IV SA/Po 469/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie NSA Ewa Makosz–Frymus (spr.) WSA Maciej Dybowski Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2010 r. sprawy ze skarg M. W. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...], nr [...], nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego i zasiłków celowych oddala skargi Decyzją z dnia ... marca 2010 r., ... Dyrektor Miejsko- Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. (dalej Dyrektor), działając z upoważnienia Burmistrza J. odmówił M. W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku stałego na leczenie dzieci. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., [...] Dyrektor odmówił M. W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu żywności. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r., [...]Dyrektor odmówił M. W. udzielenia pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu opału. Uzasadniając powyższe decyzje organ wskazał, iż podstawą odmowy udzielenia pomocy był brak współdziałania oraz uniemożliwienie przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania w dniu [...]marca 2010 r. Odwołanie od powyższych decyzji wniósł M. W. domagając się jej uchylenia. Decyzją dnia [...] kwietnia 2010 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora z dnia [...] marca 2010 r., [...]. Decyzją dnia [...]kwietnia 2010 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora z dnia [...] marca 2010 r., [...]. Decyzją dnia [...]kwietnia 2010 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy decyzję Dyrektora z dnia [...] marca 2010 r., [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, iż stosownie do art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., nr 175 poz. 1362 ze zm.) decyzję o przyznaniu bądź odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej wydaje się po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Dalej organ wyjaśnił, iż zgodnie bowiem z art. 2 ust. 1 powołanej ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przed wydaniem decyzji rozstrzygającej o wniosku strony jest konieczne. Jak stanowi bowiem przepis art. 3 ust. 3 i 4 powołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Pomoc społeczna kierowana jest bowiem co do zasady dla osób najuboższych, dlatego ustawodawca wprowadził kryterium dochodowe. Organ podkreślił, iż bez przeprowadzenia wywiadu środowiskowego właściwie nie ma możliwości dokonania prawidłowej oceny co do celowości udzielenia pomocy stronie ubiegającej się o nią (w ogóle czy też jej określonej normy), ani też rozmiaru wymaganej pomocy. Organ wskazał, iż z tych względów ustawodawca przewidział, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy). Nadto ustawodawca postanowił, że pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym, a odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5 ustawy). Organ wyjaśnił, iż pismem z dnia 3 marca 2010 r. skierowano do odwołującego wezwanie o umożliwienie przeprowadzenia wywiadu w dniu [...] marca 2010r., z pouczeniem, że wywiad ten będzie stanowił podstawę do wydania decyzji o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Pracownicy socjalni, którzy udali się do miejsca zamieszkania odwołującego we wskazanej dacie i godzinie nie zastali jednak nikogo w domu. Drugim pismem z tej samej daty i o tym samym numerze odwołujący został wezwany do przedłożenia w terminie 7 dni dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny, w szczególności źródło oraz wysokość osiąganych przez rodzinę dochodów. Dokumentów takich do dnia dzisiejszego odwołujący nie złożył. W ocenie organu nieobecność odwołującego w domu w dniu i o godzinie wskazanej przez organ pierwszej instancji, przy braku zgłoszenia jakichkolwiek zastrzeżeń co do tego terminu, stanowi uniemożliwienie przeprowadzenia przez odwołującego rodzinnego wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji brak współdziałania odwołującego z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, którą to trudną sytuację - należy domniemywać - deklaruje on zgłaszając wnioski o przyznanie poszczególnych świadczeń z pomocy społecznej. Skargę na powyższe decyzje do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M. W. podnosząc, iż zostały one wydane w wyniku przestępstwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2010 r. Sąd postanowił połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy na ww. decyzje. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Przeprowadzając ocenę zgodności z prawem podjętych w sprawie rozstrzygnięć należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego w taki sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na jej wynik. Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielenia reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Instytucja ta wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy), a jej zadaniem jest zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz do ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 tej ustawy). Art. 4 ustawy o pomocy społecznej nakłada na osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Natomiast brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej lub odmowa zawarcia kontraktu socjalnego może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia (art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej). Podstawą odmowy przyznania w niniejszej sprawie wnioskowanej pomocy stanowił m.in. art. 11 ust 2 ustawy o pomocy społecznej zgodnie, z którym brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej zastał wielokrotnie zaakcentowany w ustawie, niemniej przepisy dokładnie nie wskazują sposobu jego realizacji. Wobec powyższego postawa wnioskodawcy podlega ocenie organu, od której to oceny zależy udzielenie bądź nieudzielanie świadczenia. Egzekucja od wnioskodawcy obowiązku współdziałania jest istotna z uwagi na fakt, że pomoc ta nie może się sprowadzać do prostego rozdawnictwa świadczeń. Wobec powyższego bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia ( art. 11 i art.106 ustawy o pomocy społecznej). Organy zobligowane są do wszechstronnej analizy i oceny postawy beneficjenta pomocy społecznej pod kątem istnienia woli współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowe, a także pozostałych przesłanek, których wystąpienie pozwala na odmowę przyznania świadczeń. Wobec tego na organach obu instancji spoczywa obowiązek przeanalizowania również w tym aspekcie postępowania osoby domagającej się świadczenia na podstawie ustawy o pomocy społecznej . Zgodnie z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, zasiłek celowy może zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Natomiast w myśl art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W przypadku zgłoszenia wniosku o ww. świadczenia z pomocy społecznej konieczne jest ustalenie sytuacji osoby lub rodziny, która się o nie ubiega. Zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy w myśl art. 107 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe, a ponieważ sporządzany jest na urzędowym formularzu stanowi jednocześnie protokół w rozumieniu kpa. Obowiązek współdziałania osoby z organem pomocowym dotyczy również sporządzenia wywiadu środowiskowego lub aktualizacji i powinien on polegać na udzieleniu organowi niezbędnych informacji, wskazywaniu i precyzowaniu zgłaszanych potrzeb. W ocenie Sądu organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie precyzyjnie przedstawiły w swoich decyzjach, powołując konkretne okoliczności, że skarżący postępowaniem swoim uchybił obowiązkowi współpracy. Z akt niniejszej sprawy wynika, że po złożeniu wniosku o przyznanie pomocy skarżący został wezwany do umożliwienia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego we wskazanym terminie oraz przedstawienia dokumentów potwierdzających sytuację materialną jego rodziny. Skarżący pomimo odebrania powyższego wezwania w dniu [...] marca 2010 r. uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego przez pracowników MOPS w Jarocinie, którzy udali się w dniu [...] marca 2010 r. do miejsca zamieszkania skarżącego. Ponadto skarżący, nadal nie złożył dokumentów potwierdzających sytuację materialną rodziny. W tym miejscu zauważyć należy, iż skarżący w pismach z dnia [...] marca 2010 r. został pouczony, że nie przedłożenie dokumentów w terminie 7 dni oraz uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego skutkować będzie odmową przyznania świadczenia. Ponadto zwrócić należy uwagę, iż skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze nie wyjaśnił przyczyn, dla których wyżej wskazanych wezwań nie mógł wykonać. Ogólne stwierdzenia o nieprawidłowościach w działaniach organów zawarte w skardze jako jej uzasadnienie nie uzasadniają biernej postawy wobec koniecznych czynności organu pomocy mających na celu wszechstronne rozpoznanie sprawy. Nie ulega wątpliwości, iż taka postawa skarżącego świadczy o braku chęci współpracy z organami pomocowymi. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił. jh