IV SA/Po 458/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: sędzia NSA Grażyna Radzicka po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2018r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2016r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego postanawia 1. zwolnić R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 8 czerwca 2017r. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2017r. o odrzuceniu zażalenia na zarządzenie wzywające do wykonania prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie 2. zwolnić R. P. od kosztów sądowych w zakresie wpisu od zażalenia z dnia 20 października 2017r. na zarządzenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 października 2017r. pozostawiające bez rozpoznania wniosek o wyłączenie sędziego i referendarza sądowego, 3. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 maja 2017r. odrzucające skargę R. P., 4. umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych od zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 listopada 2017r. odrzucającego zażalenie na postanowienie z dnia 10 października 2017r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego. 5. odmówić prawa pomocy w pozostałym zakresie. R. P. działając w imieniu własnym i M. P. wniósł skargę na decyzję Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] marca 2016r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...]zł. R. P. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 4 października 2016r. odrzucił sprzeciw R. P. (działającego w imieniu własnym) od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2016r. pozostawiającego bez rozpoznania wniosek M. P.. Odrębnym postanowieniem z dnia 4 października 2016r. odrzucono również skargę M. P.. Kolejnym postanowieniem z dnia 11 października 2016r. Sąd odmówił wyłączenia referendarza sądowego. Pismem z dnia 19 października 2016r. (k. 76) R. P. działając w imieniu własnym wniósł zażalenia na postanowienia Sądu z dnia 4 października 2016r. domagając się ich uchylenia. W piśmie tym wnioskodawca wniósł również o wyłącznie sędziego oraz złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w całości, podnosząc w jego uzasadnieniu okoliczności tożsame z podnoszonymi wcześniej. R. P. wniósł również zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 11 października 2016r. wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w całości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 20 grudnia 2016r. zwolnił R. P. od kosztów sadowych w zakresie wpisu od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 11 października 2016r. odmawiające wyłączenia referendarza sądowego i odmówił prawa pomocy w pozostałym zakresie (zażalenie na w/w postanowienie zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2017r. sygn. akt II OZ 90/17). Sąd z całą mocą podkreślił, że zwalniając częściowo skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnego zażalenia, nie uznał, że skarżący wyjaśnił swą sytuację finansową i wykazał, że spełnia przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny po nadaniu biegu wniesionym środkom odwoławczym postanowieniami z dnia 4 kwietnia 2017r. sygn. akt II OZ 327/17, II OZ 328/17, II OZ 329/17, II OZ 330/17 oraz II OZ 330/17 oddalił zażalenia wniesione przez R. P. odpowiednio na: zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV WSA w Poznaniu z dnia 31 maja 2016r. wzywające R. P. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi R. P. i M. P.; na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału IV WSA w Poznaniu z dnia 31 maja 2016r. wzywające M. P. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi R. P. i M. P.; na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 października 2016r. o odrzuceniu sprzeciwu R. P. na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 23 sierpnia 2016r.; na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 października 2016r. o odrzuceniu skargi M. P., na postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 października 2016r. o odmowie wyłączenia referendarza sądowego D. M.. Prowadząc dalej postępowanie zarządzeniem z dnia 18 kwietnia 2017r. wezwano R. P. do uiszczenia prawomocnego zarządzenia wzywającego do uiszczenia wpisu od skargi. R. P. wniósł zażalenie na prawomocne zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego Wobec nie uiszczenia wpisu sądowego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniami z dnia 23 maja 2017r. odrzucił skargę R. P. i odrzucił zażalenie na prawomocne zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego. R. P. kwestionując w/w postanowienia z dnia 23 maja 2017r., wniósł na nie zażalenia domagając się również prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata oraz wyłączenia "autora zaskarżonego orzeczenia i jego wspólników". W tak ustalonym stanie faktycznym referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2017r. umorzył postępowanie w przedmiocie prawa pomocy. W wyniku sprzeciwu R. P. (w którym złożono również wniosek o wyłącznie referendarza sądowego) tut. Sąd postanowieniem z dnia 10 października 2017r. utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego i odrębnym zarządzeniem z dnia 10 października 2017r. pozostawił bez rozpoznania wniosek o wyłącznie referendarza sądowego i sędziego. R. P. kwestionując w/w postanowienia wniósł od nich zażalenia domagając się również przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 21 listopada 2017r. odrzucił zażalenie na postanowienie z dnia 10 października 2017r. utrzymujące w mocy postanowienie referendarza sądowego. R. P. wniósł zażalenie od w/w postanowienia domagając się również przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Na wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z art. 258 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2017r. poz. 1369 – dalej P.p.s.a.) czynności w zakresie przyznania prawa pomocy co od zasady wykonuje referendarz sądowy. Ustawodawca w art. 258 §4 P.p.s.a. wskazał jednak, że czynności te w szczególnie uzasadnionych przypadkach może wykonywać sąd. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając okoliczność, iż skarżący wniósł zażalenie od postanowienia o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o wyłączenia referendarza sądowego stwierdzono, że w sprawie zachodzą okoliczności uzasadniające zastosowanie trybu wskazanego w art. 258 §4 P.p.s.a. Dalej należy stwierdzić, iż łącznemu rozpoznaniu podlegają wszystkie nie rozpoznane dotychczas wnioski o przyznanie prawa pomocy złożone przez R. P.. Przy uwzględnieniu stanu faktycznego sprawy podlegają one jednak rozpoznaniu w zakresie w jakim dotyczą zażaleń od orzeczeń, od których winien być pobrany wpis. Zgodnie bowiem z brzmieniem art. 220 §4 i art. 261 P.p.s.a. zażalenie wniesione na postanowienie sądu o odrzuceniu skargi z uwagi na nieuiszczenie wpisu i postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy, wolne jest od wpisu. Powyższe uzasadnia umorzenie postępowania w przedmiocie wpisu od zażalenia na postanowienie tut. Sądu z dnia 23 maja 2017r. i z dnia 21 listopada 2017r., o czym działając na podstawie art. 249a P.p.s.a. orzeczono jak w pkt 3 i 4 sentencji postanowienia. Przechodząc do oceny złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy należy w zakresie jakim podlegają rozpoznaniu wskazać, że na podstawie art. 245 § 1-3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy jest więc szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Wnioskodawca winien wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że zdobycie środków niezbędnych do uczestniczenia w postępowaniu sądowym, jest obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze, przechodząc do oceny złożonych przez skarżącego wniosków, wskazać należy, że skarżący w prawie każdej z ponad 200 spraw wniesionych do WSA w Poznaniu, składa wniosek o przyznanie prawa pomocy. Mimo wielokrotnych odmów przyznania prawa pomocy i oddalonych zażaleń w tym zakresie przez Naczelny Sąd Administracyjny skarżący składa środki zaskarżenia od wydanych w sprawie rozstrzygnięć wpadkowych wraz z kolejnymi wnioskami o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu takie postępowanie skarżącego stanowi nadużycie prawa. Skarżący inicjuje bowiem szereg postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i wpływa na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochrony prawnej (H. Dolecki, Nadużycie prawa do sądu w: Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005 red. J. Góral, R.Hauser, J.Trzciński, W-wa 2005, s.136). Kwestia zakazu nadużycia prawa do sądu jest przyjmowana także w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawach z zakresu prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 18 marca 2014r. sygn. akt I OZ 175/14). Uznając, że składanie w niniejszej sprawie zażaleń na wydane w sprawie orzeczenia wraz z wnioskami o przyznanie prawa pomocy stanowi nadużycie prawa, stwierdzić należy, że negatywne dla skarżącego rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w części objętej wniesionymi przez skarżącego środkami zaskarżenia, od których winien być pobrany wpis sądowy, przy opisanej wyżej postawie skarżącego uniemożliwi ostateczne zakończenie sprawy, będzie generować koszty związane z wydawaniem kolejnych orzeczeń, ich wysyłką do stron, czy też wysyłką akt do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Uwzględniając fakt, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 17 maja 2016r. sygn. akt II OZ 477/16 zaakceptował szczególną ocenę przesłanek w zakresie przyznania prawa pomocy w sytuacji nadużycia przez skarżącego prawa do Sądu stwierdzić należy, że zasadnym jest przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie wskazanym w pkt 1 i 2 sentencji postanowienia. Mając na uwadze fakt, iż skarżący zakresem złożonych w sprawie wniosków o przyznanie prawa pomocy objął również przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika oraz pozostałych kosztów sądowych, należy z całą mocą podkreślić, że zwalniając częściowo skarżącego od kosztów związanych z wpisem od konkretnego zażalenia, nie zmieniono stanowiska prezentowanego w rozpoznawanej sprawie, co do tego, że co do zasady brak jest uzasadnienia, aby skarżący korzystał z prawa pomocy. W tym miejscu należy wskazać, że w okolicznościach sprawy zbędne jest prowadzenie powstępowania wyjaśniającego na okoliczność pogorszenia się sytuacji majątkowej Wnioskodawcy, a tym samym zbędne jest ponowne uruchamianie trybu z art. 255 P.p.s.a., ale tym razem w celu uzupełnienia materiału dla weryfikacji twierdzeń Wnioskodawcy o pogorszeniu się jego sytuacji majątkowej. Wyjaśnić należy, że postanowienie o przyznaniu prawa pomocy nie może być wydane na skutek ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, który został oparty na tych samych podstawach, co wydane już prawomocne postanowienie o odmowie przyznania prawa pomocy. Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy, przy dalszym świadomym braku szczegółowego wyjaśnienia sytuacji majątkowej przez wnioskodawcę, brak jest podstaw faktycznych do przyjęcia stanowiska, ze spełnione zostały warunki do przełamania mocy wiążącej postanowienia z dnia 20 grudnia 2016r. w części w jakiej odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z tych względów, na podstawie art. 246 §1 pkt 1, art. 255 oraz art. 258 §4 p.p.s.a. orzeczono jak w pkt 1, 2 i 5 sentencji postanowienia.