IV SA/Po 447/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. i S. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy R. P. i S. P. (dalej: "Wnioskodawcy" lub "Skarżący") wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wskazaną w rubrum nin. postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł Skarżący złożyli wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (k. 175-176, 152), w którym wskazali, że w lutym nastąpiły wymrożenia zbóż ozimych – przesiewy. Syn uczy się, co jest związane z ponoszeniem kosztów zakupu książek i dojazdów do szkoły. Wzrosły ceny paliw, pasz, środków ochrony roślin itd. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej Wnioskodawców, referendarz sądowy pismem z dnia 26 września 2012 r. (k. 187) wezwał Wnioskodawczynię do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw, w tym na nieruchomościach dzierżawionych), wskazania czy korzysta z dopłat do produkcji rolnej (jeżeli tak, to należy podać wysokość dofinansowania), określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, wskazania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz określenia wysokości ich dochodu i podania informacji dotyczących posiadanego majątku (pozycja 7 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy), w tym m.in. posiadanych nieruchomości. Wnioskodawca odrębnym pismem (k. 196) został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku, poprzez jego podpisanie. W odpowiedzieli na powyższe wezwania Wnioskodawca przesłał podpisany formularz. Nie została przesłana odpowiedź na ww. wezwanie o dodatkowe informacje. Postanowieniem z dnia 16 października 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 447/12 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił Skarżącym przyznania prawa pomocy, wskazując, że przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z tą regulacją przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata) następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków albo obejmujące tylko ustanowienie m.in. adwokata) sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz podkreślił, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Referendarz ocenił, że Skarżący nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej, gdyż nie odpowiedzieli na wezwanie dotyczące uzupełnienia informacji dotyczących ich stanu majątkowego. W zakreślonym do tego terminie ustawowym Skarżący wnieśli sprzeciw (k. 255, 276), oceniając postanowienie referendarza jako krzywdzące i nie uwzględniające podniesionych kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżących sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonych postanowień i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zaznacza, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest pierwszym wnioskiem Skarżących w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób dotkniętych ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie sądu Skarżący niewystarczająco uzasadnili wniosek o przyznanie prawa pomocy. Trafnie referendarz sądowy wzywał Wnioskodawczynię o kluczowe, dla ustalenia stanu majątkowego, informacje. Skarżący, przesyłając podpisany wniosek na urzędowym formularzu odstąpił od udzielenia sądowi istotnych informacji. Należy także zauważyć, że skarżący, wnosząc sprzeciw, ograniczyli się do gołosłownego stwierdzenia, że rozstrzygnięcie referendarza jest krzywdzące, jednak nie opatrzyli swojego sprzeciwu jakimikolwiek dokumentami, które poszerzałyby wiedzę sądu o ich sytuacji finansowej. Z uwagi na powyższe Sąd uznaje, że Wnioskodawcy nie wywiązali się z ciążącego na nich obowiązku wykazania swej trudnej sytuacji majątkowej, i stwierdza, że brak podstaw do przyjęcia, iż spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zostało przez Wnioskodawców uprawdopodobnione. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów, orzeczono jak w sentencji postanowienia. Ubocznie sąd wskazuje, że art. 67 § 5 p.p.s.a. umożliwia ustanowienie osoby (np. spośród skarżących) upoważnionej do odbioru pism w postępowaniu sądowym. Wówczas sąd będzie doręczał pisma tylko osobie pisemnie wskazanej przez Skarżących.