IV SA/Po 447/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. F. i M. F. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy L. F. i M. F. (dalej: "Wnioskodawcy" lub "Skarżący") wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł Skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (k. 175-176, 152), w którym wskazali, że nadal posiadają kredyty na zakup ziemi, a ponadto zmuszeni byli do zakupu kombajnu zbożowego, aby móc zebrać plony. W marcu wystąpiły mrozy, które zniszczyły przeszło 40 ha ozimin. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej Wnioskodawców referendarz sądowy pismami z dnia 26 września 2012 r. (k. 185) wezwał Wnioskodawców do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do Skarżących za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw w tym na nieruchomościach dzierżawionych), określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.) i przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości. Wnioskodawców wezwano również do wskazania, czy korzystają z dopłat do produkcji rolnej (jeżeli tak, to należało podać wysokość dofinansowania), podania informacji dotyczących posiadanego majątku (dom, mieszkanie, nieruchomość rolna i inne nieruchomości – poz. 7 formularza PPF) i wskazania źródeł finansowania zakupu kombajnu zbożowego. W odpowiedzieli na powyższe wezwanie Skarżący wyjaśnili (k. 212), że nie posiadają lokat, kart kredytowych ani samochodów. Najczęściej korzystają z rowerów (dwóch). Określając dochód z gospodarstwa rolnego Wnioskodawcy wskazali, iż wysokość dochodu z gospodarstwa rolnego ustala się wg przelicznika. Korzystają z dopłat do produkcji rolnej wynoszących [...] zł. Skarżący poinformowali również, że posiadają dom mieszkalny, dwa pomieszczenia inwentarskie, chlewnie, oborę, stodołę oraz [...] ha (51 ha przeliczeniowe). W piśmie wyjaśniono również, że zakup kombajnu został sfinansowany z kredytu w rachunku obrotowym, bez wkładu własnego. Postanowieniem z dnia 16 października 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 447/12 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy, wskazując, że przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tymi przepisami przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata) następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków, albo obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata) sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz podkreślił, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Referendarz ocenił, że Skarżący nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożyli wszystkich żądanych dokumentów, w tym w szczególności wyciągów z posiadanych kont bankowych i dokumentów dotyczących prowadzonej produkcji rolnej. Skarżący nie określili również wysokości stałych wydatków. Odnosząc się do argumentacji Skarżących powołujących się na obwieszczenie Prezesa GUS w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego referendarz stwierdził, że oszacowanie dochodu na podstawie dochodu z hektara przeliczeniowego nie stanowi wiarygodnego wyliczenia dochodów uzyskiwanego z gospodarstwa rolnego o znacznej powierzchni. Z informacji przedstawionych przez Skarżących wynika bowiem, iż gospodarując na pow. 91 ha prowadzą gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów o zróżnicowanym profilu produkcji rolnej. Bez wglądu w dokumentację i historię obrotów na rachunku bankowym nie można określić rzeczywistego dochodu uzyskiwanego z tego źródła. W ustawowym terminie Skarżący wnieśli sprzeciw (k. 255, 260), oceniając postanowienie referendarza jako krzywdzące i nie uwzględniające podniesionych kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżących sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonych postanowień i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu Sąd zaznacza, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest pierwszym wnioskiem Skarżących w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób dotkniętych ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu Skarżący niewystarczająco uzasadnili wniosek o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji sytuacja finansowa Skarżących nie została wyjaśniona należycie – nie można ocenić zarówno wysokości dochodów skarżących, jak i wysokości wydatków. jak trafnie wskazano w orzeczeniu referendarza, z informacji przedstawionych przez Skarżących wynika, iż gospodarując na pow. [...] ha prowadzą oni gospodarstwo rolne znacznych rozmiarów o zróżnicowanym profilu produkcji rolnej. Bez wglądu w dokumentację i historię obrotów na rachunku bankowym nie można więc określić rzeczywistego dochodu uzyskiwanego z tego źródła. Należy także zauważyć, że Skarżący wnosząc sprzeciw ograniczyli się do gołosłownego stwierdzenia, że rozstrzygnięcie referendarza jest krzywdzące, jednak nie opatrzyli swojego sprzeciwu jakimikolwiek dokumentami, poszerzającymi wiedzę Sądu o ich sytuacji finansowej. Z uwagi na powyższe Sąd uznaje, że Wnioskodawcy nie wywiązali się z ciążącego na nich obowiązku wykazania okoliczności określonych art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., i stwierdza, że nie zachodzą podstawy do uznania przesłanek z tego przepisu za uprawdopodobnione. W konsekwencji, na podstawie wskazanych wyżej przepisów orzeczono jak w sentencji postanowienia. Ubocznie Sąd wskazuje, że art. 67 § 5 p.p.s.a. umożliwia ustanowienie osoby (np. spośród skarżących) upoważnionej do odbioru pism w postępowaniu sądowym. Wówczas Sąd będzie doręczał pisma tylko osobie pisemnie wskazanej przez Skarżących.