IV SA/Po 447/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Grossmann po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy J. K. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 zł Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata (k. 181-182, 152), w którym wskazał, że zmuszony był do zakupu ciągnika aby móc obrobić ziemię, a ponadto jego sytuację finansową pogorszył fakt, że padł mu czterystukilogramowy byk. Gospodarstwo rolne było narażone zimą i wiosną na wymrożenie zasianych upraw, a trwające żniwa wymagają znacznych nakładów finansowych. Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej Wnioskodawcy, referendarz sądowy pismem z dnia 26 września 2012 r. wezwał Wnioskodawcę (k. 189) do przedłożenia wyciągów z kont bankowych oraz lokat i kart kredytowych należących do Skarżącego za okres ostatnich 6 miesięcy, oszacowania dochodu z prowadzonego gospodarstwa rolnego ze wskazaniem rodzaju produkcji rolnej, jego skali (ilości zwierząt, powierzchni upraw w tym na nieruchomościach dzierżawionych), wskazania czy korzysta z dopłat do produkcji rolnej (jeżeli tak, to należało podać wysokość dofinansowania), określenia kwoty stałych wydatków miesięcznych (np. prąd, gaz, leki itp.), przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, wskazania osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym oraz określenie wysokości ich dochodu i podania informacji dotyczących posiadanego majątku (pozycja 7 formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy), w tym m.in. posiadanych nieruchomości. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący wyjaśnił (k. 209), że nie posiada lokat ani kart kredytowych, a na utrzymaniu ma 5 dzieci w wieku szkolnym. Z wyjaśnień Skarżącego wynika, iż spłaca on kredyt na zakup ciągnika w kwocie 160.000 zł. Skarżący poinformował, iż prowadzi gospodarstwo rolne o pow. [...] ha, na którym uprawia zboże, ziemniaki i kukurydzę, które wykorzystuje do wyżywienia krów mlecznych ([...] szt.), bydła młodego ([...] szt.), macior i prosiąt. Dochód z gospodarstwa wystarcza na spłatę kredytu w rocznej wysokości 15.000 zł plus odsetki, zakup nawozów, środki ochrony roślin, zakup książek i przyborów szkolnych. Postanowieniem z dnia 16 października 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 447/12 referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Poznaniu odmówił Wnioskodawcy przyznania prawa pomocy, wskazując, że przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: "p.p.s.a."). Zgodnie z ww. przepisami przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata) następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków albo tylko ustanowienie m.in. adwokata) sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz podkreślił, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Referendarz ocenił, że Skarżący nie wyjaśnił w pełni sytuacji finansowej, gdyż nie odpowiedział na wezwanie dotyczące uzupełnienia informacji dotyczących jego stanu majątkowego. W zakreślonym przez ustawę terminie Skarżący wniósł sprzeciw (k. 278, 255), oceniając postanowienie referendarza jako krzywdzące i nie uwzględniające podniesionych kwestii. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. zaskarżenie postanowienia referendarza sądowego w sprawie prawa pomocy wywołuje ten skutek, iż sąd rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy od początku, tzn. tak, jakby wniosek ten nie był jeszcze przedmiotem analizy, oceny i rozpoznania. Sąd nie wypowiada się więc o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia i nie dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu. Skutkiem wniesionego przez skarżących sprzeciwu jest utrata mocy zaskarżonych postanowień i konieczność ponownego merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zaznacza, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest pierwszym wnioskiem Skarżącego w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej. Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób dotkniętych ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie sądu Skarżący niewystarczająco uzasadnił wniosek o przyznanie prawa pomocy. Z pism znajdujących się w aktach sprawy nie wiadomo, jaki dochód jest uzyskiwany z prowadzonego gospodarstwa rolnego ani jakie są wydatki Skarżącego. Skarżący nie przedłożył również wyciągów z posiadanych kont bankowych. Należy ponadto zauważyć, że Skarżący wnosząc sprzeciw ograniczył się do gołosłownego zarzutu, że rozstrzygnięcie referendarza jest krzywdzące, jednak nie opatrzył swojego sprzeciwu jakimikolwiek dokumentami, które by poszerzały wiedzę Sądu o sytuacji finansowej Wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy Sąd uznaje, że Wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku wykazania swej trudnej sytuacji majątkowej, i stwierdza, że nie zachodzą podstawy do uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. za uprawdopodobnione. W konsekwencji, na podstawie wskazanych wyżej przepisów, orzeczono jak w sentencji postanowienia. Ubocznie Sąd wskazuje, że art. 67 § 5 p.p.s.a. umożliwia ustanowienie osoby (np. spośród skarżących) upoważnionej do odbioru pism w postępowaniu sądowym. Wówczas Sąd będzie doręczał pisma tylko osobie pisemnie wskazanej przez Skarżących.