IV SA/Po 459/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie NSA Paweł Miładowski (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 04 marca 2009 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia 8 lipca 2008 r. nr [...], [...], 2. określa, ze zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/I. Kucznerowicz /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/P. Miładowski Decyzją nr [...] z 10 sierpnia 2006r. przyznano A. S.: 1. zasiłek rodzinny na J. S.(na dziecko do 5 lat) na okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r., 2. zasiłek rodzinny na K. S. (na dziecko w wieku 5-18 lat) na okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r., 3. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na okres od 1 września 2006r. do 31 sierpnia 2007r., 4. jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. W dniu 9 lipca 2007r. A. S. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie oświadczenie, w którym z powodu podjęcia od 1 czerwca 2007r. pracy, wyraziła zgodę na zmianę decyzji z 10 sierpnia 2006r. co do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, w ten sposób żeby świadczenie obejmowało okres od 1 września 2006r. do 1 czerwca 2007r. Decyzją nr [...] z 7 września 2007r. przyznano A. S.: 1. zasiłek rodzinny na J. S. na okres od 1 września 2007r. do 31 sierpnia 2008r., 2. zasiłek rodzinny na K. S. na okres od 1 września 2007r. do 31 sierpnia 2008r., 3. jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Kolejną decyzją nr [...] z 15 kwietnia 2008r. uchylono decyzję z 7 września 2007r. i odmówiono przyznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Organ stwierdził w oparciu o zaświadczenie wystawione przez pracodawcę skarżącej w dniu 12 lutego 2008r., że z dniem 1 czerwca 2007r. wróciła ona do pracy i od tego miesiąca zaczęła uzyskiwać dochód. Ustalono, że dochód rodziny w przeliczeniu na osobę wyniósł 639, 18 zł i był wyższy od kryterium ustawowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy z 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm., dalej: u.ś.r.). Decyzją nr [...] z 15 kwietnia 2008r. zmieniono decyzję z 10 sierpnia 2006r. w ten sposób, że zasiłki rodzinne przyznano od 1 września 2006r. do 30 czerwca 2007r., a dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przyznano od 1 września 2006r. do 31 maja 2007r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wobec podjęcia pracy należało przyjąć, że oznaczało to uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 u.ś.r. wobec czego zgodnie z art. 32 ust. 1 u.ś.r. zmieniono decyzję z 10 sierpnia 2006r. Decyzją z 8 lipca 2008r. p.o. Dyrektora P. Centrum Świadczeń działając z upoważnienia Prezydenta Miasta w oparciu o art. 20 i art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i ust. 8 u.ś.r. ustalił, że kwota 1396 zł pobrana przez skarżącą tytułem: - zasiłku rodzinnego na J. S. w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 sierpnia 2007r. i od 1 września 2007r. do 28 lutego 2008r. - zasiłku rodzinnego na K. S. w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 sierpnia 2007r. i od 1 września 2007r. do 28 lutego 2008r. - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2007r. do 30 czerwca 2007r. - dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w okresie od 1 września 2007r. do 30 września 2007r. jest świadczeniem pobranym nienależnie. Odnosząc się do wcześniejszych decyzji wskazano, że powrót skarżącej do pracy, skutkował ponownym obliczeniem dochodu jej rodziny. Organ ustalił, na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, że dochód rodziny w roku kalendarzowym 2005r. i 2006r. przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Powołując się na art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.ś.r. przyjęto że kwota 1396 zł wypłacona tytułem świadczeń rodzinnych jest kwotą nienależną, wobec czego skarżąca jest zobowiązana do jej zwrotu. Odwołując się od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że bezzwłocznie poinformowała organ wypłacający świadczenia o powrocie do pracy i przerwaniu urlopu wychowawczego. Jej zdaniem uczyniła wszystko do czego zobowiązano ją w pouczeniach zawartych we wnioskach o przyznanie świadczeń. Ponadto skarżąca zarzuciła, że organ mimo informacji ani nie wstrzymał, ani nie potracił świadczenia nienależnego z wypłacanych świadczeń rodzinnych. W dalszej części odwołania, skarżąca wskazała na swoją trudną sytuację życiową: niskie dochody i znaczące wydatki oraz fakt że jest matką samotnie wychowująca dwójkę dzieci. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z 12 sierpnia 2008r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy podtrzymał argumentację zawartą w decyzji pierwszoinstancyjnej i wskazał, że skarżąca w oświadczeniu z 9 lipca 2007r. nie ustosunkowała się do pozostałych świadczeń rodzinnych pobieranych przez nią na dzieci. Ponownie organ wskazał, że za rok kalendarzowy 2005 i 2006, dochód rodziny przekroczył ustawowe kryterium. W skardze na powyższą decyzję skarżąca podtrzymała swoje stanowisko i argumentację podniesioną wcześniej w odwołaniu. Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1269, dalej: u.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności organów administracji publicznej. Jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, kontrola, o której mowa w art.1 §1 u.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem – art. 1 § 2 u.s.a. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do ustalonego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Niniejsza sprawa dotyczy kwestii zwrotu świadczenia nienależnego, za który w niniejszej sprawie organy uznały kwoty zasiłku rodzinnego w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 sierpnia 2007r. i od 1 września 2007r. do 28 lutego 2008r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego w okresie od 1 czerwca 2007r. do 30 czerwca 2007r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Zgodnie z art. 5 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje rodzicom jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 540 zł. Z kolei za dochód rodziny uważa się zgodnie z art. 3 pkt 2 u.ś.r. przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Przy czym art. 5 ust. 4a u.ś.r. stanowi, że przypadku uzyskania przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24 u.ś.r. – tj. również w przypadku zakończenia urlopu wychowawczego, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód. Dodatki pobierane przez skarżącą przysługują odpowiednio w okresie korzystania z urlopu wychowawczego jeżeli dziecko pozostaje pod faktyczną opieką, uprawnionego do urlopu wychowawczego – art. 10 ust. 1 u.ś.r. i z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na częściowe pokrycie wydatków związanych z rozpoczęciem w szkole nowego roku szkolnego – art. 14 ust. 1 u.ś.r. Skarżąca powróciła do pracy z dniem 1 czerwca 2007r. – o czym poinformowała organ przyznający świadczenie w dniu 9 lipca 2007r. Definicję świadczenia nienależnego zawarto w art. 30 ust. 2 u.ś.r., przy czym w niniejszej sprawie relewantny będzie ust. 2 pkt 1 tego przepisu wskazujący, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Analiza przytoczonej powyżej regulacji prowadzi do wniosku, że świadczenie jest nienależne kiedy zostało pobrane po pojawieniu się okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń rodzinnych przy jednoczesnym spełnieniu warunku pouczenia strony o sytuacjach w których pozbawiona jest prawa do pobierania przyznanego świadczenia. Zestawiając treść art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. z art. 5 ust. 1 u.ś.r. Sąd stwierdza, że o zaistnienieniu okoliczności powodujących ustanie prawa do zasiłku rodzinnego można mówić dopiero od chwili kiedy rodzina skarżącej przekroczyła kryterium dochodowe określone przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych. Przy czym skarżąca zgodnie z pouczeniami zawartymi w formularzach wniosków o przyznanie odpowiednich świadczeń skarżąca zawiadomiła organ już o zaistnieniu okoliczności wpływających na ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych. Rolą organu w takiej sytuacji było ustalenie czy i od jakiego momentu doszło do zmiany dochodu rodziny powodujący przekroczenie kryterium dochodowego. Sąd nie znajduje podstaw, aby przyjąć takie rozumienie przepisów, które powodowałoby ujemne skutki po stronie obywatela, nawet w sytuacji kiedy wywiązuje się on prawidłowo z nałożonego na niego obowiązku informowania o zmianach i stosuje się do pouczeń organu. Wbrew temu co podnosi organ II instancji skarżąca nie musiała w oświadczeniu z dnia 9 lipca 2007r. wyrażać zgody na zmianę lub uchylenie decyzji przyznających świadczenia rodzinne w żadnym zakresie. Zgodnie bowiem z art. 32 u.ś.r. organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Ponadto organy w takiej sytuacji, dysponując oświadczeniem strony winny zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w oparciu o wyczerpująco zgromadzony materiał dowodowy i załatwić sprawę, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Reguły te doznają wzmocnienia w świetle art. 25 ust. 3 u.ś.r., określającego że osoby otrzymujące świadczenia rodzinne są obowiązane do udzielania, na żądanie organu właściwego, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych. Sąd wskazuje organom, że winny prawidłowo ustalić i wskazać okres za jaki pobrane świadczenie uznać można za nienależne. Zgodnie z przytoczonymi powyżej rozważaniami organy na podstawie art. 5 ust. 1 i ust. 4a u.ś.r. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. określając, kiedy zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do świadczeń rodzinnych powinny wziąć pod rozwagę treść nałożonego na skarżącą obowiązku informowania o zmianach i możliwość ustalania z urzędu wysokości osiągniętego przez rodzinę dochodu jako okoliczności faktycznej istotnej dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy. Ubocznie jedynie Sąd wskazuje że granice niniejszej sprawy wyznaczało postępowanie administracyjne toczące się w przedmiocie zwrotu nienależnego świadczenia. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) związanie granicami sprawy spowodowało, że legalność decyzji z 15 kwietnia 2008r. pozostała poza kontrolą Sądu. Powyższa ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wiążą zarówno sąd jak i oraz organy. Z tych wszystkich względów uznając, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zapadły z naruszeniem przepisów procesowych, w tym art. 7 i 77 § 1 k.p.a. i art. 25 ust. 3 i art. 32 u.ś.r. oraz przepisów prawa materialnego art. 5 ust. 1 i ust. 4a u.ś.r., art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., Sąd orzekł jak w punkcie 1 wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002r., nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 152 p.p.s.a w punkcie 2 wyroku określono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. /-/ I. Kucznerowicz /-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ P. Miładowski za nieobecnego z powodu urlopu /-/ P. Miładowski JH