IV SA/Po 465/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak po rozpoznaniu dnia 13 lipca 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego na orzeczenie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia zdolności poborowego do służby wojskowej postanawia o d r z u c i ć s k a r g ę /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak Wnioskiem z dnia [...] lutego 2006 r. P.W. zwrócił się do Powiatowej Komisji Lekarskiej w L. o ponowne badanie lekarskie z powodu pogorszenia się na przestrzeni ostatnich dwu lat stanu zdrowia. Orzeczeniem z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Powiatowa Komisja Lekarska Nr [...] w L. (dalej PKL) na podstawie art. 104 § 1 kpa, art. 26 ust. 1 w zw. z art. 30a ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (j. t. Dz. U. 241/04/2416 ze zm.- dalej ustawa o powszechnym obowiązku obrony) i § 1 ust. 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. 151/04/1595- dalej rozporządzenie MON) uznała poborowego P.W. za niezdolnego do służby wojskowej w czasie pokoju- kategoria "D". PKL stwierdziła u Poborowego: wzrost powyżej [...] cm przy proporcjonalnej budowie ciała, osłabienie ostrości wzroku obu oczu, zespół płatka zastawki mitralnej z istotną hermodynamicznie falą zwrotną mitralną, z zaburzeniami rytmu serca w postaci skurczy dodatkowych komorowych i nadkomorowych, potwierdzone - badaniem echokardiograficznym serca i dokumentacją z leczenia (§ 1 pkt 1, § 13 pkt 1, § 38 pkt 14 i § 38 pkt 1 wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia MON). Odwołanie od tej decyzji na podstawie art. 28 ust. 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony złożył Wojskowy Komendant Uzupełnień w L., wnosząc o uchylenie orzeczenia PKL. Wojskowy Komendant Uzupełnień podniósł, że Przewodniczący PKL przekroczył swe uprawnienia, wynikające z art. 26 ustawy. Poborowych o określonej zdolności do czynnej służby wojskowej, kieruje z urzędu lub na wniosek tych osób do komisji lekarskiej wojskowy komendant uzupełnień (art. 29 wskazanej ustawy). Listę poborowych wnioskujących o ponowne ustalenie zdolności do czynnej służby wojskowej, przekazuje wójtowi (lub burmistrzowi, prezydentowi miasta, dalej wójt) wojskowy komendant uzupełnień nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru (§9 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Obrony Narodowej z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru- Dz. U. 1/06/7- dalej rozporządzenie z 2005 r.). Lista poborowych w czasie trwania poboru może być uzupełniona na podstawie dodatkowego imiennego wykazu poborowych, przekazanego jednorazowo przez wojskowego komendanta uzupełnień przewodniczącemu powiatowej komisji lekarskiej oraz właściwemu wójtowi. Lista poborowych podlegających obowiązkowi stawienia się do poboru sporządzana przez wójta oraz dodatkowy imienny wykaz poborowych, sporządzany w czasie trwania poboru przez wojskowego komendanta uzupełnień, stanowi podstawę do określenia zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych przez powiatową komisję lekarską. Przewodniczący PKL nie zachował procedury administracyjnej; poborowy P.W. nie figurował na liście poborowych, podlegających stawieniu się do poboru, o której mowa w § 9 pkt 1 rozporządzenia z 2005 r., co skutkowało brakiem ewidencji wojskowej poborowego i pominięciem wojskowego komendanta uzupełnień jako organu właściwego w sprawach kierowania do komisji lekarskiej. Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...][...] Komisja Lekarska w P. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 26 ust. 1, art. 28 ust. 2, art. 30a ust. 1, 2, 3 i 4 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony i na podstawie § 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. 