IV SA/Po 47/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Maciej Dybowski Sędziowie WSA Bożena Popowska (spr.) WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r. sprawy ze skargi B. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę /-/ I.Kucznerowicz /-/ M.Dybowski /-/ B.Popowska Wnioskami z dnia [...], [...] oraz [...]. B.T. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O.W. (dalej – Ośrodek Pomocy Społecznej) z prośbą o przyznanie pomocy w formie znaczków pocztowych, kopert oraz biletów kredytowanych na przejazdy do i z K. oraz P. celem wzięcia udziału w rozprawach. Decyzją Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w O.W. z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 2 ust. 1, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 11, art. 17 ust. 1 pkt 5, art. 39 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. nr 64, poz. 593 ze zm., dalej – ustawy o pomocy społecznej) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2000/98/1071 – j.t. ze zm. – dalej kpa) odmówiono B.T. przyznania pomocy w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup kopert i znaczków pocztowych i biletów kredytowanych. W uzasadnieniu podniesiono, iż w przypadku B.T. nie występuje żaden z czynników wymienionych w art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Organ nadto szeroko argumentował, dlaczego pomoc nie może zostać przyznana Skarżącemu, powołując się na brak współpracy z jego strony oraz zachowania wskazujące na brak działań mających na celu przezwyciężenie trudności życiowych. Dodatkowo zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej stwierdzono brak współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, przejawiającej się niewyrażaniem chęci zarejestrowania się w PUP, umożliwiającej szybsze zdobycie pracy. Argument ten może stanowić samodzielną podstawę do odmowy przyznania pomocy. Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu [...] r. (po uprzednich nieudanych próbach w dniach [...] r. oraz [...] r.) oraz przedłożonych dokumentów ustalono, że nie jest on zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, co zmniejsza szanse na poprawę sytuacji. Z oświadczenia wynika, że B.T. utrzymuje się ze zbieractwa. Podczas przeprowadzania wywiadu stwierdził on, że ponosi opłaty związane z utrzymaniem domu, które pomaga regulować w miarę możliwości rodzina. W toku wywiadu alimentacyjnego ustalono, że pomocy tej nie udziela matka. B.T. konsekwentnie odmawia zarejestrowania się w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna a rejestrację uzależnia od wsparcia ze strony GOPS. W myśl art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W świetle tego przepisu, taką możliwością jest rejestracja w PUP, której B.T. nie wykorzystuje, a tym samym uchyla się od podjęcia działań zmierzających do znalezienia pracy. B.T. odwołał się od tej decyzji, nie podnosząc konkretnych argumentów. Decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001, nr 79, poz. 856 ze zm.), art. 17 pkt 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa, zaskarżoną decyzję utrzymano w mocy. W uzasadnieniu decyzji szczegółowo wskazano jej przyczyny. Odnośnie prośby o przyznanie biletu kredytowanego organ uznał, iż brak jest podstaw do przyznania takiej pomocy. B.T. nie wykazał aby jego osobiste stawiennictwo w P. i K. było konieczne, co jest wystarczającą przyczyną do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. Odnosząc się do prośby o przyznanie pomocy w formie kopert i znaczków pocztowych Kolegium przytoczyło i w pełni podzieliło argumenty organu I instancji. B.T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, wyrażając niezadowolenie z wydanej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności mająca umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz zawartą w niej argumentacją. Granice rozpoznania skargi są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Sąd administracyjny dokonuje kontroli według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydawania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 ze zm.), pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których osoby te nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednocześnie potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 ustawy). Jedną z form pomocy udzielanej potrzebującym jest świadczenie w postaci biletu kredytowanego (art. 36 pkt 2 lit. b ustawy). W myśl art. 39 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może być przyznany w formie biletu kredytowanego. Z powyższego przepisu wynika, że powody, dla których może być przyznana pomoc w formie zasiłku celowego, nie są enumeratywnie wymienione. Odnosząc się do prośby odwołującego o przyznanie pomocy w formie biletu kredytowanego na przejazd do i z P. oraz K., Kolegium słusznie stwierdza, iż brak jest ku temu podstaw, gdyż Skarżący nie wykazał, aby osobiste stawiennictwo w K. we wskazanych przez niego przypadkach było konieczne. Co więcej, jak wynika z wniosku Skarżącego, wystarczające ewentualnie byłoby wysłanie pisma listem. Jest to wystarczająca przyczyna do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy we wskazanej części. Odnosząc się zaś do prośby Skarżącego o przyznanie pomocy w formie kopert