IV SA/Po 482/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sąd. WSA Sebastian Michalski Protokolant st. sekr. sąd. Iwona Maciak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Wojewody z dnia 24 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę w całości. Decyzją z dnia 20 stycznia 2025 r. nr [...] Starosta Powiatu [...] zatwierdził projekt zagospodarowania działki oraz projekt architektoniczno-budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla: M. S. oraz M. U. obejmującą: budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego, dwulokalowego wolnostojącego na terenie działki o nr ewid. [...], obręb [...], jedn. ewid. [...]. Odwołanie od tej decyzji wniosła K. O. domagając się jej uchylenia. W odwołaniu podniosła, że pomiędzy ścianą zachodnią zwróconą w stronę jej nieruchomości (a także ścianą równoległą), a granicą działki zgodnie z projektem pozostawiono jedynie 3 m. Takie założenie projektowe jest niezgodne z obowiązującymi warunkami jakim powinno odpowiadać usytuowanie budynków. Poza tym w przypadku gdy inwestycja ma polegać na wzniesieniu budynku w sąsiedztwie innego obiektu budowlanego to koniecznym jest dołączenie do dokumentacji projektowej ekspertyzy technicznej istniejącego budynku, celem wykazania, że planowane zamierzenie budowlane nie spowoduje zagrożenia dla bezpieczeństwa użytkowania obiektu sąsiedniego lub obniżenia jego wartości użytkowej. W niniejszym postępowaniu nie sporządzono takiej ekspertyzy dla nieruchomości odwołującej znajdującej się w bezpośrednim sąsiedztwie działki nr [...], w projekcie zawarto jedynie stwierdzenie, że inwestycja nie będzie negatywnie wpływać na otoczenie. W ocenie odwołującej inwestycja będzie negatywnie wpływała na bezpieczeństwo i obniżenie przydatności jej nieruchomości. Decyzją z dnia 24 marca 2025 nr [...] Wojewoda [...]. umorzył postępowanie odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.). W uzasadnieniu organ przytoczył stan faktyczny sprawy i wskazał, że art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Tego rodzaju rozstrzygnięcie zapada, gdy organ odwoławczy ustali, że postępowanie odwoławcze jest bezprzedmiotowe, przy czym sytuacja ta wystąpi m.in. wtedy, gdy odwołanie zostanie wniesione przez podmiot, któremu nie można przypisać statusu strony postępowania, tj. nie będący stroną. W przypadku stwierdzenia w toku badania dopuszczalności odwołania, że podmiot wnoszący odwołanie nie ma interesu prawnego w sprawie, organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że inwestorzy są właścicielami działki nr [...], zakupionej aktem notarialnym z dni 25 stycznia 2024 r. (nr rep. [...]) od odwołującej K. O., która jest właścicielem działki o nr ewid. [...], sąsiadującej z działką inwestycyjną. Lokalizacja projektowanego budynku, w ocenie organu odwoławczego, nie powoduje naruszenia przepisów związanych z przesłanianiem i zacienianiem działki skarżącej (tj. nie narusza § 13 oraz § 60 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, Dz. U. z 2022 r. poz. 1225 ze zm., dalej: rozporządzenie z 2002 r.). Dodatkowo usytuowanie budynku nie powoduje ograniczenia w zabudowie działki sąsiedniej. Zdaniem Wojewody, obszar oddziaływania obiektu nie obejmuje działki skarżącej. Planowana inwestycja nie narusza przepisów rozporządzenia z 2002 r. Wojewoda podkreślił, że tylko ograniczenie w zagospodarowaniu nieruchomości wynikające z konkretnego przepisu prawa daje właścicielom, zarządcom lub użytkownikom wieczystym nieruchomości podstawę do uczestniczenia w charakterze strony w postępowaniu administracyjnym dotyczącym wydania pozwolenia na budowę. A przepisem, który w sposób bezsprzeczny nakłada obowiązek objęcia sąsiedniej działki obszarem oddziaływania, jest § 12 ust.5 rozporządzenia. Z tego przepisu wynika, że lokalizacja budynku w odległości 1,5 m od granicy albo też bezpośrednio przy tej granicy powoduje objęcie sąsiedniej działki obszarem oddziaływania obiektu. Taka sytuacja w przedmiotowej sprawie nie ma miejsca, albowiem projektowany budynek zostanie usytuowany w odległości 5,02 m od działki będącej własnością skarżącej. Skargę na powyższą decyzję wniosła K. O. reprezentowana przez pełnomocnika. W skardze zarzuciła: 1) naruszenie art. 28 ust. 2 i art. 3 pkt 20 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2024 r. poz. 725) oraz § 112 ust.1 pkt 1 i ust.5 oraz § 13 i § 60 rozporządzenia z 2002 r., a także art. 140 i art.144 Kodeksu cywilnego, poprzez odmówienie skarżącej prawa strony pomimo, że jej nieruchomość znajduje się w obszarze oddziaływania nieruchomości inwestowanej; 2) art. 28 ust.2 i art.3 ust. 20 Prawa budowlanego poprzez jego niewłaściwą wykładnię i uznanie, iż pojęcie obszaru oddziaływania obejmuje jedynie tereny, na którym uciążliwości związane z przedsięwzięciem nie mieszczą się w granicach norm określonych przez przepisy prawa, w sytuacji, gdy niedopuszczalne jest utożsamianie braku naruszeń przepisów warunków technicznych budynków z brakiem oddziaływania, a w konsekwencji także brakiem przymiotu strony podmiotu będącego właścicielem działki leżącej w sąsiedztwie nieruchomości,; 3) art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 105 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że zachodzi bezprzedmiotowość postępowania gdy tymczasem odwołanie skarżącej powinno zostać merytorycznie rozpoznane przez organ architektoniczno – budowlany II instancji. Wskazując na powyższe, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji, a także o zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu poniesionych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Stanowiący podstawę kontrolowanej w niniejszej sprawie decyzji przepis art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której umarza postępowanie odwoławcze. Tego rodzaju rozstrzygnięcie zapada, gdy organ odwoławczy ustali, że postępowanie odwoławcze jest bezprzedmiotowe, przy czym sytuacja ta wystąpi m.in. wtedy, gdy odwołanie zostanie wniesione przez podmiot, któremu nie można przypisać statusu strony postępowania, tj. niebędący stroną (zob. wyrok NSA z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 942/05, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W przypadku stwierdzenia w toku badania dopuszczalności odwołania, że podmiot wnoszący odwołanie nie ma interesu prawnego w sprawie, organ na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odwoławczego (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wr 589/19, https://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przepis art. 127 § 1 k.p.a. stanowi bowiem, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie tylko do jednej instancji. Tym samym, w przypadku stwierdzenia w toku badania dopuszczalności odwołania, że podmiot wnoszący odwołanie nie ma interesu prawnego w sprawie mamy do czynienia z bezprzedmiotowością postępowania odwoławczego w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. z przyczyn podmiotowych. Krąg podmiotów uprawnionych do udziału w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę ustalić należy w oparciu o art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego, który jest lex specialis (przepisem szczególnym) w stosunku do art. 28 k.p.a. Zgodnie z jego treścią stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Obszar oddziaływania obiektu określony został w art. 3 pkt 20 Prawa budowlanego i stanowi, że jest to teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zabudowie tego terenu. Podmioty posiadające prawnorzeczowy tytuł do nieruchomości (z reguły sąsiadującej bezpośrednio), która stanowi teren wyznaczony w zasięgu obiektu budowlanego mogą powoływać się wyłącznie na wąsko rozumiane ograniczenie zabudowy zawarte w przepisach odrębnych stanowiących zasadniczo przepisy materialnego prawa administracyjnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 34/19). Zatem przy ustalaniu, czy dany podmiot posiada przymiot strony w postępowaniu o pozwolenie na budowę należy mieć na uwadze kategorie podmiotów wyszczególnionych w art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego oraz właściwie rozumiany obszar oddziaływania obiektu. Z zebranego materiału dowodowego wynika, że dz. o nr ewid. [...] stanowi własność M. S. oraz M. U.. Inwestorzy zakupili dz. nr ewid. [...] od K. O. na podstawie umowy sprzedaży z 25 stycznia 2024 r. (numer [...]), stąd skarżąca nie jest już właścicielem działki objętej wnioskiem o pozwolenie na budowę. Skarżąca jest właścicielem dz. nr ewid. [...], bezpośrednio sąsiadującej z działką inwestycyjną. Zgodnie rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2022 r. poz. 1225 ze zm.) - dalej "rozporządzenie w sprawie warunków technicznych", w brzmieniu obowiązującym do 31 lipca 2024 r., przepisem, który w sposób bezsprzeczny nakłada obowiązek objęcia sąsiedniej działki obszarem oddziaływania, jest § 12 ust. 5. Z tego przepisu wynika, że lokalizacja budynku w odległości 1,5 m od granicy albo też bezpośrednio przy tej granicy powoduje objęcie sąsiedniej działki obszarem oddziaływania obiektu. Powyższa sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie ma miejsca, ze względu na lokalizację budynku w oddaleniu od nieruchomości do której skarżąca posiada tytuł prawny. Zgodnie z częścią rysunkową projektu zagospodarowania terenu (rys. nr Z-01) projektowany budynek zostanie usytuowany w odległości 5,02 m od działki będącej własnością skarżącej. Z kolei projekt architektoniczno-budowlany przewiduje wysokość budynku wynoszącą 7,91 m (rys. nr A4 oraz A5). Potwierdzenie to znajduje w części opisowej projektu zagospodarowania działki (str. 7) jak i projektu architektoniczno-budowlanego (str. 7). Wbrew stanowisku skarżącej, budynek nie zostanie usytuowany w odległości 3 m od granicy działki, a wskazane na rys. nr Z-01 zwymiarowanie o takiej wartości dotyczy szerokości terenu utwardzonego, a nie odległości ściany budynku od granicy działki odwołującej. W sprawie więc nie doszło do naruszenia § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych. Wyznaczając krąg stron w postępowaniu o udzielenie pozwolenia na budowę uwzględnić należy kwestię zacieniania i przesłaniania spowodowane planowaną inwestycją. Przepis § 13 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych reguluje kwestię oświetlenia pomieszczeń na pobyt ludzi, natomiast § 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych odnosi się do czasu nasłonecznienia pokoi mieszkalnych. Zgodnie z częścią opisową projektu zagospodarowania terenu (str. 7) planowana inwestycja spełnia warunki określone w § 13 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, a projektowany budynek nie zacienia oraz nie przesłania budynków sąsiednich "odległość od analizowanych okien, do ścian budynków przesłaniających pozwala na wpisanie w nią kąta 60° o ramieniu długości odpowiadającej wysokości budynku, między ramionami kąta nie znajduje się przesłaniająca część tego samego budynku lub inny obiekt przesłaniający". Przepis ten reguluje konieczność zapewnienia naturalnego oświetlenia pomieszczeń przeznaczonych na pobyt ludzi. Zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia w sprawie warunków technicznych warunek naturalnego oświetlenia pomieszczeń na pobyt ludzi uznaje się za spełniony, jeżeli "między ramionami kąta 60°, wyznaczonego w płaszczyźnie poziomej, z wierzchołkiem usytuowanym w wewnętrznym licu ściany na osi okna pomieszczenia przesłanianego, nie znajduje się przesłaniająca część tego samego budynku lub inny obiekt przesłaniający w odległości mniejszej niż wysokość przesłaniania - dla obiektów przesłaniających o wysokości do 35 m". § 13 ust. 2 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych określa sposób określenia wysokości przesłaniania "wysokość przesłaniania, o której mowa w ust. 1 pkt 1, mierzy się od poziomu dolnej krawędzi najniżej położonych okien budynku przesłanianego do poziomu najwyższej zacieniającej krawędzi obiektu przesłaniającego lub jego przesłaniającej części". Dlatego też uwzględniając wysokość zaprojektowanego budynku (7,91 m), odległość od granicy działki skarżącej, a także konieczność uwzględniania wobec potencjalnej zabudowy § 12 ust. 1 pkt 1 warunków technicznych, zgodnie z którym ścianę budynku z oknami lub drzwiami należy sytuować w odległości nie mniejszej niż 4 m od granicy działki, nie zachodzi ograniczenie w zabudowie na dz. o nr ewid. [...]. W § 60 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych zawarte zostały uregulowania minimalnego czasu nasłonecznienia. Nasłonecznie takie w pokojach mieszkalnych powinno wynosić co najmniej 3 godziny w dniach równonocy w godzinach 7.00-17.00 (§ 60 ust. 1 warunków technicznych), jednak w mieszkaniach wielopokojowych wymagania te powinny zostać spełnione przynajmniej dla jednego pokoju (§ 60 ust. 2 warunków technicznych). Jak zostało przedstawione w części opisowej projektu zagospodarowania terenu (str. 8) "analiza zacienienia i nasłonecznienia wykazała, że projektowany budynek nie wpływa w stopniu niezgodnym z normami i Prawem Budowlanym na w/w warunki oświetlenia budynków sąsiednich". Ponadto projektant w dokumentacji stwierdził, że zapewniony został czas nasłonecznienia pokojów mieszkalnych, zgodnie z powyższym przepisem. Zwrócić uwagę należy również na lokalizację nieruchomości (dz. nr ewid. [...], [...]), względem stron świata, która spowoduje, że zacienienie nieruchomości skarżącej będzie występować w godzinach przedpołudniowych. Projekt zagospodarowania terenu (str. 9) zawiera wymaganą art. 34 ust. 3 pkt 1 lit. e Prawa budowlanego informację o obszarze oddziaływania obiektu, gdzie określono "oddziaływanie planowanego budynku mieszkalnego jednorodzinnego wraz z infrastrukturą towarzyszącą nie wykracza poza granice działki objętej zakresem inwestycji nr ewid. [...], ob. P. , gm. [...]." Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi wskazać należy, iż potencjalny spadek komfortu życia, spadek cen nieruchomości lub potencjalne ograniczenie możliwości przyszłej zabudowy działki skarżącej nie stanowi przedmiotu postępowania przed organami administracji architektoniczno-budowlanej, a tym samym powyższa argumentacja nie może stać się podstawą do uzyskania statusu strony w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym. W myśl art. 28 ust. 2 Prawa budowlanego stronami w postępowaniu w sprawie pozwolenia na budowę są: inwestor oraz właściciele, użytkownicy wieczyści lub zarządcy nieruchomości znajdujących się w obszarze oddziaływania obiektu. Definicja legalna pojęcia "obszaru oddziaływania obiektu" zawarta jest w art. 3 pkt 20 Prawa budowlanego. Co istotne, brzmienie tego przepisu uległo zmianie na skutek nowelizacji Prawa budowlanego dokonanej w 2020 r. W brzmieniu aktualnym, które zastosował organ odwoławczy w rozpoznawanej sprawie, przepis ten stanowi, że pod pojęciem obszaru oddziaływania obiektu należy rozumieć teren wyznaczony w otoczeniu obiektu budowlanego na podstawie przepisów odrębnych, wprowadzających związane z tym obiektem ograniczenia w zabudowie tego terenu. Aby zatem móc uznać, że skarżąca jest stroną postępowania w sprawie pozwolenia na budowę w zakresie spornej inwestycji, należało wskazać takie przepisy prawa powszechnie obowiązującego, z których wynikałoby, że realizacja inwestycji na działce nr [...] wpłynie na możliwość zagospodarowania, w tym zabudowy, na działce skarżącej o nr [...]. W ocenie Sądu takich przepisów nie wskazano i nie ma, co oznacza, że działka ta nie znajduje się w obszarze oddziaływania inwestycji objętej pozwoleniem na budowę, a skarżąca nie miała statusu strony w tym postępowaniu. Jak wskazuje się w orzecznictwie, definicja obszaru oddziaływania obiektu determinująca krąg stron postępowania odsyła do przepisów odrębnych, które wprowadzają ograniczenia w zagospodarowaniu terenu związane z obiektem stanowiącym planowaną inwestycję. Do przepisów tych należą w szczególności przepisy materialnego prawa administracyjnego z zakresu ochrony środowiska, ochrony zabytków, ochrony przyrody, prawa wodnego, ochrony przeciwpożarowej, gospodarki odpadami, przepisy techniczno-budowlane, a także akty prawa miejscowego. Do wyznaczenia obszaru oddziaływania obiektu nie mają natomiast zastosowania przepisy prawa cywilnego dotyczące ochrony prawa własności, ponieważ sam fakt oddziaływania nieruchomości, na której projektowana jest inwestycja, na nieruchomość sąsiednią nie uzasadnia objęcia tej nieruchomości obszarem oddziaływania obiektu (por. wyrok NSA z 12 września 2023 r., II OSK 3024/20; podobnie wyrok WSA w Gliwicach z 25 października 2024 r., II SA/Gl 798/24; wyrok WSA w Rzeszowie z 10 października 2024 r., II SA/Rz 681/24). Biorąc pod uwagę , iż budynek zlokalizowany będzie w odległości ok. 5 m od działki skarżącej. Organ odwoławczy zasadnie uznał, że taka odległość nie narusza dyspozycji § 12 ust.1 pkt 1 rozporządzenia z 2002 r. w sprawie warunków technicznych. Biorąc pod uwagę też wysokość projektowanego budynku wynoszącą 7,91 m, należy uznać, że planowana inwestycja odpowiada dyspozycjom norm zapobiegających nadmiernemu przesłanianiu i zacienianiu działki skarżącej zawartych w § 13 oraz § 60 w/w rozporządzenia z 2002 r. Dlatego też słusznie zauważył Wojewoda, że analiza rozwiązań projektowych prowadzi do wniosku, że obiekt budowlany, na budowę którego zezwolono, nie wprowadza żadnych ograniczeń w sposobie zagospodarowania działki skarżącej. Ponadto dla uznania skarżącej za stronę postępowania nie ma znaczenia brak przedstawienia ekspertyzy technicznej stanu obiektu istniejącego, o której mowa w § 206 ust.1 rozporządzenia z 2002 r. Ekspertyza taka powinna zostać sporządzona w przypadku wymienionym w § 204 ust.5 rozporządzenia z 2002 r., tj. wzniesienia budynku w bezpośrednim sąsiedztwie obiektu budowlanego, co zw sprawie nie ma miejsca z uwagi na sytuowanie budynku zgodnie z § 12 ust.1 pkt 1 rozporządzenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.).