IV SA/Po 48/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu - Damian Mataczyński po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2015r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia odmówić przyznania prawa pomocy A.S. wniósł skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] listopada 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy. Skarżący w trakcie postępowania złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata i radcy prawnego, z którego wynika, że prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną i córką a źródłem ich utrzymania jest dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...] zł. i dochód z najmu lokalu w kwocie [...] zł. Z oświadczenia o stanie majątkowym wynika, że majątek wnioskodawcy stanowi dom o pow. [...] m2, mieszkanie o pow. [...] m2, działka rzemieślnicza. Opisując swą sytuację skarżący poinformował, iż żona nie pracuje zawodowo (inwalidztwo po chorobie nowotworowej) zaś on sam po przebytym zawale wydaje ok. [...] zł. na leki. Opisując swój stan majątkowy skarżący oświadczył, iż spłaca kredyt w [...] ([...] zł. miesięcznie), oraz kredyt w banku ([...] zł. miesięcznie). Do wniosku skarżący załaczył karty leczenia szpitalnego Celem doprecyzowania sytuacji majątkowej wnioskodawcy, pismem z dnia 24 lutego 2015r. wezwano do przedłożenia wyciągów i wykazów za okres ostatnich 6 miesięcy ze wszystkich rachunków bankowych oraz dokumentów dotyczących lokat, kont i kart kredytowych należących do wnioskodawcy i jego żony, określenia źródła i wysokości miesięcznego dochodu osiąganego przez żonę, wykazania za pomocą kserokopii dokumentów (np. rachunków, faktur za media itp.) jakiego rzędu kwoty obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, przedłożenia kopi zeznań podatkowych za lata 2013-2014 osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, przedłożenia zestawienia pojazdów mechanicznych użytkowanych w gospodarstwie domowym z podaniem marki pojazdu, pojemności silnika i szacunkowej wartości, przedłożenia kopii umów kredytowych wraz z harmonogramem spłat oraz przedstawienie kopii aktualnie zawartych umów najmu. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przedłożył oświadczenie żony o pozostawaniu na utrzymaniu męża, potwierdzenia wpływów na konto bankowe wynagrodzenia za okres czerwiec 2014 – marzec 2015, stan rachunków, lokat i kredytów w Banku [...] z widocznym saldem [...] zł., środkami dostępnymi w kwocie [...] i kwotą kredytów w kwocie [...] zł., oraz kopię rachunków za prąd, gaz i wodę. Wnioskodawca przedstawił również PIT 28 za lata 2013 i 2014, PIT 36 za 2013r., a także zestawienie dochodów na łączną kwotę [...] zł. oraz wydatków miesięcznych na kwotę [...] zł. W kwocie dochodów skarżący uwzględnił dochód z [...] ([...] zł.), dochód jednoosobowej firmy (ok. [...] zł.) oraz dochód z najmu ([...] zł.). Skarżący wyjaśnił, iż brakujące kwoty dorabia chałturząc dzięki tłumaczeniom konsekutywnym, wykonywanych sporadycznie dla zaprzyjaźnionych firm, a także okazjonalnych prac zleconych. Na podstawie art. 245 § 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej P.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata. Z kolei prawo pomocy z zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przesłanki regulujące przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej zawarte są w art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., zgodnie z którymi przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w przypadku gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym Sąd przyznaje, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oznacza to, że prawo pomocy ma charakter szczególny i wyjątkowy, a skorzystać z tego uprawnienia mogą jedynie osoby w rzeczywiście ciężkiej sytuacji finansowej, pozbawione majątku, stałego miesięcznego dochodu lub uzyskujące go w takiej wysokości, że nie są w stanie uiścić najmniejszych nawet należności związanych z postępowaniem sądowym. W tym miejscu należy również wskazać, iż prawo pomocy jest formą dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie, uwzględniając nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 ppsa - konieczne jest dokładne ustalenie faktycznej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.), celem stwierdzenia, czy rzeczywiście potrzebuje on wsparcia ze strony Państwa, bez którego nie mógłby korzystać ze swojego konstytucyjnego prawa do sądu. Uwzględniając wyjątkowy charakter instytucji przyznania prawa pomocy oczywistym jest, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy możliwa jest weryfikacja danych przedstawionych przez wnioskodawcę. Stąd też - w przypadku gdy oświadczenia zawarte we wniosku budzą wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - stosownie do art. 255 ppsa., Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Powołany przepis wprost upoważnia do żądania dokumentów lub oświadczeń, pozwalających na zbadanie oświadczeń strony w zakresie jej sytuacji materialnej. Trzeba zaznaczyć również, że postępowanie w sprawie prawa pomocy opiera się na zasadzie skargowości. W konsekwencji, to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnia on przesłanki do przyznania mu prawa pomocy. W niniejszej sprawie, wnioskodawca zareagował na wezwanie referendarza sądowego, jednak przedstawione dokumenty i oświadczenia nie pozwalają na ustalenie jego rzeczywistej sytuacji finansowej. W treści wniosku o przyznanie prawa pomocy i w jego uzupełnieniu skarżący ograniczył się bowiem jedynie do przedstawienia takich danych, które mogły świadczyć o braku wystarczających dochodów na jednoczesne ponoszenie kosztów utrzymania siebie i swojej rodziny oraz kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Złożone przez skarżącego oświadczenie nie zawiera również dostatecznych danych koniecznych do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych oraz jest ze sobą sprzeczne. Z oświadczeń wnioskodawcy wynika bowiem, że miesięcznie z tytułu opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego wydaje [...] zł. Powyższa kwota znacznie przewyższa deklarowane dochody w kwocie [...] zł. Skarżący wyjaśnił co prawda, iż brakujące kwoty dorabia chałturząc dzięki tłumaczeniom konsekutywnym, wykonywanych sporadycznie dla zaprzyjaźnionych firm, a także okazjonalnych prac zleconych, jednak takie oświadczenie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych dochodów skarżącego. Dla oceny niniejszego wniosku istotna również jest kwestia ponoszenia przez wnioskodawcę zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów. Zauważyć należy, iż okoliczność posiadania tego rodzaju obciążeń finansowych i ponoszenia z tego tytułu znacznych kosztów, nie może automatycznie uzasadniać przyznania prawa pomocy. Jak wynika z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zadeklarował spłatę rat kredytów w wysokości [...] zł. miesięcznie. Wysokość i częstotliwość rat została ustalona w oparciu o możliwości finansowe kredytobiorcy. Możliwości te zostały także zweryfikowane przez profesjonalne instytucje finansowe, które wydały pozytywne decyzje o udzieleniu kredytu. Oznacza to, że sytuacja finansowa wnioskodawcy jest na tyle dobra, iż gwarantuje terminową spłatę zaciągniętych zobowiązań wraz z pozostałymi kosztami bieżącego utrzymania rodziny. Dodatkowo podkreślić należy, iż ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano wyżej sytuacja ta świadczy o tym, że wnioskodawca posiada środki, które pozwalają jej na zaciągnięcie tego rodzaju i wysokości zobowiązań oraz ich spłatę. Dlatego też niezrozumiałe jest, aby wnioskodawca spłacał zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, a jednocześnie żądał, aby koszty sądowe w kwocie zdecydowanie niższej niż spłacana wysokość rat kredytowych pokrywał za niego Skarb Państwa. Brak jest racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia stanowiska, iż to budżet powinien kredytować w tym zakresie stronę skarżącą. Dalej wskazać należy, iż wnioskodawca nie wyjaśnili w pełni sytuacji finansowej, gdyż wbrew wezwaniu nie przedłożył żądanych dokumentów dotyczących sytuacji finansowej, a w szczególności pełnej informacji dotyczących posiadanych kont bankowych i ich stanu, posiadanych pojazdów mechanicznych oraz kopii aktualnie zawartych umów najmu. W wezwaniu o uzupełnienie informacji dotyczących sytuacji finansowej wezwano bowiem o przedstawienie wyciągów ze wszystkich kont posiadanych przez małżonków. Skarżący przedstawił natomiast zestawienie transakcji wpływu na posiadane konto bankowe wraz ze stanem rachunków, lokat i kredytów w Banku [...] z nieokreślonej daty z widocznym saldem, środkami dostępnymi i kwotą kredytów. Powyższe dokumenty nie pozwalają na rzetelną ocenę sytuacji finansowej w analizowanym okresie. Z przedłożonego zestawienia wpłat wynika bowiem jedynie kto jest właścicielem konta oraz jaki był tytuł konkretnego wpływu. Przedłożone zestawienie nie odzwierciedla tym samym wszystkich operacji bankowych w powyższych miesiącach w tym wszystkich wpływów, wypłat, przelewów ani salda po każdej operacji z uwzględnieniem ich chronologii. Przedstawione zestawienie nie daje więc podstawy do oceny szans wnioskodawcy na pozyskanie środków na pokrycie kosztów związanych ze swym udziałem w postępowaniu sądowym. Mając powyższe na uwadze uwzględniając fakt, iż skarżący w sposób niepełny przedstawił swą sytuację finansową, uznać należy że wnioskodawca nie wywiązał się z ciążącego na nim obowiązku, w związku z czym stwierdzić należy, iż nie zachodzi obowiązek uznania przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa za uprawdopodobnione. W orzecznictwie nie budzi bowiem wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Wobec powyższego, na podstawie art. 258 §1 i § 2 pkt 7 oraz art. 245 §1 - §3, art. 246 §1 pkt 1 i 2 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.