o nieznanej wysokości, przy braku wyjaśnień dotyczących posiadanych kont bankowych uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy. Referendarz zaznaczył, że z materiału znajdującego się w aktach sprawy, w tym ze zwrotnego potwierdzenia odbioru korespondencji kierowanej do Skarżącej wynika, że mieszka ona pod jednym dachem z córką, zaś powyższe może świadczyć o wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego, co jest tym bardziej aktualne, gdy w jednym lokalu, czy też domu mieszkają osoby sobie bliskie – w tym przypadku matka i córka. Referendarz zaznaczył, że ma to istotne znaczenie, gdyż w takim przypadku należy dokonać analizy wspólnych dochodów oraz wydatków wszystkich osób tworzących wspólnotę. Skarżąca w żaden sposób nie wykazała, jakie są koszty utrzymania gospodarstwa domowego, nie nadesłała żadnych faktur, ani rachunków obrazujących wydatki na pokrycie opłat za media; nie podała nawet szacunkowych kwot przeznaczanych na wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego. W zakreślonym przez ustawę terminie Skarżąca wniosła sprzeciw (k. 255), oceniając postanowienie referendarza jako krzywdzące i nie uwzględniające podniesionych kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: W myśl art. 260 p.p.s.a. zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżących sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonych postanowień i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu Sąd zaznacza, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest pierwszym wnioskiem Skarżącej w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób dotkniętych ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd zaznacza, że Wnioskodawczyni nie wskazała zakresu wnioskowanego prawa pomocy. W związku z tym Sąd potraktował wniosek Skarżącej jako wniosek o przyznanie prawa pomocy w najszerszym, całkowitym zakresie (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika - adwokata), jako najdalej idący, a przez to obiektywnie najszerzej chroniący interes Skarżącej. W ocenie sądu Skarżąca niewystarczająco uzasadniła wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na podstawie pism znajdujących się w aktach nie można uznać, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z pism znajdujących się w aktach sprawy nie wiadomo, jaka jest dokładnie sytuacja finansowa Skarżącej, czy prowadzi gospodarstwo domowe samodzielne, czy wspólne (np. z córką). Skarżąca odstąpiła od udzielenia informacji o kosztach utrzymania, nie nadesłała żadnych faktur, ani rachunków obrazujących wydatki na pokrycie opłat za media. Odnosząc się do zadeklarowanych przez Skarżącą "drobnych oszczędności" Sąd podkreśla, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Posiadanie oszczędności jest równoznaczne z tym, że Skarżąca posiada środki finansowe na ponoszenie kosztów związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym – przynajmniej do wysokości oszczędności. W związku z powyższym Sąd stwierdza, że nie zachodzi podstawa do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione przez Skarżącą, czyli do przyznania Jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub choćby częściowym, W tym stanie rzeczy, na podstawie przywołanych wyżej przepisów, orzeczono jak w sentencji postanowienia. Ubocznie sąd wskazuje, że art. 67 § 5 p.p.s.a. umożliwia ustanowienie osoby (np. spośród skarżących) upoważnionej do odbioru pism w postępowaniu sądowym. Wówczas Sąd będzie doręczał pisma tylko osobie pisemnie wskazanej przez skarżących.