IV SA/Po 457/22
WyrokWSA w Poznaniu2022-08-25
Skład orzekający: Józef Maleszewski, Tomasz Grossmann, Maria Grzymisławska-Cybulska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jeśli zakres tej opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia?Ratio decidendi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, uznając, że organy błędnie zinterpretowały pojęcie "opieki" w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego. Sam fakt legitymowania się przez osobę niepełnosprawną orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przesądza o tym, że sprawowanie nad nią opieki wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia. Orzeczenie o niepełnosprawności jest wiążące dla organów administracji, a zakres opieki nie musi być całodobowy, aby kwalifikować się do świadczenia, o ile faktycznie uniemożliwia podjęcie zatrudnienia.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego W. S. na rzecz jej matki A. S. Organ I instancji odmówił przyznania świadczenia, wskazując na niespełnienie warunku dotyczącego daty powstania niepełnosprawności matki (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych). Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, błędnie stosując art. 17 ust. 1b, ale ostatecznie odmówiło przyznania świadczenia z powodu braku związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją skarżącej z zatrudnienia a sprawowaną opieką. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego.Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz W. S. kwotę zwrotu kosztów postępowania.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędziowie WSA Tomasz Grossmann WSA Maria Grzymisławska-Cybulska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 4 maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy S. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz W. S. kwotę [...](czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Burmistrz Miasta i Gminy S. (dalej także jako Burmistrz, organ I instancji) działając na podstawie art. 17, art. 23, art. 24, art. 24, art. 25, art. 26 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm. – dalej u.ś.r.) oraz art. 104 §1, art. 107 §4, art. 127a, art. 129 i art. 130 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r.- Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2021r. poz. 735 – dalej k.p.a.), w dniu 31 marca 2022r. wydał decyzję nr [...] w sprawie odmowy przyznania W. S. (dalej również jako Skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką A. S.. W uzasadnieniu decyzji Burmistrz wskazał, że powodem odmowy przyznania świadczenia był fakt, iż niepełnosprawność A. S. istnieje od 37 roku życia, a więc nie powstała do ukończenia 18 roku życia, ani w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej do ukończenia 25 roku życia. W związku z powyższym organ I instancji stwierdził, że w sprawie nie został spełniony warunek otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określony w art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W. S. wniosła odwołanie od w/w decyzji wskazując, że sprawuje stałą opiekę nad matką. Skarżąca podniosła również, że przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., w części różnicującej prawo do świadczenia ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, uznany został za niekonstytucyjny i wyeliminowany z porządku prawnego wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13 z dnia 21 października 2014r. Z powyższego zdaniem skarżącej wynika, że przepis ten nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania żądanego świadczenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu wniesionego odwołania, decyzją z 4 maja 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło stan faktyczny sprawy i przywołało treść art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. W motywach uzasadnienia Kolegium zwróciło uwagę, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 uznano, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią określonego w tym przepisie wieku ze względu na moment powstania niepełnosprawności - został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. W tym stanie rzeczy Kolegium uznało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji błędnie zastosował art. 17 ust. 1b u.ś.r. jako podstawę odmowy przyznania świadczenia, bez uwzględnienia faktu, że doszło do zmiany stanu prawnego.
Dalej Kolegium wskazało, że z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego wynika, iż skarżąca nie mieszka z matką (wdowa), natomiast sprawuje opiekę nad nią około 9 godzin dziennie. Opieka nad matką polega na codziennym przygotowywaniu leków, nadto skarżąca sprząta, robi zakupy i przygotowuje posiłki, pomaga także matce w czynnościach związanych z utrzymywaniem higieny. A. S. sama je posiłki oraz chodzi do toalety. Skarżąca opiekuje się matką od kiedy miała ona zawał mózgu, tj. od 3 października 2021 r.
Kolegium wyjaśniło, że powodem utrzymania w mocy decyzji organu pierwszej instancji jest niespełnienie przesłanki opisanej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Kolegium wskazało, że z przepisów u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to ma być bowiem rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Kolegium zauważyło, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Kolegium zauważyło, że czynności takie jak np. przygotowywanie odzieży, przyrządzanie posiłków, nabywanie i podawanie leków, sprzątanie mieszkania, pranie, robienie zakupów są wykonywane często w ramach pomocy świadczonej przez członków rodziny. Jednocześnie wykonywanie ww. czynności nie musi uniemożliwiać pracy zarobkowej.