i znaczków pocztowych należy odwołać się, jak to uczynił organ, do przepisu art. 8 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 78 i 91, przysługuje, gdy spełnione jest kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 -15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Powody, o którym mowa w art. 7 pkt 2 - 15 to: sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność, długotrwała lub ciężkiej choroba, przemoc w rodzinie, potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradność w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze, trudności w integracji osób, które otrzymały status uchodźcy, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizm lub narkomania, zdarzenie losowe i sytuacja kryzysowa, klęska żywiołowa lub ekologiczna. Organy zasadnie przyjęły, że żaden z powyższych powodów (w szczególności przesłanka bezrobocia, niepełnosprawności czy długotrwałej lub ciężkiej choroby) nie występował i nie występuje, powołując się na wywiad środowiskowy przeprowadzony z odwołującym w dniu [...] r. Skarżący nie jest bowiem zarejestrowany w PUP jako osoba bezrobotna. Ustawa o pomocy społecznej nie zawiera wprawdzie definicji osoby bezrobotnej, jednakże posługując się tym terminem częstokroć, odnosi się do przepisów ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy. W szczególności taki wniosek wypływa z przepisu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, który przewiduje, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, (...), nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (...) mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Nadto zaznaczyć należy, że ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. Nr 99, poz. 1001) takową definicję bezrobotnego zawiera, wobec tego nie było potrzeby ponownego definiowania tego charakterystycznego i powszechnie znanego pojęcia w ustawie o pomocy społecznej. Tymczasem przepis art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy przewiduje, że jedną z przesłanek uznania danej osoby za bezrobotną jest jej zarejestrowanie we właściwym dla miejsca zameldowania (stałego lub czasowego) powiatowym urzędzie pracy. Skarżący nie jest także osobą niepełnosprawną - nie przedstawił żadnego orzeczenia w tym zakresie, ani nie powoływał się na tę przesłankę, choć twierdzi, że podejmuje stałe leczenie. Skarżący w przeszłości pobierał świadczenie rentowe z tytułu częściowej niezdolności do pracy w związku z chorobą zawodową, jednakże biegli lekarze sądowi stwierdzili, że schorzenie Jego co prawda nadal się utrzymuje, ale Jego stan zdrowia polepszył się - między innymi nie ma konieczności regularnego przyjmowania leków, nie odczuwa już takich dolegliwości, a obecnie nie ma żadnych przeszkód, by odwołujący podjął zatrudnienie w warunkach bez kontaktu z mąką. Skarżący nie wykazał także, by przyznanie pomocy uzasadnione było długotrwałą lub ciężką chorobą. Co prawda w wywiadzie środowiskowym podał, że podejmuje stałe leczenie, nie podał jednak bliżej żadnych danych w tym zakresie, nie wskazał też, by z tego tytułu ponosił jakiekolwiek koszty, a nadto nie przedłożył żadnego zaświadczenia lekarskiego bądź innego dokumentu, z którego by wynikało, iż aktualnie cierpi na określone choroby i w konsekwencji ponosi związane z tym wydatki. W tych okolicznościach Sąd zgadza się z organem, iż należy stwierdzić, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania odwołującemu pomocy w postaci zasiłku celowego. Podkreślić przy tym należy, że nie zostały spełnione nie tylko przesłanki wynikające z art. 7 pkt 2 -15 ustawy o pomocy społecznej, ale także nie występują inne szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia, na które wskazuje przepis art. 8 ustawy o pomocy społecznej. Na takie okoliczności nie wskazuje w szczególności przeprowadzony z Odwołującym się w dniu [...] r. wywiad środowiskowy, ani też sam Skarżący w pismach. Jak, nadto, słusznie stwierdziły organy, występują rażące dysproporcje odnoszące się do wysokości i rodzaju wydatków ponoszonych przez Stronę w konfrontacji z deklarowanymi przez Niego potrzebami i źródłem ich pokrywania. Sąd podziela tę ocenę, mając na uwadze całokształt okoliczności wynikających nie tylko z niniejszego postępowania, ale także z innych postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych, znanych Sądowi z urzędu - w związku z rozpatrywaniem skarg na decyzje w sprawach o przyznanie zasiłku celowego, w tym głównie w postaci biletu kredytowanego, znaczków pocztowych, kopert (tylko w [...] roku sprawy o nr: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]). I tak ze sprawy oznaczonej [...] wynikało między innymi - z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z odwołującym w dniu [...] r., że ponosił on opłaty za telefon w kwocie [...] zł, na co Kolegium zwróciło uwagę w uzasadnieniu wydanej przez siebie decyzji, gdyż jak na osobę, która nie ma środków finansowych jest to kwota znaczna, a w porównaniu z kosztem wysłania listu poleconego (na którą to potrzebę Skarżący ubiegał się o przyznanie pomocy) - bardzo wysoka. Tymczasem posiadania telefonu i korzystania z niego nie można zaliczyć do pierwszych i niezbędnych potrzeb człowieka, zwłaszcza jeśli znajduje się on w trudnej sytuacji finansowej, nie ma pracy i jak twierdzi Wnioskujący - środków na zakup żywności, znaczków pocztowych czy kopert. Aktualnie Skarżący nie chce podać ponoszonych przez siebie kosztów związanych z użytkowaniem telefonu komórkowego, co słusznie budzi wątpliwości i zastrzeżenia organów. Należy bowiem wziąć pod uwagę koszt przesłania jednego listu poleconego ([...] zł) i koperty (około [...] zł) w porównaniu z kosztami (jakimikolwiek) utrzymania telefonu komórkowego. Do tego należy przyrównać koszty utrzymania mieszkania, które rzekomo pomaga uregulować rodzina Skarżącego, choć Skarżący nie chciał ujawnić źródła ich pokrywania. Z powyższego wynika, że Skarżący zmienia swe oświadczenia i wyjaśnienia w zależności od potrzeby. Niewiarygodnym jest, by rodzina pomagała w utrzymaniu mieszkania, wydając na ten cel co najmniej kwotę około [...] zł, a nie chciała wspomóc Skarżącemu w wysłaniu korespondencji sądowej w kwocie kilku złotych miesięcznie. Skarżący nie wskazuje także bliżej, kto z rodziny mu pomaga. Tymczasem organ pierwszej instancji ustalił, na podstawie przesłanego mu przez Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w B., wywiadu alimentacyjnego przeprowadzonego w dniu [...] r. z matką Skarżącego – C. T., iż nie pomaga Ona synowi z uwagi na brak możliwości finansowych. Z dokumentów przesłanych przez MOPS w B. wynika, że pobiera Ona świadczenie emerytalne wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w łącznej kwocie [...] zł, a także sama korzysta z pomocy tamtejszego Ośrodka w postaci zasiłków celowych specjalnych. Posiada Ona zaległości w opłatach za mieszkanie, które spłaca, znaczną część środków przeznacza także na leczenie. Powyższe informacje znane są Kolegium i także Sądowi z urzędu w związku z rozpatrywaniem w dniu [...] r. sprawy [...] i załączonego tam omawianego wywiadu środowiskowego. Dodać należy, że w jednej ze spraw Skarżący stwierdził, iż żywność zakupuje z osiąganych dochodów, a nadto że żywi się chlebem znalezionym w śmietniku. Mając na uwadze wszystkie powyżej omówione okoliczności, słusznie organy wyciągnęły wnioski, iż występują rażące dysproporcje między uzyskiwanym przez stronę dochodem a jej wydatkami. Jak stanowi natomiast przepis art. 12 ustawy o pomocy społecznej, w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, można odmówić przyznania świadczenia. Sąd podziela także pozostałe argumenty organu pierwszej instancji i SKO prowadzące do odmowy przyznania wnioskowanej pomocy. Powołując się na art. 2 ust 1 oraz art. 3 ustawy o pomocy społecznej należy stwierdzić, iż, jak wynika z akt sprawy, Skarżący nie podejmuje żadnych działań zmierzających do jego życiowego usamodzielnienia się oraz przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej, w jakiej się znalazł. W szczególności Skarżący konsekwentnie odmawia zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna czy poszukująca pracy. Jak natomiast zasadnie podniósł organ pierwszej instancji, Urząd ten prowadzi także szkolenia bezrobotnych, które pomagają im zdobyć nowe umiejętności i kwalifikacje, co z kolei ułatwia znalezienie pracy. Taka postawa Odwołującego się prowadzi do uzasadnionej oceny, iż nie jest on zainteresowany podjęciem zatrudnienia, które w znaczący sposób zmieniłoby jego sytuację. Taka ocena jest zasadna tym bardziej, jeśli weźmie się pod uwagę, że decyzją z dnia [...] r., Nr [...] organ pierwszej instancji przyznał odwołującemu pomoc w postaci biletu kredytowanego, o czym Kolegium i Sądowi wiadomo jest z urzędu w związku z rozpatrywaniem w dniu [...] r. odwołania od tej decyzji w sprawie sygn. akr [...]. Tymczasem uprzednio i aktualnie Skarżący uzależniał zarejestrowanie w PUP od udzielenia mu wsparcia przez organ pierwszej instancji. Pomimo, że pomoc została już Mu udzielona, nadal nie zarejestrował się jako osoba bezrobotna. Należy podkreślić, że Skarżący podaje, iż leczy się, a zatem zarejestrowanie w PUP umożliwiłoby mu korzystanie z bezpłatnych świadczeń zdrowotnych. Należy zauważyć, że Skarżący nie wskazuje ani na co się leczy, ani gdzie, w jaki sposób, ani jakie w związku z tym ponosi koszty, z czego je pokrywa, bo z pewnością deklarowana przez odwołującego kwota [...] zł, która miałaby być uzyskiwana ze zbieractwa puszek, na to nie wystarczy. W tych okolicznościach organy słusznie powoływały się na brak współpracy Odwołującego się z pracownikiem socjalnym poprzez niezarejestrowanie się w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy. Jest to wystarczająca przyczyna odmowy udzielenia wnioskowanej pomocy. W myśl bowiem art. 11 ust. 2 powołanej ustawy, brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub wykonywania prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Brakiem współdziałania jest także nieudzielanie przez Odwołującego się pracownikowi socjalnemu pełnych niezbędnych do oceny sytuacji informacji, w szczególności co do wysokości opłat za korzystanie z telefonu komórkowego. W zaistniałych okolicznościach sprawy brak jest podstaw do przyjęcia, iż Skarżący spełnia przesłanki do przyznania mu zasiłku celowego, pomimo że wskazuje, iż dochód jego wynosi około [...] zł miesięcznie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. /-/ Izabela Kucznerowicz /-/ Maciej Dybowski /-/ Bożena Popowska