IV SA/Po 457/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Radzicka Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak (spr.) WSA Bożena Popowska Protokolant Sekr. sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi H. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Skarbu Państwa – Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz adw. A. G. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej stronie z urzędu kwotę 240 ( dwieście czterdzieści )zł podwyższoną o kwotę 52,80 ( pięćdziesiąt dwa 80/100 ) zł stawki podatku od towarów i usług przewidzianej do tego rodzaju czynności – łącznie 292,80 ( dwieście dziewięćdziesiąt dwa 80/100 ) zł. /-/ B. Popowska /-/ G. Radzicka /-/ D. Rzyminiak- Owczarczak Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta P. Kierownik Działu ds. Realizacji Świadczeń Rodzinnych uchylił decyzję własną tego organu z dnia [...] nr [...] w części przyznającej skarżącej H. T. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla osób, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenie z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż stwierdzenie o braku podstaw do otrzymywania dodatku nastąpiło po ustaleniu, iż na mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych strona ma ustalone prawo do renty, a zgodnie z art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) dodatek przysługuje do czasu uzyskania prawa do emerytury lub renty. Decyzja ta uzyskała przymiot decyzji ostatecznej. Decyzją z dnia [...] nr [...] wyżej wskazany organ I instancji na podstawie art. 30 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228 poz. 2255 ze zm.) ustalił, że otrzymana przez stronę w okresie od 01 czerwca 2004 r. do 31 lipca 2005 r. kwota [...] zł dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla osób, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem nienależnie pobranym (pkt 1 decyzji) i podlega zwrotowi w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji w formie wpłaty na wskazane konto Ośrodka (pkt 2 decyzji). W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że strona w dniu [...] złożyła wniosek o ustalenie prawa do przedmiotowego dodatku i dodatek ten został jej przyznany decyzją z dnia [...], która następnie została uchylona po ujawnieniu, że strona miała ustalone prawo do renty. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, a zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty, jeżeli osoba pobierające te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Decyzję doręczono H. T. w dniu [...]. Wnosząc w terminie odwołanie od powyższej decyzji H. T. podniosła, iż nie zgadza się z treścią uzasadnienia decyzji, bowiem w chwili składania wniosku o przyznanie dodatku złożyła wszystkie wymagane dokumenty, w tym także dokumenty związane z otrzymaniem renty, a urzędnik przyjmujący wniosek dokumentację tę sprawdził i stwierdził, ze dodatek jej przysługuje. Nie zgadza się z twierdzeniem organu, iż wprowadziła organ w błąd. Wyjaśniła, że wszystkie konieczne informacje otrzymała od pracownika MOPR, który pomagał jej wypełnić wniosek i to ten urzędnik wprowadził ją w błąd. Wyjaśniła, że żądanie od niej zwrotu tak dużej kwoty jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, jej miesięczne dochody wynoszą [...] zł i z tego utrzymuje się wraz z synem. Decyzją z dnia [...] nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. Dz 2000 r. nr 98 poz. 1071 ze zm. – dalej k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...]. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wyjaśnił, że w dniu [...] strona przedłożyła organowi I instancji decyzję ZUS o wznowieniu wypłaty renty, stąd pobrane świadczenie uznać należy za nienależnie pobrane, które tym samym podlega zwrotowi. Organ odwoławczy wyjaśnił, że strona może skorzystać z instytucji umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych i wystąpić ze stosownym wnioskiem do organu I instancji. Decyzję doręczono H. T. w dniu [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu H. T. wniosła o uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] w całości powtarzającą argumentację przytoczoną w odwołaniu od decyzji organu i instancji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Rolą Sądu jest kontrola zaskarżonego orzeczenia z prawem. Sąd sprawując kontrolę sprawdza, czy organ prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego do ustalonego stanu faktycznego a także, czy postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało zgodnie z wymogami proceduralnymi. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy. Wymogi decyzji administracyjnej zostały precyzyjnie określone w art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 z zm. – dalej k.p.a.). Zgodnie z § 3 tego przepisu, uzasadnienie faktyczne i prawne stanowią obowiązkowy składnik każdej decyzji administracyjnej, a braki w tym zakresie stanowią o wadliwości tego aktu. Motywy decyzji winny przy tym odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego do rzeczywistej sytuacji faktycznej, na co zwracał uwagę w swoich orzeczeniach Naczelny Sąd Administracyjny. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę uzasadnienie zaskarżonej decyzji wymogów tych nie spełnia. W rozpatrywanej sprawie w treści odwołania skarżąca wskazała z jakich przyczyn organ I instancji wadliwie uznał, iż wypłacony jej dodatek nie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Do argumentacji tej organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie ustosunkował się, czym naruszył wyżej wskazany przepis, a także art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., na mocy którego organ odwoławczy zobligowany jest do rozpatrzenia sprawy. W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę okoliczności wskazane przez stronę w odwołaniu wymagały bowiem rozważenia, czy w badanym przypadku doszło do pobrania przez nią nienależnego świadczenia, a zważywszy na przedmiot sprawy, kwestia ta ma podstawowe znaczenie dla jej rozpatrzenia. W treści odwołania skarżąca podniosła, iż wniosek wypełniała w obecności pracownika MOPR, który w świetle jej twierdzeń uznał, iż przedłożyła całą wymaganą dokumentację. Wskazać należy, iż do wniosku o przyznanie dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla osób, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenie z funduszu alimentacyjnego, skarżąca załączyła wypis z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia 14 stycznia 2003 r. (karta 2 akt administracyjnych), w treści którego podano, iż jest ona osobą całkowicie niezdolną do pracy, a niezdolność ta spowodowana jest stanem narządu ruchu i ma charakter trwały. Załączyła również zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] o dochodzie podlegającym opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, w treści którego podano, iż w 2002 roku uzyskała dochód w wysokości [...] zł, od którego to dochodu odprowadzono składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości [...]zł, natomiast składek na ubezpieczenie społeczne nie odprowadzono. W tych okolicznościach obowiązkiem przyjmującego wniosek pracownika MOPR było ustalenie, z jakiego tytułu skarżąca uzyskała w 2002 r. dochód i czy w związku z przedłożonym wypisem z orzeczenia ZUS nabyła w 2003 roku prawo do renty. W ocenie Sądu wysoce prawdopodobnym jest twierdzenie skarżącej, iż wniosek o ustalenie prawa do przedmiotowego dodatku wypełniała w obecności pracownika MOPR, co skarżąca podnosiła w treści odwołania. Okoliczność ta nakazywała z dużą ostrożnością podchodzić do podpisanych przez skarżącą oświadczeń o zaznajomieniu się z treścią obowiązujących przepisów prawa oraz o nie posiadaniu ustalonego prawa do renty socjalnej, emerytury lub renty czy świadczenia pielęgnacyjnego (karta 14- verte i 15 akt administracyjnych), nie można bowiem wykluczyć, iż podpisując powyższe oświadczenia skarżąca z jednej strony nie była świadoma ich znaczenia, z drugiej zaś strony działała w zaufaniu do pracownika MOPR. Stosownie do art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w jej brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji przyznającej skarżącej przedmiotowy dodatek, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważane były świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (pkt 1) oraz świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia (pkt 2). Wskazać należy, iż w literaturze przedmiotu podkreśla się, że przesłanką ustalenia odpowiedzialności strony zeznającej w sprawie lub przedkładającej dokumenty będzie ustalenie, iż przedstawiając stan faktyczny niezgodnie z prawdą działała świadomie, a nieistotne będzie, czy było jej wiadome, że dane okoliczności są prawnie relewantne. Jedynie w sytuacji, gdy strona wprowadzi organ w błąd poprzez przemilczenie okoliczności prawnie istotnych w sprawie, dla ustalenia, że jej "zaniechanie" miało charakter postępowania wprowadzającego organ w błąd, konieczne będzie stwierdzenie, czy były jej znane odpowiednie przepisy prawa. Odpowiedzialność strony będzie tu bowiem uzależniona od tego, czy była świadoma, że fakty, o których nie powiedziała, były istotne dla sprawy, nie dałoby się bowiem mówić o świadomym wprowadzeniu w błąd sytuacji, gdy strona nie była świadoma prawnego znaczenia określonych faktów (por. Jakub Ostałowski "Ustawa o świadczeniach rodzinnych – świadczenia nienależnie pobrane", Samorząd Terytorialny 2006/4/48. W ocenie Sądu w rozpatrywanej sytuacji żaden z tych elementów nie wystąpił, materiał dowodowy sprawy pozwala bowiem przyjąć, iż składając w 2004 roku wniosek o ustalenie prawa do świadczenia skarżąca nie została w sposób wyczerpujący pouczona o okolicznościach istotnych dla ustalenia tego prawa, a tym samym złożenie oświadczeń o treści niezgodnym ze stanem faktycznym nie wynikał w ocenie Sądu z zamiaru świadomego wprowadzenia w błąd organu I instancji. Tym samym pobrany przez skarżącą dodatek nie może zostać uznany za świadczenie nienależne. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. c) i art. 152 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. O zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z §18 ust. 1 pkt 1c) oraz §19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.). Rozpatrując ponownie sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane jest zastosować się do wskazań wynikających z treści niniejszego uzasadnienia wyroku, to jest rozpatrzyć sprawę w aspekcie przesłanek koniecznych do uznania pobranego przez skarżącą dodatku za świadczenie nienależne, a ocenę tę zawrzeć w przyszłej decyzji, której uzasadnienie powinno spełniać wymogi określone w art. 107 §3 k.p.a. /-/ B. Popowska /-/ G. Radzicka /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak AT