Kolegium orzekając w sprawie powołało się na wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 97/22 w uzasadnieniu którego podkreślono, iż świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) wyłącznie z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.
Powołując się na wyrok WSA w Krakowie z 22 marca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1562/21 wskazano, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku. Z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała łub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawną, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Kolegium zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, nie dawał podstaw do uznania, że istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że nie neguje faktu świadczenia przez skarżącą opieki nad matką, jednakże nie wiąże się ona z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.
W. S. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zaskarżając w całości decyzje organów I i II instancji. Zaskarżonym decyzjom zarzucono naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. :
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje i przesądzające znaczenie ma pozostawanie bez zatrudnienia bez względu na to, czy oznacza ono rezygnację z trwającego stosunku prawnego, czy też niepodejmowanie pracy, co doprowadziło do niekorzystnego dla Strony rozstrzygnięcia,
- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej, co nie wpływa na uprawnienie opiekuna do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżąca zarzuciła również naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad matką, oraz związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a pogorszającym się stanem zdrowia jej matki, determinującym konieczność stałego sprawowania opieki, co skutkuje brakiem ustalenia prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów I i II instancji, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym zgodnie z wnioskiem strony skarżącej na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022r. poz. 329 - dalej p.p.s.a.). Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosowanie do art. 120 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, że w myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji Kolegium, jak również decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji, stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zacytowany przepis wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznanie osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r., jeżeli nie podejmują pracy lub z niej rezygnują w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na gruncie niniejszej sprawy bezspornym jest to, że Skarżąca jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż spoczywa na niej obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w przepisach prawnorodzinnych. Bezspornym jest również, że W. S. jest córką A. S. i sprawuje opiekę nad matką, która jest wdową i posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że w toku postępowania Kolegium, badając negatywną przesłankę przyznania wnioskowanego świadczenia określoną w art. art. 17 ust. 1b u.ś.r. - powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13 - prawidłowo stwierdziło, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego bez znaczenia pozostaje data powstania niepełnosprawności. Przepis uznany za niezgodny z ustawą zasadniczą nie może stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Oznacza to, że w niniejszej sprawie na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy, nie można było odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tej przyczyny, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała przed ukończeniem przez nią 18 roku życia.
Uwzględniając treść uzasadnienia decyzji organu odwoławczego istota sporu dotyczy zatem zasadności odmowy przyznania W. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną matką, z tej przyczyny, że nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem przez nią opieki nad matką. Organ odwoławczy stwierdził przy tym, że nie neguje faktu świadczenia przez skarżącą opieki nad matką, jednakże nie wiąże się ona z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką.
Oceniając zasadność zaskarżonych decyzji w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że A. S., została zakwalifikowana do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności przez kompetentny do tego organ posiadający profesjonalną wiedzę z zakresu medycyny. Jak wynika z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 9 grudnia 2021 r. A. S. jest bowiem osobą wymagającą stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7 orzeczenia). Ma to tyle istotne znaczenie, że orzeczenie o stanie zdrowia osoby wymagającej opieki nie podlega weryfikacji przez organ administracji publicznej. Jest to bowiem orzeczenie wydane w odrębnej procedurze, jednakże i w niej przewiduje się zasadę trwałości takich orzeczeń. To z kolei powinno prowadzić do wniosku, że A. S. jest istotnie osobą wymagającą pomocy, aby samodzielnie egzystować w warunkach odpowiadających godności człowieka.
Z orzeczenia o niepełnosprawności A. S. wynika, że potrzebuje ona pomocy w codziennym życiu. Tę pomoc świadczy Skarżąca. Ponieważ Kolegium kwestionuje fakt, że świadczona przez Skarżącą opieka na rzecz jej matki (polegająca na przygotowywaniu odzieży, przyrządzaniu posiłków, nabywaniu i podawaniu leków, sprzątaniu mieszkania, praniu, robieniu zakupów) wyklucza podejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (co w swej istocie prowadzi do wniosku, że w ocenie Kolegium sprawowanie opieki w myśl przepisów u.ś.r. ma polegać wyłącznie na opiekowaniu się osobą leżącą), należy zrekonstruować znaczenie słowa "opieka". Zgodnie ze słownikowym znaczeniem słowa "opieka", oznacza ono "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003, s. 608). Ustawodawca w swojej racjonalności stanowi prawo przede wszystkim używając znaczeń słów przyjętych w języku polskim, gdyż język ten jest narzędziem komunikacji ustawodawcy z adresatami norm prawnych. Oznacza to, że ustawodawca przyjmuje takie znaczenie słownictwa stosowanego w tekstach aktów normatywnych, jakie jest ich znaczenie w języku polskim. Słownikowe znaczenie słowa "opieka" obejmuje szerokie spektrum czynności zmierzających do zachowania dobrostanu osoby, nad którą się ją sprawuje.