151/04/1595) utrzymała w mocy zaskarżone orzeczenie Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [...] w L. W uzasadnieniu orzeczenia podano, że żaden przepis ustawy o powszechnym obowiązku obrony ani przepisy wykonawcze do ustawy, nie nakładają obowiązku składania przez poborowego wniosku o zmianę kategorii zdrowia bezpośrednio do Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L., jeśli w tym czasie urzęduje PKL. Konstrukcja art. 28 ust. 4 ustawy pozwala przyjąć od poborowego i rozpatrzyć przez PKL jego wniosek o zmianę kategorii zdrowia. W takie sytuacji Przewodniczący Komisji winien o fakcie przyjęcia wniosku poinformować Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. i Burmistrza Miasta i Gminy O. (dalej Burmistrz). O przyjęciu wniosku poinformowano Wojskowego Komendanta Uzupełnień w L. a wydane orzeczenie przekazano do WKU za pośrednictwem pracownika Starostwa Powiatowego w L.. Burmistrza poinformowano o dopisaniu poborowego do listy poborowych telefonicznie a następnie pismem z dnia [...] marca 2006 r. Określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich - z zastrzeżeniem art. 29 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (art. 26 ust. 1 wskazanej ustawy). Wojskowy komendant uzupełnień ma obowiązek, zgodnie z § 9 ust. 4 rozporządzenia Ministrów Spraw Wewnętrznych oraz Obrony Narodowej z dnia 22 grudnia 2005 r. w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru (Dz. U. 1/06/7- dalej rozporządzenie MSW i ON), przekazać imienny wykaz poborowych, którzy złożyli wnioski o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wójtowi nie później niż na 14 dni przed ogłoszeniem poboru. Są to wnioski, które złożyli poborowi, gdy nie urzędowała powiatowa komisja lekarska i nie zostały one skierowane do wojskowej komisji lekarskiej zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy. Wojewódzka Komisja Lekarska na podstawie badania przedmiotowego, przeprowadzonego wywiadu z poborowym, przedłożonej dokumentacji z leczenia, dokumentacji Powiatowej Komisji Lekarskiej nr [...]w L., stwierdziła u poborowego zespół wypadania płatka zastawki mitralnej, powodującej zaburzenia sprawności ustroju, co nie pozwala poborowemu na odbycie służby wojskowej. Kwalifikacja schorzeń poborowego, jak i orzeczona kategoria D zdolności do czynnej służby wojskowej, jest zgodna z § 38 pkt 14 wykazu chorób i ułomności, stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia MON. Od powyższego orzeczenia skargę złożył Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego (dalej Szef Sztabu) w P., zarzucając orzeczeniu naruszenie § 9 ust. 1, 4, 6 i 7 rozporządzenia MSW i ON i wnosząc o uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 ppsa zaskarżonego orzeczenia i poprzedzającego je orzeczenia PKL z dnia [...] lutego 2006 r. Szef Sztabu podtrzymał i rozwinął zarzuty, uprzednio zaprezentowane w odwołaniu. Organ II instancji w odpowiedzi na skargę podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 września 2006 r. sygn. akt IV S.A./Po 480/06 uchylił zaskarżone orzeczenie i orzeczenie poprzedzające i określił, że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane. W uzasadnieniu wyroku Sąd przeprowadził merytoryczną ocenę legalności zaskarżonego orzeczenia. Wskazano, że zgodnie z art. 23 ustawy o powszechnym obowiązku obrony administrowanie rezerwami osobowymi dla celów powszechnego obowiązku obrony obejmuje - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy - określanie zdolności do służby wojskowej. Administrowanie rezerwami osobowymi (z wyjątkiem przeprowadzania rejestracji i poboru obywateli oraz określania zdolności do służby wojskowej), należy do Ministra Obrony Narodowej (art. 24 ust. 1 ustawy), a terenowymi organami administracji wojskowej właściwymi w sprawach określonych w ust. 1, są szefowie wojewódzkich sztabów wojskowych oraz wojskowi komendanci uzupełnień. Wskazano, że orzeczenie o zdolności poborowego do czynnej służby wojskowej służy jedynie określeniu tej zdolności dla celów powszechnego obowiązku obrony, nie zaś dla innych celów (np. określenia zdolności do pracy czy stopnia niepełnosprawności), a jeżeli poborowy zwraca się z wnioskiem o zmianę orzeczenia o zdolności do czynnej służby wojskowej, właściwy wojskowy komendant uzupełnień dokonuje oceny, czy istnieją uzupełnieniowe potrzeby sił zbrojnych (art. 29 ust. 5 ustawy). Przy braku takich podstaw decyzją umarza postępowanie jako bezprzedmiotowe (art. 105 §1 kpa; niecelowym jest bowiem ponoszenie przez podatników kosztów ponownego orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej poborowego, gdy brak wobec danego poborowego uzupełnieniowych potrzeb Sił Zbrojnych), bądź nadaje temu wnioskowi właściwy bieg - czy to w trybie art. 26 w zw. z art. 28 ustawy, czy to w trybie art. 29 ustawy. Sąd uznał, iż legitymacja czynna Szefa Sztabu do wywiedzenia skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym znajduje oparcie w art. 37 ust. 3 w zw. z art. 14 ust. 3 pkt 1, 5 i 7 i art. 6 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Jeżeli bowiem w postępowaniu odwoławczym i nadzwyczajnym ustawodawca przyznał uprawnienia wojskowemu komendantowi uzupełnień (art. 28 ust. 1 bądź 4 tej ustawy), to Szef Sztabu na podstawie wyżej przywołanych przepisów ma prawo inicjować i występować – jako organ wyższego stopnia w rozumieniu kpa – w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną P.W., który kwestionując wyrok w całości, wskazał na naruszenie art. 28 ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony poprzez uznanie, że powiatowa komisja lekarska może zmienić orzeczenie o stanie zdrowia poborowego tylko i wyłącznie z inicjatywy wojskowego komendanta uzupełnień. W opinii skarżącego Przewodniczący PKL prawidłowo skorzystał z przepisu art. 28 ust. 4 ponieważ przypadek poborowego był uzasadnionym wypadkiem w rozumieniu § 4 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 stycznia 2006 r. w sprawie komisji lekarskich oraz wynagradzania za udział w ich pracy. Wskazał, iż obowiązujące przepisy z zakresu poboru nie wskazują wprost Wojskowego Komendanta Uzupełnień jako jedynego organu właściwego w sprawach przyjmowania wniosków o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za zasadną i wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2007 r. sygn. akt II OSK 129/07 uchylił wyrok tut. Sądu z dnia 29 września 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu. W uzasadnieniu wyroku wskazano, że w wyroku z dnia 20 kwietnia 2007 r. wydanym w sprawie o sygnaturze akt II OSK 128/07 Naczelny Sąd Administracyjny odmówił Szefowi Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w Poznaniu legitymacji czynnej do występowania w postępowaniu sadowoadministarcyjnym w tego rodzaju sprawach. Sad wyjaśnił, iż wskazane w skardze podstawy kasacyjne nie pozwalały dokonać w tym zakresie kontroli zaskarżonego wyroku. Zaznaczając, że w sprawie brak przesłanek nieważności postępowania, których to istnienie, w myśl art. 183 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi NSA sprawdza z urzędu, stwierdzono, że zarzut skargi kasacyjnej dotyczy kwestii rozumienia przepisu art. 28 ust. 4 ustawy stanowiącego, iż ostateczne orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej może być w każdym czasie zmienione przez powiatową komisję lekarską z urzędu albo na wniosek poborowego lub wojskowego komendanta uzupełnień, jeżeli w stanie zdrowia poborowego nastąpiły istotne zmiany. Przytoczono unormowanie §9 rozporządzenia w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru, według którego wojskowy komendant uzupełnień przekazuje imienny wykaz poborowych podlegających wezwaniu do zgłoszenia się do poboru, którzy stawali już do poboru i ubiegają się o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej wójtowi nie później niż 14 dni przed poborem. Proste zestawienie wskazanych przepisów pozwala zdaniem NSA dostrzec sprzeczność między nimi, przy czym sąd administracyjny ma kompetencję do tego aby ocenić, czy przepis rozporządzenia jest zgodny z ustawą i Konstytucją RP i może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia z tego powodu, że stoi z nim w sprzeczności. Takie uprawnienie Sądu jest wyprowadzane z przepisów art. 184, art. 178 i art. 8 Konstytucji RP. Zdaniem Sądu uwag tych nie można odnosić do orzeczeń zakwestionowanych przez WSA, znajdują one niejako odbicie w rozstrzygnięciach obu komisji, zwłaszcza odwoławczej, która w drodze określonego zabiegu stara się w istocie tę sprzeczność usunąć (poinformowanie wojskowego komendanta uzupełnień o przyjęciu wniosku poborowego, wydane orzeczenie przekazano WKU za pośrednictwem Starostwa Powiatowego w L.; poinformowano burmistrza o dopisaniu poborowego do listy poborowych telefonicznie a następnie pisemnie). Gdyby więc przyjąć, że racjonalność prawodawcy uległa tu zachwianiu to sposób usuwania tego rodzaju sprzeczności znalazł w judykaturze stosowne rozwiązanie. Wskazano także, iż uwadze Sądu I instancji uszło, że powołując się na przepis §9 rozporządzenia w sprawie przygotowania i przeprowadzenia poboru organ odwoławczy stwierdził, iż wnioski poborowych, o jakich w tym przepisie mowa, to wnioski, wniesione w czasie, gdy nie urzędowała powiatowa komisja lekarska i nie zostały one skierowane do wojskowej komisji lekarskiej zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy. W takiej sytuacji zarysowana sprzeczność byłaby pozorna. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. – dalej ppsa) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Związanie to ma szeroki zasięg, co ma na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania, ma również zapewnić jednolitość orzecznictwa (por. H. Knysiak-Molczyk "Skarga kasacyjna w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Jednostka w demokratycznym państwie prawa, Bielsko-Biała 2003, s. 301). Wykładnia prawa zastosowana w sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny obejmuje zarówno prawo materialne, jak i prawo procesowe. Nie obejmuje natomiast ocen dotyczących stanu faktycznego. Wskazać należy, iż konsekwencją wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 kwietnia 2007 r. jest wyeliminowanie z obrotu prawnego wyroku tut. Sądu z dnia 29 września 2007 r. sygn. akt IV SA/Po 480/06. W rezultacie sprawa podlega ponownemu rozpatrzeniu, co oznacza także konieczność jej zbadania w aspekcie spełnienia wymogów formalnych, określonych przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W myśl art. 50 § 1 ppsa uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Zasada ta znajduje rozwinięcie w przepisie art. 50 § 2 ppsa który stanowi, że uprawnionym do wniesienia skargi jest również inny podmiot, któremu ustawy przyznają prawo do wniesienia skargi. Przepis art. 26 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony stanowi, że określenie zdolności poborowych do czynnej służby wojskowej należy do powiatowych i wojewódzkich komisji lekarskich, z tym zastrzeżeniem, że wojskowe komisje lekarskie są właściwe do orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej poborowych w okresie, kiedy nie urzęduje powiatowa komisja lekarska, żołnierzy pełniących czynną służbę wojskową oraz żołnierzy rezerwy. Zgodnie z art. 28 ust. 1 wskazanej ustawy orzeczenie powiatowej komisji lekarskiej doręcza się poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień na piśmie wraz z uzasadnieniem. Ustawa przyznając wskazanym podmiotom prawo do odwołania się od orzeczeń nie dała innemu podmiotowi uprawnienia do kwestionowania orzeczenia powiatowej komisji lekarskiej. W myśl art. 37 ustawy o powszechnym obowiązku obrony zwierzchni nadzór nad przeprowadzaniem poboru sprawuje minister właściwy do spraw wewnętrznych, bieżący nadzór nad przygotowaniem i przebiegiem poboru sprawują wojewodowie, kontrolę prowadzenia poboru przez wojewódzkie i powiatowe komisje lekarskie oraz wojskowych komendantów uzupełnień wykonuje Minister Obrony Narodowej i szefowie wojewódzkich sztabów wojskowych, natomiast wnioski z kontroli, w zakresie dotyczącym wojewódzkich i powiatowych komisji lekarskich przekazuje się, odpowiednio, ministrowi właściwemu do spraw wewnętrznych lub wojewodom. Wskazać należy, iż określając wskazane prerogatywy szefów wojewódzkich sztabów wojskowych ustawodawca nie upoważnił szefów wojewódzkich sztabów wojskowych do zaskarżania orzeczeń wojewódzkich komisji lekarskich przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w przytoczonym przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku z dnia 20 kwietnia 2007 r. (sygn. akt II OSK 128/07) w którym Sąd ten wskazał, że szef wojewódzkiego sztabu wojskowego nie ma legitymacji skargowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym dotyczącym orzeczeń Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w przedmiocie zdolności do służby wojskowej. Uznanie, że skarga podlega odrzuceniu uniemożliwia Sądowi analizowanie argumentów i zagadnień materialnoprawnych podniesionych w skardze i wynikających ze sprawy. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 58 §1 pkt 6 i §3 ppsa skargę jako wniesioną przez organ nie posiadający czynnej legitymacji procesowej, a przez to niedopuszczalną, należało odrzucić. /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak AT