W orzecznictwie wskazuje się, że "Opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby." (wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, zob. także wyrok WSA w Lublinie z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20, dostępne na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych - dalej CBOSA).
Jak zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 2 czerwca 2022 r. w sprawie IV SA/Po 299/22 (CBOSA), zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573, z późn. zm.) do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. Z kolei ust. 4 tego samego artykułu stanowi, że niezdolność do samodzielnej egzystencji oznacza naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację. Z powyższego wynika, że sam fakt legitymowania się przez osobę wymagającą opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (bądź orzeczeniem z nim zrównanym przez przepisy u.ś.r.) przesądza o tym, że sprawowanie opieki nad taką osobą wypełnia kryterium celu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o jakim mowa w art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. Z samego faktu, iż dana osoba legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności wynika bowiem, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji i bez pomocy innych osób nie jest w stanie zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych, w zakresie m.in. samoobsługi, poruszania się i komunikacji. Okoliczności ta nie tylko nie wymaga, lecz wręcz nie może być zatem samodzielnie i wbrew treści orzeczenia lekarza orzecznika ustalana przez rozpoznające sprawę organy administracji publicznej, które nie mogą samodzielnie miarkować czy też oceniać skali niezdolności do samodzielnej egzystencji osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, w związku ze sprawowaniem opieki nad którą dochodzone jest uprawnienia opiekuna do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego (tak trafnie wyrok WSA z 06.04.2022 r., II SA/Po 693/21, CBOSA).
Treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. Natomiast do organów administracyjnych należy ustalenie, czy w okolicznościach danej sprawy osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne faktycznie sprawuje nad osobą niepełnosprawną opiekę odpowiadającą warunkom określonym w odpowiednim orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 u.ś.r., zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (zob. wyrok NSA z 27.04.2022 r., I OSK 1334/21, CBOSA).
Ustawodawca nie zdefiniował w u.ś.r. pojęcia "opieki", jakiej sprawowanie uprawnia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ale już z samego brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. można wnioskować, że musi ona być "stała lub długotrwała". Nie oznacza to jednak, że chodzi w tym przypadku o opiekę "całodobową". Sąd w niniejszym składzie podziela stanowisko, zgodnie z którym z ww. przepisu wynika, iż "podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Przepis ten nie uzależnia otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego od obowiązku zamieszkiwania opiekuna z osobą, nad którą jest sprawowana opieka, ani też od sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę" (wyrok NSA z 07.05.2019 r., I OSK 3946/18, CBOSA). W konsekwencji fakt sprawowania opieki codziennie (a więc regularnie) ale przez część doby – niebędącej tym samym, opieką "sporadyczną" (pod którym to pojęciem rozumie się coś «występujące rzadko, nieregularnie»; zob. https://sjp.pwn.pl/slowniki/sporadyczny.html) – nie wyklucza dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile tylko jej zakres i sposób sprawowania faktycznie uniemożliwiają podjęcie opiekunowi zatrudnienia (którego wykonywanie, co do zasady, też nie jest całodobowe, lecz zajmuje jedynie określoną część doby, zwykle 8 godzin).
W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a., a na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości [...] zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (j.t. Dz. U. 2018 r. poz. 265 ).
Ponownie rozpoznając sprawę w warunkach związania, o jakim mowa w art. 153 p.p.s.a., organ I instancji uwzględni wyrażone przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu wyroku wskazania i oceny prawne i, ponownie rozpatrując ziszczenie się przesłanek warunkujących przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia, w szczególności pominie niekonstytucyjną regulację art. 17 ust. 1b u.ś.r.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło